Branda

Bhí brionglóid uafásach agam. Ní nach ionadh liom an oiread sin faoin mbrionglóid féin, ach n’fheadar conas a d’fhéadfainn an misneach a fháil chun brionglóid a dhéanamh faoi rudaí uafásacha, nuair is saoránach ciúin measúil mé féin, leanbh umhal dár máthair daor, Seirbiach, díreach cosúil le cách a clann eile. Ar ndóigh, tá a fhios agat, dá mba eisceacht mé in aon rud, go mbeadh sé difriúil, ach níl, a chara, déanaim go díreach mar an gcéanna le gach duine eile, agus maidir le bheith cúramach i ngach rud, ní féidir le duine ar bith mise a mheaitseáil ansin. Chomh luath agus a chonaic mé cnaipe lonrach d’éadaí póilín ina luí ar an tsráid, agus d’amharc mé ar a ghlór draíochta, beagnach agus mé ag dul thart, lán de chuimhní milis, nuair go tobann, thosaigh mo lámh ag crith agus ag spochadh as cúirtéis; chrom mo cheann go talamh ann féin, agus leathnaigh mo bhéal isteach sa gháire álainn sin a chaitheann muid go léir agus muid ag beannú dár gceannairí.

– Ritheann fuil uasal i mo féithí – sin é atá ann! – Seo a cheap mé ag an nóiméad sin agus bhreathnaigh mé le meas ar an mbrú a rith a sheas go míchúramach ar an gcnaipe.

– Brúid! – A dhúirt mé go searbh, agus chaith mé seile, agus ansin shiúil mé ar aghaidh go ciúin, solas ins an smaoineamh gur beag bruitíní den sórt sin; agus bhí áthas ar leith orm gur thug Dia croí scagtha dom agus fuil uasal, chognaíoch ár sinsear.

Bhuel, feiceann tú anois fear iontach mé, gan a bheith difriúil ar chor ar bith ó shaoránaigh measúla eile, agus ní bheidh aon amhras ort cén chaoi a bhféadfadh rudaí uafásacha agus amaideach den sórt sin tarlú i mo bhrionglóidí.

Níor tharla aon rud neamhghnách dom an lá sin. Bhí dinnéar maith agam agus ina dhiaidh sin shuigh mé ag piocadh m’fhiacla ag fóillíocht; ag ól súimíní de mo chuid fíona, agus ansin, tar éis úsáid chomh misniúil agus choinsiasach a dhéanamh de mo chearta mar shaoránach, chuaigh mé a luí agus thóg mé leabhar liom d’fhonn dul a chodladh níos gasta.

Is gearr gur shleamhnaigh an leabhar ó mo lámha, tar éis dom, ar ndóigh, mo mhian a shásamh agus, i ngach dualgas a rinne mé, thit mé i mo chodladh chomh neamhchiontach le huan.

Go léir ag an am céanna fuair mé mé féin ar bhóthar caol, láibeach ag dul trí sléibhte. Oíche fhuar, dhubh. Buaileann an ghaoth i measc brainsí neamhurchóideacha agus gearrann sí cosúil le rásúir gach uair a théann sí i dteagmháil le craiceann nocht. An spéir dubh, balbh, bagrach, agus sneachta, cosúil le deannach, ag séideadh isteach i súile duine agus ag bualadh in aghaidh duine. Ní anam beo áit ar bith. Déanaim deifir ar aghaidh agus anois is arís sleamhnaíonn mé ar an mbóthar láibeach ar chlé, ar dheis. Bím ag tuitim agus ag titim agus caillim mo bhealach sa deireadh, bím ag siúl – níl a fhios ach ag Dia cá háit – agus ní oíche ghearr, ghnáth, ach chomh fada le céad bliain, agus bím ag siúl an t-am ar fad gan a fhios agam cá.

Mar sin, shiúil mé ar aghaidh ar feadh blianta fada agus tháinig mé áit éigin, i bhfad, i bhfad ó mo thír dhúchais go dtí cuid anaithnid den domhan, go tír aisteach nach dócha go bhfuil a fhios ag éinne faoi agus nach bhfuil, cinnte, le feiceáil ach i mbrionglóidí. .

Ag fánaíocht faoin talamh tháinig mé go baile mór ina raibh cónaí ar go leor daoine. Sa mhargadh mór bhí slua ollmhór ann, torann uafásach ag dul ar aghaidh, go leor chun druma cluaise a phléascadh. Chuir mé suas ag teach ósta atá os comhair an mhargaidh agus d’fhiafraigh mé den tiarna talún cén fáth ar bhailigh an oiread sin daoine le chéile…

– Is daoine ciúin measúla muid, – chuir sé tús lena scéal, – táimid dílis agus béasach don ghiúistís.

– An é an giúistís d’údarás uachtarach? – D’iarr mé, ag cur isteach air.

– Rialaíonn an giúistís anseo agus is é ár n-údarás uachtarach é; tagann na póilíní ina dhiaidh é.

Rinne mé gáire.

– Cén fath a bhfuil tú ag gáire? … Nach raibh a fhios agat?… Cárbh as duit?

Dúirt mé leis gur chaill mé mo bhealach, agus gur tháinig mé ó thír i bhfad i gcéin – an tSeirbia.

– Chuala mé faoin tír cháiliúil sin! – dúirt an tiarna talún leis féin, ag féachaint orm le meas, agus ansin labhair sé os ard:

– Is é sin ár mbealach, – chuaigh sé ar aghaidh, – rialaíonn an giúistís anseo lena phóilíní.

– Cad é mar atá do phóilíní?

– Bhuel, tá cineálacha éagsúla póilíní ann – athraíonn siad, de réir a rangú. Tá na daoine is suntasaí agus is lú cáil ann … Is daoine ciúin, measúla muid, ach tagann trampaí de gach cineál ón gcomharsanacht, truaillíonn siad muid agus múineann siad rudaí olc dúinn. Chun idirdhealú a dhéanamh idir gach duine dár saoránaigh agus daoine eile, thug an giúistís ordú inné gur chóir dár saoránaigh uile dul chun na Cúirte áitiúla, áit a mbeidh a forehead brandáilte ag gach duine againn. Sin é an fáth gur tháinig an oiread sin daoine le chéile: d’fhonn abhcóide a ghlacadh cad atá le déanamh.

Chroith mé agus shíl mé gur chóir dom rith amach ón tír aisteach seo chomh tapa agus ab fhéidir liom, mar ní raibh mé, cé gur Seirbiach, i dtaithí ar a leithéid de thaispeántas de spiorad na síochánaíochta, agus bhí mé beagáinín míshuaimhneach faoi!

Rinne an tiarna talún gáire go caointeach, thapaigh sé mé ar a ghualainn, agus dúirt sé go bródúil:

– Ah, strainséir, an leor é seo chun eagla a chur ort? Ní haon ionadh, caithfidh tú dul ar bhealach fada chun misneach mar ár misneach féin a fháil!

– Agus cad atá i gceist agat a dhéanamh? – D’iarr mé go faiteach.

– Cad de ceist! Feicfidh tú cé chomh cróga is atá muid. Caithfidh tú dul ar bhealach fada chun misneach mar ár gceann féin a fháil, deirim leat. Thaistil tú i gcéin agus i gcóngar agus chonaic tú an domhan, ach táim cinnte nach bhfaca tú riamh níos mó laochra ná mar atáimid. Lig dúinn dul ann le chéile. Caithfidh mé deifir a dhéanamh.

Ní raibh muid ach ar tí imeacht nuair a chuala muid, os comhair an dorais, scáinte an fuip.

Bhreathnaigh mé amach: bhí radharc le feiceáil – fear le caipín lonrach, trí adharcach ar a cheann, é gléasta in agra gáifeach, ag marcaíocht ar chúl fear eile in éadaí an-saibhir de ghearradh coitianta, sibhialta. Stop sé os comhair an teach ósta agus d’éirigh an marcach síos.

Chuaigh an tiarna talún amach, chrom sé go talamh, agus chuaigh an fear sa chulaith gáifeach isteach sa teach ósta go dtí tábla maisithe go speisialta. D’fhan an ceann sna héadaí sibhialta os comhair an teach ósta agus d’fhan sé. Bhog an tiarna talún íseal dó freisin.

– Cad é seo go léir? – D’iarr mé ar an tiarna talún, an-imní orm.

– Bhuel, is póilín ardcháilíochta an té a chuaigh isteach sa teach ósta, agus tá an fear seo ar cheann de na saoránaigh is suntasaí atá againn, an-saibhir, agus tírghrá mór, – a dúirt an tiarna talún.

– Ach cén fáth go ligeann sé don duine eile turas ar a dhroim?

Chroith an tiarna talún a cheann orm agus chuamar ar leataobh. Thug sé meangadh gáire dom agus dúirt:

– Measaimid gur onóir mhór é nach bhfuil tuillte go minic aige! – D’inis sé a lán rudaí dom seachas, ach bhí an oiread sin sceitimíní orm nach bhféadfainn iad a dhéanamh amach. Ach chuala mé go soiléir an méid a dúirt sé ag an deireadh: – Is seirbhís í do thír amháin nár fhoghlaim na náisiúin go léir meas uirthi fós!

Tháinig muid chuig an gcruinniú agus bhí toghchán an chathaoirligh ar siúl cheana féin.

Chuir an chéad ghrúpa fear darbh ainm Kolb suas, más cuimhin liom an t-ainm i gceart, mar iarrthóir don chathaoir; theastaigh Talb ón dara grúpa, agus bhí a iarrthóir féin ag an tríú grúpa.

Bhí mearbhall scanrúil ann; theastaigh ó gach grúpa a fear féin a bhrú.

– Sílim nach bhfuil fear níos fearr againn ná Kolb mar chathaoirleach ar chruinniú chomh tábhachtach sin, – a dúirt guth ón gcéad ghrúpa, – mar tá a fhios againn go léir a bhuanna mar shaoránach agus an misneach mór atá aige. Ní dóigh liom go bhfuil aon duine inár measc anseo ar féidir leo a bheith bródúil as a bheith ag marcaíocht chomh minic ag na daoine fíorthábhachtacha…

– Cé leis a bhfuil tú ag caint faoi, – chuir duine éigin as an dara grúpa é. – Ní raibh cléireach póilíní sóisearach riamh ag marcaíocht ort!

– Tá a fhios againn cad iad na buanna atá agat, – ghlaodh duine éigin ón tríú grúpa. – Ní fhéadfá buille amháin den fhuip a fhulaingt gan crith!

– Lig dúinn é seo a fháil díreach, a bhráithre! – thosaigh Kolb. – Is fíor go raibh daoine mór le rá ag marcaíocht ar mo dhroim chomh luath le deich mbliana ó shin; bhuailtí siad mé agus níor thug mé caoin riamh, ach b’fhéidir go bhfuil níos mó tuillte inár measc. Tá cinn níos óige b’fhéidir.

– Ní hea, – ghlaodh a lucht tacaíochta.

– Nílimid ag iarraidh cloisteáil faoi onóracha atá as dáta! Tá sé deich mbliana ó marcaíocht ar Kolb, – scairt na guthanna ón dara grúpa.

– Tá fuil óg ag glacadh páirte, lig do na mhadraí seanchnámha a cogain, – ar a dtugtar cuid ón tríú grúpa.

Go tobann ní raibh níos mó torainn ann; bhog daoine ar ais, ar chlé agus ar dheis, chun cosán a ghlanadh agus chonaic mé fear óg thart ar tríocha. Agus é ag druidim leis, chrom gach ceann íseal.

– Cé hé seo? – Chogar mé le mo thiarna talún.

– Is é an ceannaire móréilimh é. Fear óg, ach an-geallta. Ina laethanta tosaigh d’fhéadfadh sé bród a bheith air an giúistís a iompar ar a dhroim trí huaire. Tá níos mó tóir air ná aon duine eile.

– Toghfaidh siad dó b’fhéidir? – D’fhiosraigh mé.

– Tá sé sin níos mó ná cinnte, mar a tharla i gcás na n-iarrthóirí eile go léir – tá siad uile níos sine, tá an t-am caite, ach marcaíocht ar an ngiúistís tamall beag ar a dhroim inné.

– Cad is ainm dó?

– Kleard.

Thug siad áit onóra dó.

– Sílim, – bhris guth Kolb an tost, – nach féidir linn fear níos fearr a aimsiú don phost seo ná Kleard. Tá sé óg, ach níl aon duine níos sine ná é ar nós é.

– Éist, éist!… Saol fada do Kleard!… – a scread na guthanna go léir.

Thug Kolb agus Talb é go dtí áit an chathaoirligh. Rinne gach duine bogha domhain, agus bhí tost iomlán ann.

– Go raibh maith agat, a bhráithre, as an ardmheas atá agat agus an onóir seo a thug tú dom d’aon toil. Tá do dhóchas, a luíonn liom anois, ró-chontúirteach. Ní furasta long mhianta an náisiúin a stiúradh trí laethanta fíorthábhachtacha den sórt sin, ach déanfaidh mé gach rud i mo chumhacht chun d’iontaobhas a chosaint, chun do thuairim a léiriú go hionraic, agus chun ardmheas a bheith tuillte agat ormsa. Go raibh maith agat, a bhráithre, as mo thoghadh.

– Hurra! Hurra! Hurra! – tornach de vótálaithe ó gach taobh.

– Agus anois, a bhráithre, tá súil agam go ligfidh tú dom cúpla focal a rá faoin ócáid ​​thábhachtach seo. Ní furasta pianta den sórt sin a fhulaingt, cibé crá atá i ndán dúinn; níl sé éasca clár éadáin amháin a bheith brandáilte le iarann ​​te. Go deimhin, níl – is pianta iad nach féidir le gach fear a fhulaingt. Lig crith do na cladhairí, lig dóibh dul bán le eagla, ach ní mór dúinn dearmad a dhéanamh ar feadh nóiméad go bhfuil muid mic le sinsear cróga, go ritheann fuil uasal inár féithí, fuil laoch ár seantuismitheoirí, na ridirí mór a bhíodh bás gan súil a chaochadh ar son saoirse agus chun leasa dúinn go léir, a n-sliocht. Is beag an fulaingt atá againn, má smaoiníonn tú ar an bhfulaingt atá orthu – an mbeimid ag iompar mar bhaill de phór meathlaithe agus cráite anois go bhfuilimid ag maireachtáil níos fearr ná riamh? Beidh an pian cosúil le fear agus laoch ag gach fíor-tírghráthóir, gach duine nach bhfuil ag iarraidh náire a chur ar ár náisiún os comhair an domhain uile.

– Chloisteáil! Chloisteáil! Saol fada do Kleard!

Bhí roinnt cainteoirí díograiseacha i ndiaidh Kleard; spreag siad na daoine scanraithe agus arís agus arís eile níos mó nó níos lú an méid a bhí le rá ag Kleard.

Ansin d’iarr seanfhear bán traochta, le aghaidh rocach air, a chuid gruaige agus féasóg chomh bán leis an sneachta, labhairt. Bhí a ghlúine ag crith le haois, a lámha ag crith, a dhroim lúbtha. Tháinig crith ar a ghuth, bhí a shúile geal le deora.

– Leanaí, – thosaigh sé, le deora ag rolladh síos a leicne bán, rocach agus ag titim ar a féasóg bhán, – is trua mé agus gheobhaidh mé bás go luath, ach feictear dom nárbh fhearr duit ligean don náire sin teacht chugat. Tá mé céad bliain d’aois, agus tá mo shaol ar fad caite agam gan é sin!… Cén fáth ar chóir branda na sclábhaíochta a chur ina luí ar mo chloigeann bán agus traochta anois?…

– Síos leis an sean-rógaire sin! – adeir an cathaoirleach.

– Síos leis! – a scairt daoine eile.

– An sean-bhó!

– In áit an t-óg a spreagadh, tá sé ag cur eagla ar gach duine!

– Ba chóir go mbeadh náire air as a chuid ribí liath! Tá sé ina chónaí fada go leor, agus is féidir leis a bheith scanraithe fós – tá muidne atá níos misniúla…

– Síos leis an mbó!

– Caith amach é!

– Síos leis!

Rith slua feargach de tírghráthóirí cróga óga ar an seanfhear agus thosaigh siad ag brú, ag tarraingt, agus ag ciceáil ina fearg.

Lig siad dó imeacht faoi dheireadh mar gheall ar a aois – murach sin bheidís tar éis é a chloí beo.

Gheall siad go léir go mbeadh siad cróga amárach agus go dtaispeánfadh siad gur fiú onóir agus glóir a náisiúin iad.

D’imigh daoine ón gcruinniú in ord den scoth. Mar a bhí siad ag scaradh dúirt siad:

– Amárach feicfimid cé hé cé!

– Déanfaimid na gaisceoir a réiteach amárach!

– Tá an t-am tagtha chun an fiúntach iad féin a idirdhealú ó na daoine neamhfhiúntacha, ionas nach mbeidh gach rógaire in ann croí cróga a chothú!

Chuaigh mé ar ais go dtí an teach ósta.

– An bhfaca tú cad as a bhfuil muid déanta? – d’iarr mo thiarna talún orm go bródúil.

– Go deimhin chonaic, – d’fhreagair mé go huathoibríoch, ag mothú go raibh mo neart tréigthe agam agus go raibh mo cheann ag gobadh le imprisean aisteach.

An lá sin féin léigh mé ina nuachtán alt mór le rá mar a leanas:

– A shaoránaigh, tá sé thar am stop a chur leis an bhfód agus an mustra inár measc; tá sé thar am stop a chur le meas a bheith againn ar na focail fholamh a úsáidimid go flúirseach d’fhonn ár gcuid buanna agus fásaigh samhailteacha a thaispeáint. Tá an t-am tagtha, saoránaigh, ár bhfocail a chur faoi thástáil agus a thaispeáint cé atá fiúntach i ndáiríre agus cé nach bhfuil! Ach creidimid nach mbeidh aon mhairtírigh náireach inár measc a chaithfear a thabhairt le fórsa chuig an áit brandála cheaptha. Beidh sé deacair ar gach duine againn a mhothaíonn ina fuil braon d’fhuil uasal ár sinsear a bheith i measc an chéad duine a iompróidh an pian agus an anró, go bródúil agus go ciúin, óir is pian naofa é seo, is íobairt í ar mhaithe le ár dtír agus chun leasa gach duine againn. Ar aghaidh, a shaoránaigh, is é amárach lá na tástála uasal!

Chuaigh mo thiarna talún a chodladh an lá sin díreach tar éis an chruinnithe d’fhonn dul chomh luath agus is féidir chuig an áit cheaptha an lá dar gcionn. Bhí go leor acu, áfach, imithe díreach go Halla an Bhaile le bheith chomh gar agus ab fhéidir do cheann na scuaine.

An lá dar gcionn chuaigh mé go Halla an Bhaile. Bhí gach duine ann – óg agus aosta, fireann agus baineann. Thug roinnt máithreacha a gcuid leanaí beaga ina n-arm ionas go bhféadfadh branda na sclábhaíochta iad a bhrandáil, is é sin le rá onóra, agus mar sin ceart níos mó a fháil chun poist arda sa státseirbhís.

Bhí brú agus mionn ann (sa mhéid is go bhfuil siad cosúil linne na Seirbiaigh, agus bhí áthas orm ar bhealach éigin), agus rinne gach duine iarracht a bheith ar an gcéad duine ag an doras. Bhí cuid acu fiú ag cur daoine eile faoin scornach.

Chuir státseirbhíseach speisialta brandaí i bhfeidhm in agra bán foirmiúil a bhí ag déanamh aithrise ar na daoine:

– Ná bí bríomhar ar mhaithe le Dia, tiocfaidh cas gach duine – ní ainmhithe tú, is dóigh liom gur féidir linn a bhainistiú gan sciorradh.

Thosaigh an brandáil. Ghlaodh duine amháin, ní dhearna duine eile ach cnead a ligint astu, ach ní raibh aon duine in ann é a iompróidh gan fuaim fad a bhí mé ann.

Ní raibh mé in ann féachaint ar an gcéasadh seo le fada, mar sin chuaigh mé ar ais go dtí an teach ósta, ach bhí cuid acu ann cheana, ag ithe agus ag ól.

– Tá sé sin thart! – arsa duine acu.

– Bhuel, níor scread muid i ndáiríre, ach bhí Talb ag bradaíl mar asal!… – arsa duine eile.

– Feiceann tú cén chuma atá ar do Talb, agus theastaigh tú é mar chathaoirleach an chruinnithe inné.

– Ah, ní féidir leat é a fheiscint riamh!

Labhair siad, ag grágach le pian agus ag magadh, ach ag iarraidh é a cheilt óna chéile, mar bhí náire ar gach duine gur cheap siad gur bólacht é.

Chuir Kleard náire air féin, toisc gur ghread sé, agus gur laoch é fear darbh ainm Lear toisc gur iarr sé go mbeadh dhá bhranda tógtha ar a mhullach agus nár thug sé fuaim pian riamh. Ní raibh an baile ar fad ag caint ach an meas is mó air.

Rith daoine áirithe, ach ní raibh meas ag duine ar bith orthu.

Tar éis cúpla lá shiúil an ceann le dhá bhranda ar a éadan timpeall agus a cheann ard, le dínit agus féinmheas, lán de ghlóir agus bród, agus cibé áit a chuaigh sé, chrom gach duine a hata chun laoch an lae a cheiliúradh.

Rith fir, mná agus leanaí ina dhiaidh ar an tsráid chun an fear ab fhearr sa tír a fheiceáil. Cibé áit a ndeachaigh sé, lean an cogar a spreag an t-iontas é: ‘Lear, Lear! … Sin é! … Is é sin an laoch nár sháraigh, nár thug fuaim fad is a bhí dhá bhranda brúite ar a éadan! ’Bhí sé i gceannlínte na nuachtán, moladh agus glóir dó.

Agus bhí grá na ndaoine tuillte aige.

Ar fud na háite éistim lena leithéid de mholadh, agus tosaím ag mothú na seanfhola Seirbise uasal ag rith i mo veins, Laochra ab ea ár sinsir, fuair siad bás sonnta ar cuaille i gcomhair saoirse; tá ár stair laochais agus an Chosaiv againn freisin. Bainim sult as bród agus baois náisiúnta, fonn orm a thaispeáint cé chomh cróga is atá mo phór agus dul go Halla an Bhaile agus béicigh:

– Cén fáth a mholann tú do Lear?… Ní fhaca tú fíor-laochra riamh! Tar agus féach duit féin cén chuma atá ar fhuil uasal na Seirbia! Cuir deich mbranda i bhfeidhm ar mo cheann, ní amháin dhá!

Thug an státseirbhíseach sa chulaith bhán a bhranda in aice le mo mhullach, agus thosaigh mé… Dhúisigh mé ó mo bhrionglóid.

Chuimil mé mo mhullach ar eagla agus beannaigh mé mé féin, ag smaoineamh ar na rudaí aisteach atá le feiceáil i mbrionglóidí.

– Bhí mé beagnach os cionn ghlóir a Lear, – shíl mé go sásta, d’iompaigh mé mé féin, agus bhí brón orm ar bhealach nár tháinig mé go deireadh mo bhrionglóid.

 

I mBéalgrád, 1899.
Don Tionscadal “Radoje Domanović”, aistrithe ag Malachy Reynolds, 2021.

Ознаке:, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

About Домановић

https://domanovic.wordpress.com/about/

Оставите одговор

Попуните детаље испод или притисните на иконицу да бисте се пријавили:

WordPress.com лого

Коментаришет користећи свој WordPress.com налог. Одјавите се /  Промени )

Google photo

Коментаришет користећи свој Google налог. Одјавите се /  Промени )

Слика на Твитеру

Коментаришет користећи свој Twitter налог. Одјавите се /  Промени )

Фејсбукова фотографија

Коментаришет користећи свој Facebook налог. Одјавите се /  Промени )

Повезивање са %s

%d bloggers like this: