Py’a mongeta peteĩ buey Séviagua

Heta mba’e porã oiko ko Yvorape ha ñande retãpe avei, he’i haicha heta, oñehẽ chugui mba’e porã, tuichaiterei ja’ehaicha la maravilla ya ndaha’eveima maravillaiterei jevy. Oĩ ko’arupi ava hetava ipira pire ndoje py’a mongetaiva ha upevare, ha ikatu otro mba’e gui avei, peteĩ buey campesino ndojoavyiva mba’evepe umi otro buey Sévio gua gui oñepyrũ ojepy’a mongeta. Ñandejara mante oikuaata mba’epa oiko ko mymba re la peiha ojapo hag̃ua, ko’anga voi oje’eha hina la Séviape ko mba’e tygerakunte voi ojapova mba’e vai. Ha upevare ikatu ja’e ko mba’e aña memby, opa akahatã harupi, ni ndoikuaaiva ko ne’eha’ã otuichaite ojapova ndoikoi ko tetãpe guarã, ha upevare ndarome’ei ichupe mba’eve porã ko ojaovape. Ha avaveva guiti ndoikuaai mba’eichapa ko buey la ojepy’a ñe’ẽ si ha’e ko ni ndo votai, ni oñembo ñe’eva ichupe, ni kara tuja, ni ndojelegiri diputado rã peteĩ ñembyaty vacaguigua ha avei hi’ari (oimeramo peteĩ arype) peteĩ senador. Ha ko mymba mboriahumi ikera rire he’i ikatu ha oikta ha ichugui peteĩ ministro ko tetãpe oĩmiba tetã vacape guarã, ha’e oikuaa mo’ã, upeicha, o ñembo py’a mongeta’y ve va’erã, umi ministro kuera katupyryicha umi tetã oejvy’a hape guaicha, ko ñande retã ko hyge raku la upeva guio lado. Ipahape, ¿mba’ere ñande iteresa va’erã mba’ere peteĩ buey Sévio ojagarra ko jemba’apo ha ohejata ava kuerape? Ha avei, ikatu ha’e ojapo avei ko buey ojapo va’erãgui vointe.

Upevagui, ¿mba’eichagua buey koa? Peteĩ buey opaichagua vointe oĩva, ñande mbo’e haicha zoología, peteĩ akã, hete ha ijextremidades buey haicha, ha’e oitira peteĩ carreta, ho’u kapi’ipe, oherei juky, orumea ha oñe’ẽ. La hera ha’e Sivonja, buey hungy.

Ape ndajaikuaaveimai mba’eichapa oñepyru oñembo py’a ñe’ẽ. Peteĩ arape ijara ojokua jugore ha hapichape avei, Galonja, oitira peteĩ pikete oñemonda va’ekue carretape ha ogueraha tavape o hepy me’ẽ hag̃ua, upei oguahẽ potaite rire pe tavape, ovendema la pikete ha ojora Sinvonja ha isociope, ogancha pe candena oñaytiva ichupe ichupe kuera jugo re, oity peteĩ planta atyra oguerekova henondepe ha oike omokõ hapicha kuera ndive peteĩ taberna pe. Oiko hina peteĩ farra pe tavape, upvare oĩ karia’y, kuña ha mitã ohasa apo ha pegotyo. Galonja, avei ojeikuaa buey apytepe ha’e ijuicio porã’yva ha’e ndo mañai mba’eve ha avavere, ha lomismonte oike la ikarupe tovasype, okaru hyguatã ha peve, osapukai y’agui ha upei oñeno, orumbea oke kueramo michimi. Ava kuera ohasava uperupi ha’e ndopenai. Ha’e oke ha orumbea minte (Jambyasy nda ha’ei aguere ava ikaru kuri ha’e oiko ichugui mburuvicha). Sivonja katu ndaikarui oisu’u ni mba’eveicha ramo. Hesa kuera osoña ha hovasy ohechauka ha’e ha py’a mongeta ha marangatu ha. Umi ava, Sévio, ohasa ijykerupi, aguara hekore kuer re, hera, hetã ha ko py’a kyryi ohechaukava iguatape. Sivonja omaña la oikovare ha sapy’aitepe oñepyru hasy chupe ha hovasy avei oikuaa hague la oikova nda’iporãi ha ndaikatui mba’eve ojapo, pe ñe’ẽ asy ha tasype, tesaype avei. Hasy pa’upe chupe oñepyru ojepy’a ñe’ẽ:

– ¿Mba’ere ovy’aite la che jara ha hetãygua? ¿Mba’ere la oguata hikuai aka rapu’ãpe ha omaña che ava kuerare aguarape? Oguerohory la itetã, oguerohory ñandejara oguero kakuaa hague ko tetãpe. Che sy avei che guereko ko tetãpe ha Sévia ndaha’ei che yvynte avei ha che ru avei ha entero ore rypykue ojapo, hendive kuera, ou ko yvype, yvy eslava kue.

– Ha upeicha ore ni peteĩ buey kuera nda ore aguarai upevar, ore roguerohory roguaña haguere mba’e pohyi ayvate gotyo lado, ko’angaite peve ni peteĩ buey nde’ira guiti he’i buey Alemán pe: mba’epa reipota ce hegui, che ha’e buey Sévio, che retã ha’e ko Sévia porãite, che ypy kuera ape paite okakuaa, ko yvyguy pe oĩ che taita kuera re’ongue. Ñandejara ta ñande rovasa, ore nda’ore py’a kyrỹiva upevare, ndohasaiva ore akã rupi ha ha’ekuera katu upevare ijaguara. ¡Ava oñentende’yva!

Heta iñakãpegua gui, pe buey omogu’e iñakã kangy vai, icampaña hy’apu ijajura re ha ijugo hy’apu avei. Galonja oabri la hesa, omaña hapicha re ha he’i:

– ¡Jaha rei jeyma hese la nde makanada reve! ekaru, itavya, tande kyra’imi jepe, nde costilla sẽ hina, ja pensa iporã rire, la ava kuera nañande rejai va’erã ande buey kuerape. ¡Ni mba’eveicharamo ñande ndañande afortunado o’ai kuri!

Sivonja omaña hapichare ñembyasy pe, ombo jere hova ichugui ha oñepyrũ jevy opensa.

– Ha’e kuera ijaguara hekove kuere. Oguereko ijyvy Kosovo pe, iñorãirõ Kosovo pe, tuicha mba’e, ¿che ypykuera piko ndo guañai carreta bala ryru kue mba’e jepe uperamo guare? Ndaha’ei ramo ore mediante, ava kuera ojapo mo’a kuri ha’ekuera ha’eñoite. Upei oĩ turco ndive ñorãirõ kue. Ñeha’ã mbarete terei, ha ¿mava oĩ uperamo guare? ¿oĩ Kuri ko’ava tova tavy tĩ pe, oñoraĩro hina aguarape, che aime’yre gueteri, ha’ete voi oguerekotava ñemomba’e, ogurekotava umi oñepyru va’ekue ñemopu’ã?

Eju, ejagarra che jara ta’anga ramo. Ha’e ijaguara pe ñorãirore, itaita kuri oñoraĩro avei ha oje hecha chupe tendotaicha upi. ¿Ha che jara piko jaguero hory va’erã? I taita ru la oguereko va’erã py’a porã, ndaha’ei ha’e, i taita ru oamno ikatu hagua che jara, ha ita’yra kuera ikatu hag̃ua oiko py’a guapype. Ha upevare ha’e oiko py’a guapype ha ¿mba’eicha oporu upeva? Omonda korapy aheno, che aguaña vae’erã ichupe ha ipikete kuerape ha’e oke aja hina icarretape ou kueramo. Ko’anga ojehepy me’e ipikete, ho’u guaripola ha oka’u, ha ijaguara ara ha ara la hekove kuere.

¿Ha che taita kuera ojejuka va’ekue ko ñorãirõ guasupe omongaru hag̃ua ichupe kuera? ¿Uperamo guare piko che taita kuera ndoguañai mboka kuera, cañon, tembi’u ha bala kuera? Ha ni upeichavero ore nda rojeguero horyi ore mba’e porãre, ko’angaite peve rojapo ore rembiapo, mbegue katu pe he tapiaite.

– Ipy’a kyrỹi la itaita kuera oñorãiro haguere kuri ha oiko are terei haguere esclavoicha.

Che ichagua oikove guive oiko peicha ha ko’angaite peve peicha ha roje esclaviza ha ni peichaveramo nda rosapukai upeva oiko haguere ore rehe. Ha’e kuera he’i umi turco kuera heta oinũpa ha chupe kuera, o masacra ha oñotỹ ha chupe kuera, ore ypykue kuera heta ojejuka avei ojapo Sévio kuera ha Turco kuera avei, ombichy, ha oñemoĩ tortura oĩ miva guype.

– Ipy’a rory upe ojeroviavare ha ni upeichaveramo ndogueroviai mba’eve re. ¿Ore mba’epe ore culpa ava cristiano kuera nda ore agarrasei gui? Ojeroviaha he’i chupe kuera, “ndere monda mo’ai” ha ndapepe che jara omonda hina ha oka’uma avei ha ohepy me’e upe pira pire ñemona kue gui. Ijerovia kuera ombo’e chupekuera ohayhu hag̃ua ivecino kuerape ha upeicha veramo ojapo veva hikuai mba’e vai ijupe kuera jevynte. Chupe kuera, pe arriero oiko veva hina, ha’e upe ndojapoiva mba’e vai avavere, ha avei, avaveva ndojerure avavepe ojapo porã hag̃ua opa mba’e avei, en vez ojapo ivaiva.

Peichaite la yvyre opyta va’erã mba’e porã ojapo va’ekue yma hikuai ha ndohoi mombyry mba’e vale’y ndojapoiva mba’eve gui.

Upe buey osuspira pykuku porã omopu’ã tatatĩ yygui.

– Upei – upe buey py’a mongeta kangype – kova ko casope, ¿Che ha umi che rehegua ndaha’ei ivale veva chugui kuera ko’ava mba’epe? Che ndajukaiva avavepe, nda ñe’ẽ vairi va avavere, nda mondai mba’eve, ha ndamosẽiva avaveape hembiapogui ko tetãpe, ndapokoi che retã pira pire re, nda’ei ho’ama ha che negocio pira pire’y gui, nda jokuai y nda agarrai peteĩ ava ndojapoiva mba’eve ivaiva, nda ñe’ẽ vairi che angiru kuerare, che ndahaiva che buey haicha che contra pe, nda ñe’e reiri, che ndaha’eiva mburuvicha che retã pe ha ndajapovai ba’eve vai che retãre, ha ndaha’ei la ndajapoiva mba’eve ivaiva, che ajapo iporãva umi ava ojapova cherehe mba’e vai. Che ko che sy che guereko rire minte ya ojejapoma cherehe mba’e vai, che sy kamby entero ojeipe’ama che hegui. Ñandejara jepe ore recha kuaa ha ojapo oreve guarã kapi’ipe ha ndaha’ei ava pe guarã, ha upeicha veramo, ha’ekuera, oipe’a vointe orehegui jey. Ñeipypã rire jey, ro estira icarreta kuera, ro ara ijyvy, ha ro’uka chupe kuera pan. Ha ni upeicha veramo avave ndohecha kuaai rojapova ore retãre…

– O ejagarra pe ayuno ta’angaicha, umi arriero peguarã, ijerovia ha he’i chupe kuera ojapo hag̃ua ayuno ara ñemandu’ape, ha ni upeichave ramo ndaikatui ojapo hikuai, ha ore buey kuera katu rojapo ayuno roikove guive ko’angaite peve, ro po’o guive ore sy kamby gui.

Upe buey omboguejy iñakã ha’ete ojepy’a angatava, ha upei omopu’ã jevy la iñakã oipeju pochype ha’ete vaicha ouva iñakãpe jevy mba’e angata, py’a kyhyje va, ha sapy’ante, upei osapukai vy’ape:

– Oh ko’anga aikuaama, upeva va’erã – ha ojepy’a mongeta jevy – peva ha’e la ha’eva, ipy’a kyrỹi ko ojaposeva ojapogui hikuai ha ikatuta gui oguereko derecho. Che ajepy’a mongeta hatã va’erã upevare.

Ha ha’e ojepy’a mongeta, mongeta, ha ndaikatui aikuaa mba’epa.

– ¿Mba’epa la che derecho? Umi tahachi kuera he’iramo ovota hag̃ua, ha’e kuera ovota va’erã ha upeicha ikautu hag̃uaicha ro sapukai porã: “¡Ore faa-aa-voo-or pe!”, ha ndo mandai ramo ndo votai o ikatuve avei ojeike politikape, oreicha avei. Ha’e kuera oñeinupã avei ka’i rãipe, lomimonte ndojapoiva mba’eve ivaiva. Ore jepe romongu’e ore juru, romongu’e ore ruguai ha ha’e kuera ni upe mba’e sa’iva ndojapoi avaicha.

Upe rire, ijara osẽ tabernagui. Ka’u reve, okacha vaipa, ndohecha porãi mba’eve, he’i ñe’ẽ oñentende’yva memete, oguata vaipa tapere.

– Ehechana, ¿mba’eicha piko peichagua ikatu ijaguara oipuru vaipa ramo ilivertad o gana va’ekue itaita ruguy repy kue rupi? Añete, che jara ika’u ha imonda, ha ¿Mba’eicha umi otro ava kuera oiporu jeiko rei? Oiko rei hag̃ua ha ipy’a rory avei hag̃ua hekove yma guare re ha oguero mba’e porã hag̃ua itaita kuera ojapo va’ekue hese kuera, upevare ojapo che ajapo haicha avei kuri. Ore buey kuera, romba’apo jetu’u ha obrero deprovecho haicha ore rypykueicha avei. Ore bueyes, roĩ va’erã py’a rorype umi ore rypykuera ojapo va’ekue ore rehe, ha ore py’a rory va’erã ore rembiapo ha ore rembiapo kue rehe avei ko araite peve.

Upe buey osuspira pykukumi ha ojeivy, omoĩ ijajura yugo peguarã.

 

Belyrat-pe, 1902.
Tembiaporã “Radoje Domanović” ojetraduci va’ekue Ever Fabian Velazquez Fretes po pe. 2021.

Ознаке:, ,

About Домановић

https://domanovic.wordpress.com/about/

Оставите одговор

Попуните детаље испод или притисните на иконицу да бисте се пријавили:

WordPress.com лого

Коментаришет користећи свој WordPress.com налог. Одјавите се /  Промени )

Слика на Твитеру

Коментаришет користећи свој Twitter налог. Одјавите се /  Промени )

Фејсбукова фотографија

Коментаришет користећи свој Facebook налог. Одјавите се /  Промени )

Повезивање са %s

%d bloggers like this: