ठसा

मला एक भयंकर स्वप्न पडलं. मला स्वप्नाबद्दल इतकं काही वाटत नाहीय, पण आश्चर्य याचं वाटतंय की माझी इतक्या भयंकर गोष्टींची स्वप्नं पाहण्याची हिंमत तरी कशी होते, कारण मी स्वतः एक शांत आणि प्रतिष्ठित नागरिक आहे,इतरांप्रमाणेच आपल्या प्रेमळ सर्बिया मातेचा आज्ञाधारक मुलगा आहे. अर्थातच यामुळे जर मी काही अपवादात्मक गोष्ट करत असेन तर ती फारच वेगळी असेल, पण नाही, मी तर अगदी बाकीच्यांप्रमाणेच वागतो आणि जर आपण काळजीपूर्वक वागण्याबद्दल बोलत असू तर तिथे माझी कोणीच बरोबरी करू शकत नाही. एकदा मला रस्त्यामध्ये एका पोलीसाच्या वर्दीवरील चमकदार बिल्ला पडलेला दिसला, आणि मी जवळून जात असतानाच त्याच्या जादुई तेजाकडे पाहिलं, बर्‍याच सुंदर आठवणी जाग्या झाल्या आणि अचानक माझा हात थरथरू लागला त्याला सलामी देण्यासाठी वर आला; माझी मान नकळतपणे खाली झुकली, आणि माझ्या चेहर्‍यावर ते सुंदर हास्य आलं जे आपण ज्येष्ठ व्यक्तींना अभिवादन करताना वापरतो.

– माझ्या रक्तातच सभ्यता भरली आहे – नक्कीच असंच आहे! – मी असा विचार करत होतो तेव्हाच एका क्रूर माणसाने त्या बिल्ल्यावर निष्काळजीपणे पाय दिला आणि मी त्याच्याकडे तुच्छतेने पाहिलं.

– मूर्ख! – मी रागात बोलून थुंकलो, आणि शांतपणे पुढे गेलो. असे मूर्ख लोक कमी आहेत अशी स्वतःचीच समजूत घातली, आणि देवाचे मला इतकं सुसंस्कृत हृदय आणि माझ्या पूर्वजांचं सभ्य व उमदं रक्त दिल्याबद्दल आभार मानले.

हं, तर तुम्हाला समजलंच असेल मी किती चांगला मनुष्य आहे ते, इतर प्रतिष्ठित नागरिकांसारखाच, आणि आता तुम्हाला नक्कीच आश्चर्य वाटेल की अशा भयंकर आणि हास्यास्पद गोष्टी माझ्या स्वप्नात कशा काय येऊ शकतात.

त्यादिवशी वेगळं असं काहीच घडलं नव्हतं. मी छानपैकी जेवलो आणि नंतर वाइन पित,आरामात माझे दात कोरत बसलो. माझ्या नागरी हक्कांचा असा धैर्याने आणि विचारपूर्वक उपयोग केल्यानंतर मी झोपायला गेलो आणि लवकर झोप येण्यासाठी सोबत एक पुस्तक घेतलं.

माझी सर्व कर्तव्यं पार पडल्यानंतर आणि इच्छांची पूर्तता झाल्यानंतर लगेचच ते पुस्तक माझ्या हातातून निसटून पडलं आणि मी गाढ झोपी गेलो.

त्याच क्षणी मी पर्वतामधून जाणार्‍या एका चिखलाने भरलेल्या अरुंद वाटेवर येतो. अंग गोठवणारी काळीकुट्ट रात्र. त्वचेवर झोंबणारा थंडगार वारा शुष्क झाडांमधून आवाज करत वाहत असतो. आभाळ गडद, शांत आणि भयानक, आणि बर्फ, धुळीप्रमाणे डोळ्यात जात असतो, चेहर्‍यावर येत असतो. कुठेही सजीव गोष्ट नाही. मी घाईने पुढे जातो आणि सातत्याने चिखलाच्या रस्त्यावरून डावीकडे किंवा उजवीकडे घसरून पडतो. मी पडत आणि थांबत चालत असतानाच माझा रस्ता सोडून देऊन भटकतपुढे जातो – कुठे ते माहीत नाही – आणि ही काही छोटीशी, नेहमीसारखी रात्र नसते, शंभर वर्षं वाटावीत इतकी मोठी असते, आणि मी पूर्ण वेळ चालत असतो, कसलाही पत्ता नसताना.

असाच मी बरीच वर्षं चाललो आणि कुठेतरी पोहोचलो, माझ्या मूळ देशापासून खूप, खूप दूर, जगाच्या एका अज्ञात भागामध्ये. एका अनोळखी जागेमध्ये जिच्याबद्दल कदाचित कोणालाच माहीत नसेल, आणि मला वाटतं, जी फक्त स्वप्नातच दिसत असेल.

त्या भागात फिरताना मी एका मोठ्या गावात आलो जिथे बरीच लोकं राहत होती. एका बर्‍याच मोठ्या बाजारामध्ये खूप गर्दी होती. खूप जोरात गोंधळ चालू होता, इतकाकी एखाद्याचे कान फाटून जातील.

मी एका मी बाजाराजवळच्या एका खाणावळीमध्ये गेलो आणि तेथील मालकाला ही इतकी लोकं इथे का जमा झाली आहेतअसं विचारलं…

– आम्ही खूप शांत आणि प्रतिष्ठित लोक आहोत, – त्याने सांगायला सुरुवात केली, – आम्ही न्यायाधीशांप्रती खूप निष्ठावंत आणि आज्ञाधारक आहोत.

– न्यायाधीश तुमचे प्रमुख सत्ताधारी आहेत का?– मीत्याला मध्येच थांबवून विचारले.

– न्यायाधीश इथे राज्य करतात आणि तेच आमचे प्रमुख सत्ताधारी आहेत; त्यांच्यानंतर येतात पोलीस.

मी हसलो.

– तू का हसतोयस?… तुला हे माहित नव्हतंका? कुठून आला आहेस तू?

त्याला मी माझा रस्ता कसा चुकलो आहे आणिसर्बिया नावाच्या एका दूरच्या प्रदेशातून आलो आहेते सांगितलं.

– या प्रसिद्ध देशाबद्दलतर मी ऐकलं आहे! – तो मालक स्वतःशीच कुजबुजत म्हणाला आणि माझ्याकडे आदराने पाहू लागला, आणि मग म्हणाला:

– आमच्याइथे हीच पद्धत आहे, न्यायाधीश येथे पोलिसांबरोबर राज्य करतात.

– तुमचे पोलीस कसे आहेत?

– इथे वेगवेगळ्या प्रकारचे पोलीस आहेत. त्यांच्या हुद्द्यानुसारत्यांचे प्रकार पडतात. काहीपोलिस खूप प्रसिद्ध आहेत तर काही फार कमी प्रसिद्ध आहेत. आम्ही खूप शांत आणि प्रतिष्ठित लोक आहोत. पण बाजूच्या प्रदेशातून येणारे भटके, बेघर लोक आम्हाला भ्रष्ट करतात आणि वाईट गोष्टी शिकवतात. त्यामुळे आमच्या नागरिकांना बाकीच्या लोकांपासून वेगळं करण्यासाठी काल न्यायाधीशांनी आज्ञा दिली की आमच्या सर्व नागरिकांनी जवळच्या सभागृहात जायचं आहे, जिथे प्रत्येकाच्या कपाळावर कायमचा ठसा उमटवण्यात येईल. त्यामुळे इथे लोक एकत्र आले आहेत: आता काय करायचं हे ठरवण्यासाठी.

माझा थरकाप उडाला आणि मला वाटलं की मी या विचित्र जागेपासून शक्य तितक्या लवकर दूर पळून जावं, कारण मी जरी एक सर्बियन असलो, तरी मला अशाप्रकारे हिंमत दाखवण्याची सवय नव्हती आणि मी याबाबतीत जरासा अस्वस्थसुद्धा होतो.

तो मालकदयाळूपणे हसला, त्याने माझ्या खांद्यावर हात ठेवला आणि अभिमानाने म्हणाला:

– अरे माणसा, तू फक्त इतक्यानेच घाबरतोयस? नक्कीच तुला आमच्यासारखे धैर्य मिळवण्यासाठी खूप मेहनत करावी लागेल!

– म्हणजे नेमकं काय करावं लागेल? – मी शांतपणे विचारलं.

– चांगला प्रश्न आहे! तुला समजेल आम्हीकितीशूर आहोत ते!आणि मी सांगू शकतो, तुला आमच्यासारखंशौर्यवान बनण्यासाठीअजून खूप काम करायचं आहे! तू खूप दूरचा प्रवास केला आहेस आणि जास्त जग पाहिलं आहेस, पण माझी खात्री आहे की तू आमच्या इतके शूर नागरिक कुठेही पाहिले नसशील! चल, दोघेही पुढे जाऊया. मला लवकर गेलं पाहिजे.

आम्ही बाहेर निघणारच होतो, इतक्यात मला दरवाज्याच्या समोर चाबकाचा एक फटकारा ऐकू आला.

मी वाकून पाहिलं:समोर एक खूपच विलक्षण दृश्य होतं. एकचमकदार फौजदारी टोपीघातलेला माणूस,भपकेदार पोषाखामध्ये,दुसऱ्या एका,खूप उत्कृष्ट प्रतीचे पण नागरिकांच्या दर्जाचे कपडे घातलेल्या,माणसाच्या पाठीवर बसून येत होता. तो खानावळी समोर थांबलाआणि पाठीवरील मनुष्य खाली उतरला.

मालक बाहेर गेला,त्या माणसासमोर नतमस्तक झाला, आणि तो भपकेदार पोषाखातला माणूस खाणावळीमधील एका विशेष सजवलेल्या टेबलाजवळ येऊन बसला.नागरिकांच्या कपड्यांतील दुसरा माणूसखाणावळीबाहेरच थांबला. मालकाने त्यालासुद्धा वाकूननमस्कार केला.

– हे सगळं काय आहे? – मी गोंधळून मालकाला विचारलं.

– जो खाणावळीमध्ये गेला तो एका मोठ्या हुद्द्यावरचा पोलीसअधिकारी आहे, आणि हा मनुष्य आमच्यातील एक प्रसिद्ध नागरिक आहे,जो खूप श्रीमंत आणि महान देशभक्त आहे, – मालक कुजबुजला.

– पण तो त्या दुसऱ्याला आपल्या पाठीवर का बसू देतो?

मालकाने मान हलवली आणि आम्ही बाजूला झालो. तो माझ्याकडे पाहून उपहासाने हसला आणि म्हणाला:

– आमच्यासाठी हा खूप मोठा सन्मान आहे जो काही लोकांनाच मिळतो! – त्याने याबरोबरच अजून काही गोष्टी सांगितल्या, पण मी इतका आश्चर्यचकित झालो होतो की मी त्या नीट ऐकू शकलो नाही. पण मी तो शेवटी जे म्हणाला ते अगदी स्पष्टपणे ऐकलं: – ही देशभक्ती करण्याची एक वेगळी पद्धत आहे जी अजून बाकीच्या देशांना समजून घेता आली नाहीय!

आम्ही सभेमध्ये आलो जिथे अध्यक्षाच्या निवडणुकीची प्रक्रिया सुरू झाली होती.

पहिल्या गटाने कोल्ब असं काहीसं नाव असणार्‍या माणसाला अध्यक्षपदाचा उमेदवार म्हणून उभं केलं, दुसर्‍या गटाने ताल्बची निवड केली आणि तिसर्‍या गटाचा सुद्धा स्वतःचा उमेदवार होता.

खूप भयानक गोंधळ उडाला होता, प्रत्येक गट त्यांच्या उमेदवारासाठी भांडत होता.

– मला वाटतं इतक्या महत्त्वाच्या सभेच्या अध्यक्षपदासाठी कोल्ब पेक्षा चांगलं दुसरं कोणीही नाही आहे,– पहिल्या गटातील एकजण म्हणाला, – कारण आपल्या सर्वांनाच त्याचे नागरिक म्हणून असलेले गुण आणि त्याच्या धैर्याची कल्पना आहे. मला वाटत नाही इथे याच्याशिवाय दुसरं कोणी असेल ज्याने कित्येक महत्त्वाच्या लोकांना आपल्या पाठीवर घेतलं असेल…

– याबद्दल बोलणारा तू कोण आहेस, – दुसर्‍या गटातील एकजण ओरडला. – तुझ्या पाठीवर तर कोणी साधा पोलिस कारकून सुद्धा बसला नाहीय!

– आम्हाला माहीत आहेत तुझे काय गुण आहेत ते, – तिसर्‍या गटातील एकजण म्हणाला. – तू तर चाबकाच्या एका फटकार्‍यामध्येच किंचाळू लागशील!

– एक गोष्ट आधी लक्षात घ्या, बंधूंनो! – कोल्ब बोलू लागला. – हे खरं आहे की बरेच महत्त्वाचे लोक अगदी दहा वर्षांपूर्वीपासून माझ्या पाठीवर बसत होते; त्यांनी चाबकाचे फटकारे मारले तरी मी तोंडातून एक शब्द काढला नाही. पण आता आपल्यात अजून जास्त पात्र असलेले लोक आहेत. तरुण आणि जास्त चांगले लोक पण आहेत.

– नाही, नाही, – त्याचे पाठीराखे बोलू लागले.

– आम्हाला या जुन्या सन्मानांबद्दल ऐकायचं नाहीय! कोल्बने लोकांना पाठीवर घेऊन दहा वर्षं होऊन गेली आहेत, – दुसर्‍या गटातील एक जण म्हणाला.

– तरुण रक्त आता पुढे येतं आहे, जुन्या कुत्र्यांना जुनी हाडंच चघळू द्या, – तिसर्‍या गटातील कोणीतरी म्हणाला.

अचानक सर्वत्र शांतता पसरली; लोक मागे जाऊन बाजूला होऊन रस्ता मोकळा करून देऊ लागले आणि मला साधारण तीस वर्षांचा एक तरुण दिसला. तो पुढे आला तशा सर्व माना झुकल्या गेल्या.

– कोण आहे हा? – मी हळूच खाणावळीच्या मालकाला विचारलं.

– हा एक लोकप्रिय नेता आहे. तरुण आहे,पण खूप हुशार आहे. त्याच्या सुरुवातीच्या काळात त्याने प्रत्यक्ष न्यायाधीशांना तीनवेळा आपल्या पाठीवर घेतलं होतं. तो इथल्या सर्वांपेक्षा जास्त लोकप्रिय आहे.

– हे आता त्यालाच निवडतील का? – मी विचारलं.

– हे तर नक्कीच आहे, कारण बाकीच्या सर्व उमेदवारांबद्दल म्हटलं तर – ते सगळे म्हातारे झाले आहेत, त्यांच्यावर वयाचा परिणाम झाला आहे, पण कालच न्यायाधीश थोडा वेळ याच्या पाठीवर बसले होते.

– त्याचं नाव काय आहे?

– क्लेअर्ड.

त्यांनी त्याला मानाची जागा दिली.

– मला वाटतं, – कोल्बच्या आवाजाने शांतता भंग झाली, – की आपल्याला या पदासाठी क्लेअर्ड पेक्षा उत्तम दुसरं कोणीही मिळणार नाही. तो तरुण आहे, तरीही आम्हा वयस्कर लोकांपैकी कोणीही त्याच्या बरोबरीचं नाही आहे.

– होय, होय! … क्लेअर्डचा विजय असो! … – सर्व लोक ओरडले.

कोल्ब आणि ताल्ब त्याला अध्यक्षपदाच्या खुर्चीकडे घेऊन गेले. सर्वांनी झुकून अभिवादन केलं, आणि सर्वत्र अगदी शांतता होती.

– धन्यवाद, बंधूंनो, तुम्ही दिलेल्या या सन्मानासाठी आणि एकमताने मला या पदी विराजमान करण्यासाठीतुमचे आभार.तुम्हाला माझ्याकडून खूप जास्त आशा आहेत. आपल्या राष्ट्राच्या इच्छांचं जहाज अशा महत्त्वाच्या दिवसांमध्ये चालवत राहणं सोपं नाही आहे, पण मी तुमचा विश्वास सार्थ करण्यासाठी, तुमच्या मताचा सन्मान करण्यासाठी आणि तुमच्याकडून आदर संपादन करण्यासाठी मला शक्य ते सगळे प्रयत्न करेन. बंधूंनो, मला निवडल्याबद्दल तुमचे आभार.

– क्लेअर्ड! क्लेअर्ड! क्लेअर्ड! – सर्व बाजूचे लोक ओरडू लागले.

– आणि आता, बंधूंनो,मला आशा आहे की तुम्ही मला या महत्त्वाच्या घटनेविषयी काही शब्द बोलण्याची अनुमती द्याल. पुढे येणार्‍या या वेदना, हा त्रास सहन करणं अजिबात सोपं असणार नाही आहे. कपाळावर तप्त लोखंडाने ठसा उमटवुन घेणं सोपं नाही आहे. या वेदना सगळेच जण सहन करू शकत नाहीत. भित्रे थरथरतील, त्यांना भीतीने गारठून जाऊदे, पण आपण हे विसरलं नाही पाहिजे कि आपण आपल्या शूर पूर्वजांचे वंशज आहोत,त्यांचं उमदं रक्त आपल्याधमन्यांत सळसळत आहे.असं महान रक्त असलेले आपले पूर्वज,असे महान सरदार जे स्वातंत्र्यासाठीआणि पुढील पिढीच्या भल्यासाठीएका क्षणात आपले प्राण द्यायला सज्ज असायचे. त्यांच्या तुलनेत आपला त्रास हा फारच कमी आहे. आपण त्यांच्यापेक्षा खूप चांगल्या अवस्थेत जगत आहोत,असं असतानाही आपण एखाद्या भित्र्या प्रजातीप्रमाणे राहायचं का? प्रत्येक खरा देशभक्त ज्याला संपूर्ण जगासमोर देशाची प्रतिष्ठा राखायची आहे तो या वेदना एखाद्या महान वीराप्रमाणे सहन करेल.

– बरोबर, बरोबर! क्लेअर्ड चा विजय असो.

क्लेअर्डनंतर बरेच उत्साही वक्ते आले, त्यांनी घाबरलेल्या लोकांना प्रेरणा दिली आणि क्लेअर्ड जे म्हणाला होता त्यातीलच बर्‍याच गोष्टी पुन्हा सांगितल्या.

यानंतरसुरकुतलेल्या चेहऱ्याचा व बर्फासारख्या पांढऱ्याशुभ्र दाढी व केसांचा एक जर्जर, वृद्ध मनुष्य बोलण्यासाठी उभा राहिला. त्याचे गुडघे वयोमानामुळे थरथरत होते, हात कापत होते, पाठ वाकली होती,आवाज कंप पावत होता आणि डोळे अश्रूंनी चमकत होते.

– मुलांनो, -त्याच्या सुरकुतलेल्या गालांवरून पांढऱ्या दाढीवर अश्रू ओघळत असतानाच त्याने सुरुवात केली, – मी म्हातारा झालो आहे आणि लवकरच मरून जाईन, पण मला असं वाटतं की तुम्ही तुमच्या नावाला हा बट्टा लावून घेतला नाही पाहिजे. मी शंभर वर्ष जगलो आहे आणि मी माझ्या आयुष्यात असं कधीच केलं नाही. मग आता म्हातारपणात मी का एखाद्या गुलामगिरीचा ठसा माझ्या पांढऱ्या, सुरकुतलेल्या कपाळावर लावून घेऊ?…

– बाहेर काढा त्या म्हाताऱ्याला! – अध्यक्ष ओरडला.

– बाहेर काढा त्याला! – बाकीचे ओरडले.

– घाबरट म्हातारा!

– तरुणांना प्रेरणा द्यायचं सोडून, तो सर्वांना घाबरवतो आहे!

– त्याला त्याच्या पांढऱ्या केसांची लाज वाटली पाहिजे! तो खूप जास्त जगला आहे आणितरीही तो घाबरतो आहे – आपण तरुणलोकच जास्त धैर्यवान आहोत..

– बाहेर काढा त्या भित्र्याला!

– हाकलून द्या त्याला!

– बाहेर काढा त्याला!

हे शूर आणि आणि तरुण देशभक्त त्या वृद्ध माणसाकडे धावत गेले आणि त्याला रागानेखेचू, ढकलू व लाथा मारू लागले.

शेवटी त्याला त्याच्या वयामुळे सोडून देण्यात आलं– नाहीतर त्यांनी त्यालादगडांनी ठेचून मारलं असतं.

त्यांनी उद्याच्या दिवशी शौर्य दाखवण्याची आणि या सन्मानासाठीव देशाची प्रतिष्ठा राखण्यासाठी पात्र असल्याचं सिद्ध करण्याची प्रतिज्ञा केली.

सगळे जण अगदी व्यवस्थितपणे त्या सभेमधून बाहेर पडले. बाहेर पडताना ते म्हणत होते:

– उद्या आपल्याला समजेल कोणनक्की कोण आहे ते!

– आपण ढोंगी लोकांना उद्या वेगळं काढून टाकू!

– आता वेळ आली आहे ती लायक लोकांना नालायकांपासून वेगळं करण्याची, जेणेकरून कोणत्याही माणसाला त्याच्या नसलेल्या शौर्याबद्दल बढाया मारता येणार नाहीत!

मी खानावळीत परतलो.

– तू पाहिलंस आम्ही कशाचे बनलो आहोत ते? -मालकाने मला अभिमानाने विचारलं.

– हो, पाहिलं.– मी आपोआप उत्तर दिलं. मला जाणवत होतं की माझी विचारशक्ती कमी झाली आहे आणि माझं डोकं विचित्र गोष्टींनी गोंधळून गेलं आहे.

त्याच दिवशी मी त्यांच्या वर्तमानपत्रात पुढीलप्रमाणे असलेला एक अग्रलेखवाचला:

नागरिकांनो, आता आपल्यामधील खोट्या बढाया मारणार्‍या ढोंगी लोकांना थांबवण्याची वेळ आली आहे.आता काल्पनिक गुणवैशिष्ट्ये दाखवण्यासाठीजेनिरर्थक शब्द वापरले जायचे ते थांबवण्याची वेळ आली आहे. नागरिकांनो, आता आपल्या शब्दांची परीक्षाघेऊन कोण खरोखर लायक आहे आणि कोण नाही आहे हे सिद्ध करण्याची वेळ आली आहे.हे तर नक्की आहे की आपल्यामधील घाबरट व्यक्तींनाठसा उमटवण्यासाठी जबरदस्तीने आणण्यात येणार नाही. आपल्यातील प्रत्येक जण, ज्याला त्याच्या शरीरात पूर्वजांचं उमदं रक्त वाहताना जाणवतंय, तो या वेदना आणि यातना अभिमानाने सहन करण्यासाठी सर्वात आधी पुढे येईल. हा त्याग आपल्या देशाच्या आणि आपल्या कल्याणासाठीच आहे. नागरिकांनो, उद्याचा दिवस आपली परीक्षा घेणारा असणार आहे

खाणावळीचा मालक सभेमधूनआल्यानंतरथेट झोपी गेला, जेणेकरुन दुसऱ्या दिवशी ठरलेल्या ठिकाणी लवकरात लवकर जाता येईल. बरेच जण गावातील त्या सभागृहाच्या अगदी जवळ थांबले होते जिथून रांग सुरू होणार होती. दुसऱ्या दिवशी मी सुद्धा सभागृहाकडे गेलो, तिथे प्रत्येक जणउपस्थित होता. तरुण आणि वृद्ध, पुरुष आणि स्त्री. काही आयातर त्यांच्या लहान बाळांना हातात उचलून घेऊन आल्या होत्या.  जेणेकरून त्यांच्या कपाळावर तोगुलामगिरीचा, किंवा त्यांच्यामते सन्मानाचा, ठसा लावता येईल. आणिमग त्यांना नागरी सेवांमध्ये मोठ्या हुद्द्यांवर जागा मिळू शकेल. गर्दीमध्ये ढकलाढकली आणि शिवीगाळसुद्धा चालू होती (याबाबतीत ते आम्हा सर्बियन लोकांसारखे आहेत याचा मला आनंद वाटला) आणि प्रत्येकजण सर्वात आधी पुढे जाण्याचा प्रयत्न करत होता. काही जण तर दुसऱ्यांचा गळा पकडून त्यांना खेचत होते.

एकापांढरा गणवेशपरिधान केलेल्या विशेष नागरी सेवकाकडून हे ठसे उमटवले जात होते. जोलोकांना सतत शांत राहण्यासाठी सांगत होता:

– ओरडू नका,शांत रहा, प्रत्येकाची पाळी येईल. तुम्ही प्राणी नाही आहात, मला वाटतं आपल्याला ढकलाढकली न करताही हे काम करता येईल.

ठसे देणं सुरू झालं. एक जण ओरडला, दुसरा वेदनेने कळवळला, पणमी तिथे असेपर्यंततरी कोणीही अजिबात आवाज न काढताहे सहन करू शकलं नाही.

मी ही या यातना फार काळ पाहू शकलो नाही, म्हणून मी खानावळीत परत आलो. तिथेसुद्धा काहीजण परत येऊन खात पीत बसले होते.

– शेवटी झालंएकदाचं! – त्यांच्यातला एक जण म्हणाला.

– हो आपण तरी जास्त ओरडलो नाही. पण ताल्ब तर गाढवासारखा खिंकाळत होता. – दुसरा म्हणाला.

– पाहिलंस तुझा ताल्बकिती घाबरट आहे ते, आणि काल तू त्याला सभेचा अध्यक्ष बनवायचं बोलत होतास.

– हो,कधीकधी कोण कसं असेल सांगता येत नाही!

तेबोलत असतानाही वेदनेने कळवळत होते, पण हे एकमेकांपासून लपवत होते. कारण त्यांना आपण घाबरट आहोत असं दुसर्‍यांना कळू द्यायचं नव्हतं.

क्लेअर्डने स्वतःचं नाव कलंकित केलं,कारण ठसा लावून घेताना तोसुद्धा कळवळला, आणि लियर नावाचादुसराचएक जणशूरवीर ठरला, कारण त्याने आपल्या कपाळावर दोन ठसे उमटवण्यास सांगितलं व एकदाही तोंडातून आवाज काढला नाही. संपूर्ण गाव त्याच्याबद्दल अतीव आदराने बोलत होतं.

काही लोक पळून गेले,त्यांना बाकीच्यांनी खूप नावं ठेवली.

काही दिवसांनी डोक्यावर दोन ठसे असलेला लियर आपली मान उंचावून प्रतिष्ठेने, आत्मविश्वासाने, विजयाच्या भावनेने आणि अभिमानानेरस्त्यावरून चालत होता.प्रत्येक जण त्याच्यासमोर वाकत किंवा आपली टोपी उंचावून त्याला अभिवादन करत असत.स्त्री, पुरुष आणि मुलं त्याच्यामागून देशातील महान माणूस पाहण्यासाठी धावत. तो जिथे जिथे जाईल तिथे कुजबुज ऐकू येई: “लियर! लियर!… हा तोच आहे! हाच तो शूरवीर जो अजिबात ओरडला नाही,डोक्यावर दोन ठसे उमटत असतानादेखील याने तोंडातून आवाज काढला नाही!” वर्तमानपत्रांच्या मथळ्यांमधून त्याच्यावर स्तुतीसुमनं उधळली जात होती.

त्याने हे प्रेम स्वतःची पात्रता सिद्ध करून मिळवलं होतं.

जवळपास सर्वच ठिकाणी मी त्याची स्तुती ऐकत होतो, आणि मला माझ्या धमन्यांतून प्राचीन आणि शौर्यवान सर्बियन रक्त सळसळताना जाणवलं. आमचे पूर्वजसुद्धा शूर होते,त्यांनीही स्वातंत्र्यासाठी आपल्या प्राणांचे बलिदान दिले. आम्हालाही वैभवशाली इतिहास आहे. माझ्या मनात देशाभिमानाची आणि गर्वाची भावना वाढू लागलं आणि मला आमचा वंश किती हिंमतवान आहेहे सर्वांना सिद्ध करून दाखवण्यासाठी त्या सभागृहामध्ये धावत जाऊनओरडावंसं वाटलं की:

– तुम्ही तुमच्या लियरची इतकी स्तुती का करता? तुम्ही खरे वीर पाहिलेच नाही आहेत! इथे या आणि सर्बियन रक्त किती हिंमतवान असतं ते स्वतः पहा!फक्त दोनच नाही तर माझ्या डोक्यावर दहा ठसे उमटवा.

पांढऱ्या वेषातल्यात्या नागरी सेवकानेलाल,तप्त लोखंडी ठसा माझ्या कपाळाजवळ आणला, आणि मी… मी स्वप्नातून जागा झालो.

मीभीतीनेचमाझ्या कपाळावरून हात फिरवला,देवाचं स्मरण केलं आणि माझ्या स्वप्नात या कसल्या गोष्टी येतायत याचा विचार करू लागलो.

– मी जवळ जवळ लियरच्या कामगिरीचं महत्त्वकमी केलं होतं, – मी विचार केला आणि मला हायसं वाटलं.

मी कुशीवर वळलोपण मला काहीसं अस्वस्थ वाटत होतं कारण माझं स्वप्न पूर्ण झालं नाही.

 

बेलग्रेड मध्ये, १८९१.
रदोये डोमानोविच प्रकल्पासाठी अनुवादक अभिषेक शेट्ये, २०२०.

Ознаке:, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

About Домановић

https://domanovic.wordpress.com/about/

Оставите одговор

Попуните детаље испод или притисните на иконицу да бисте се пријавили:

WordPress.com лого

Коментаришет користећи свој WordPress.com налог. Одјавите се /  Промени )

Google photo

Коментаришет користећи свој Google налог. Одјавите се /  Промени )

Слика на Твитеру

Коментаришет користећи свој Twitter налог. Одјавите се /  Промени )

Фејсбукова фотографија

Коментаришет користећи свој Facebook налог. Одјавите се /  Промени )

Повезивање са %s

%d bloggers like this: