Tag Archive | fëmijë

Nga shënimet e katundit (4/4)

(Faqja e meparshme)

IV
SHPIRTI I MIRË

Dikush lufton për pushtet, dikush për zotnillëk, dikush për begati, dikush që t’i eci puna mbarë në dashni, dikush për pozitë, dikush për fron, dikush për lavdi, kurse ajo, nafakë premja, luftoi tanë jetën për sapun. Dhe jo për ndonji sapun të shtrejtë, por për sapun teshash, sapun petkash, si e thrrasin katimdarët sapunin me duhmë të randë. Qe, tue luftue për at sapun, e kaloi jetën.

E mbaj në mend qysh kur isha fëmi. E vogël, e bashme, pakëz shqepon me kërdhokullin e djathtë. Kryet bukur i madh, fytyra ziverdhë, e shëmtuet, gjithmonë me zbokth nga përdorimi i shumtë i sapunit; goja e hollë, e lagët, e gjanë; syt e veckël, simpatikë, të pikllueshëm, shiqojnë nën shamin e pastër, të cilën e ngreh gati mu në sy. Qyshse e mbaj në mend ajo asht e vejë; jetonte me vllaznin në nji familje patriarkale dhe kryente detyrën si komandant i fëmijve.

Ajo i ushqen, u këndon, i përkdhel me fjalë. Ajo, si thot me mjeshtri, „bjen cop” që të flejnë, ajo i zgjon, ajo gjithçka. Edhe ajo hante drekë, darkë e flente n’at kamp fëmijsh, megjithse e kishte kthinzën e vet.

Këtu soll të hyj njeri dhe të shohë se ajo nuk lufton kot gjithë jetën e saj për sapun. Erson pastërtija dhe fasligeni. Edhë veshmbathja e saj asht e pastër prej majes se kres deri në fund të kambëve. Çdo kërpë, të cilën e gjen n’oborr (edhe kët pimë e bante) asht e lame dhe e palueme mirë.

— Pse? Ka me u dashtë edhe kjo për arrnesë, kurse ata e kanë hjedhë! — flet dhe e çon kërpën prej tokës, por nuk e len të ndytë. Menjiherë merr sapun e ujë dhe e lan ate tue ndrrue ujin tri herë dhe tri herë e fërkon me sapun.

Rrin midis oborrit me fëmij, përtyp bukën, kurse fëmijt nga dy-tre ndër grumbujz, hanë bukë me tambël, e edhe zihen, rrahen me lugë ndër vedi dhe flokzit u zbardhen krejt prej tamblit. Ajo ndërhyn, ban fjalë me ta, fëmijt nuk e kanë frigë, nuk i ndëgjojnë dhe ajo ia shkreh vajit dhe zen me mallkue fatin, kurse fëmijt shpërthehen gazit. Atëherë në çastin e fundit kërkon intervenimin e fuqive të jashtme dhe thrret në ndihmë etnit dhe nanat. Kur e ven qetsin ajo prap u këndon fëmijve ndonji kangë përkdhelse në mënyrën e saj të veçantë.

Kurrkush nuk ka bisedue kurr me te seriozisht. Çdo bisedë me të asht tallje në lidhje me sapunin e saj. Gjithmonë me fëmij, edhe ajo me vjet u ba fëmi i vërtetë. Herë qan për kurrgjasend, herë qeshet sa i shkojnë lotët.

Nganjiherë dëshirat e saj shtriheshin deri te ndonji shami ose bluzë pambuku, edhepse n’arkë kishte shamija të reja të papërdoruna që i kishte marrë ndër darsma para kaq e kaq vjetësh, por ajo ato i ruen, i palon. Çdo ditë i nxjerr të gjitha nga dhetë herë prej arkës dhe i palon përsëri.

Por sapuni, sapuni i shkretë! Mendimi për sapun ia mbushi tanë ekzistencën e saj, dhe menden dhe zemrën dhe shpirtin e saj,

Sikurse pat thanë Napoleoni: Për luftë janë tri gjana të nevojshme: së pari — pare, së dyti — pare, së treti — prap pare, ashtu dhe ajo simbas këtij kryeluftari sikurse ta dinte kët frazë, do të bërtitte me plot bindje: tri sende janë të nevojshme për jete: së pari — sapun, së dyti — sapun dhe së treti — prap sapun!

Katundarët shpesh qeshnin dhe e ngucshin për manin e saj që kishte për pastërti, por mue kjo punë më dukej simpatike. Lahet çdo ças. Dhe kur lahet, ndalu dhe kqyr! Sahat të tanë lahet. Dhetë herë lyhet me sapun dhe shpërlahet. Për kët arsye edhe fytyrën e ka me zbokth.

Teksa shkon ndokush prej shtëpis në qytet ajo menjiherë mbrapa tij.

— Blejm, vlla, pak sapun!

— Çfarë sapuni! Nuk mujmë gjithmonë me shpenzue pare për te.

— Bleje, allahile, tash dhe mandej, hej, nuk kam me lypë për nji kohë të gjatë.

Dëshprohet kur ai që shkon kthehet pa sapun. Atëherë shkon në kthinzën e vet e qan thuese groposi çdo gja që ka mbas shpirti. Kishte gjithmonë rezervë barem dy kile sapun por këte nuk e shpenzonte pa i ardhë thika në fyt, si me thanë asnjiherë edhe sikur të punonte me mëditje gjithmonë për nji thërmi ma të vogël sapuni.

Po të vijë kush prej dhanduerve ose ilakave në gosti, ajo menjiherë para tij dhe në vend të përshëndetjes:

— Aha! Qe ku e kam dhandrin tlm, ka me ble ai sapun për mue.

Ma vonë vllaznija u ndanë. Asaj i dhanë nji lopë dhe treqind kilogram drith si ushqim për nji motmot. Ajo mbeti te vllau ma i madh. Dhe ma vonë vazhdoi me u marrë më fëmij, dhe u lut e kukati për sapun.

Posa ndien se ndbkush asht fejue, ajo menjiherë shkon te ai.

— A po martohesh, asht dita jote, dhe për mue nuk paske ble sapun!

Kjo kërkesë asaj i ishte ba pasion dhe në kohën e fundit ajo i ndau njerzit në dy grupe: të mirët, që asaj i blejnë sapun, dhe të këqijt, renegatët, që nuk kishin ble kurr sapun për të.

Kot i flitni asaj për ndokend dhe i veni në pah të gjitha virtytet ë kësaj bote për të provue se ai asht i mirë, të gjitha i hyjnë për nji vesh e i dalin për tjetrin. Ndëgjoi njiherë se si vllau i saj bisedonte me katundarët se Pavli asht shum i mirë për kryetar.

— Ua, çka i ka ra në te! Edhe djalin e martoi dhe vajzën e dha dhe nuk ma bleu kurr nji sapun — hodhi ajo me rreptsi.

— Ajo, bile, në njifarë mënyre mendonte se me i ble asaj sapun asht gja ma e detyrueshme për çdo qytetar sërb se sa me pague tatimin.

Kishin kalue dhetë vjet dhe unë nuk e kisha pa. Posa shkova në të pamë në shtëpin e tyne, vllau i kishte vdekë disa muej ma përpara.

Rrin në shtrojen ku flente vllau i saj dhe qan e rënkon:

— Kuku, vlla i im, kush ka me më ble sapun? Kurse ti vetë më blejshe sapun dhe thojshe: qe ku e ke sapunin! Kuku, e mira ime!… Dhe motra për ty i ka dhanë dërrasat e veta dhe nuk i janë dhimtë motrës për ty!… Me dërrasat e mija të kam vorrue, o e mira ime!…

— Hesht, budallaqe! Çka po kukat aty? — i briti njani prei gjelmve të vllaut.

— Po si, hesht! Të më bleni sapun dhe atëherë nuk qaj.

— Po çfarë dërrasash — pyeta.

— Po e din; ajo i dha dërrasat e veta dhe me to e kemi vorrue babën, e mjera — i tha djali i vllaut të saj.

— Paj vallë gjithsecili i ka të bame gati dërrasat për arkivol?! — pyeta me habi.

— Gjithsecili, po! Kur u ndanë vllaznija ndër vedi ata muerëri landë nga pylli i përbashkët dhe ia gdhendën dërrasat secilit.

— Po ku gjinden ato të tijat?

— Paj nuk pat i ndjeri Nino, e baba i mjere ia dha të vetat.

— Dërrasat e motrës, or vlla i dashtun, kanë qenë asisoj që ke mujtë me u shtri në to! Të thata, vlla, sa të mira kanë qenë, tash nuk gjindet aso lande, por motrës nuk i vjen — vajton ajo.

— Paj edhe për ty kanë me gdhendë tjera — e ngushllova.

Ajo fshani dhe ngadalë tue qa:

— Nuk ka tash t’atilla. Ajo ishte, e dini, landë e thatë dhe dërrasat nuk do të m’ishin kalbë në tokë as njizet vjet.

Ia bleva asaj nji kilogram sapun. Pikllimi i saj u zbut nji trohe prej njij gëzimi aq të papritun.

E ngrata donte ma shum nji kilogram sapun se sa fronin e carit të Rusis.

 

Burim: Radoje Domanoviq, Satirat, Rilindja, Prishtinë 1960. (Përkth. Mehmet Hoxha)

Nga shënimet e katundit (3/4)

(Faqja e meparshme)

III
VORRIMI NË KATUND

Mixha Mihajl Tomaniqi ishte kojshija ynë. Pak më kujtohet, në të vërtetë, e kam mbajtë në mend ma tepër çibukun e tij se sa atë. Çibuk qershije, të shkruem, të laruem. Më kujtohet kur ai vinte te na, rrinte pranë zjarmit, pinte kafe dhe nga goja i dilshin hallka të denduna tymi. Unë e shiqojsha me dëshirë të flakët çibukun e tij dhe e dojsha ma tepër se çdo send tjetër. Oh, sa qëllime dhe plane të bukura kam pasë me at çibuk dhe më dukej shum marrzi e madhe që nji send aq i bukur të përdoret për të pi duhan, për nji punë aq tarallake.

Nji mëngjes, ishte pranverë, hyni në shtëpin tonë biri i mixha Mihajlit, Marku, kryeshtrue, i piklluem na përshëndeti „qoftë lavdue Krishti”! na shiqoi neve të shtëpis dhe shiqimin e ndali në babën tim.

— Erdha me të lajmruë — tha — dhe u ndalue.

— A mos… shtoi nana me za të naltë, u ndal edhe ajo dhe e shiqoi Markun. Prej shiqimit të saj pashë se kishtë ngja diçka e tmershme.

— Vdiq? — vikati baba dhe i rrahi shuplakat e duerve. — Eh, i ngrati mixha Mihajl! Ama a thue vdiq-a?

— Në mëngjes, orëpremi! — shtoi Marku mbas njij heshtjeje të shkurtë, kurse lotët i rrodhën. I fshini lotët dhe i nguli syt në zjarm në votër.

— Tash nuk ke fajde edhe sikur ta mbysish vedin… Vullneti i Zotit!… Të gjithë kemi me shkue nëpër at rrugë — e ngushlloi nana.

— Nuk lindin ma asi burrash! — tha baba.

— Vullneti i Zotit — shtoi edhe Marku.

— I nxuer fëmijt në selamet, ka lanë mjaft mall, kurse vetë njeri plak… Njeriut i vjen keq, si thot fjala, për zogun e pulës, e lene ma për atë që asht ma i afërmi, për babën, por ajo që duhet me ndodhë s’ka çare pa ndodhë!… Vdekje e bukur! — tha nana.

— Ama thuese e zu gjumi, të ngratin, nuk livriti aspak — tha Marku.

— E, kjo asht vdekje e bukur!… Mos e dhashtë Zoti sikurse ka… — filloi baba.

Marku bani me dorë. fshani dhe si me vehte foli:

— Në vend të huej, pa kurmji njeri t’afërm… dhe… Mos e dhashtë Zoti!

— A e keni lajmrue popin? — e pyeti baba.

— Ka shkue Milivoja (djali i dytë i mixha Mihajlit).

— Për Zotin mall ka lanë e jo mahi! Nuk ke frigë se ke me u turpnue. Ke shyqyr Zotit, dhe me çka me e vorrue. Nuk ka me t’u koqë fytyra.

— Kam shyqyr Zotit! Eeeh, çka me ba?… S’mundem me dalë prej kësaj lëkure e me hy në nji tjetër! Mos e dhashtë Zoti kështu.. I por kjo ka ardhë prej Zotit! — tha Marku tue dalë prej dere.

Baba shkoi menjiherë mbas tij.

Ndërsa zhvillohej kjo bisedë, unë deshta dy tri herë me pyetë për çibukun e mixha Mihajlit, por s’pata guxim, sepse ndjejsha në vedi se bahej nji bisedë mjaft e rrallë dhe e çuditshme. Por mendimin për çibuk nuk e largojsha kurrsesi.

Futem mshehtazi edhe unë n’oborrin e mizha Mihajlit.

Plot njerëz. Fëmijt e tij, fëmijt e fëmijve dhe tjerët nga farefisi, kryeshtrue, kalojnë pranë njerëzve, ofrojnë raki të nxehtë, kafe. Njerzit i qetsojnë, pijnë për shpirtin e të ndjerit. Kunatat dhe grat tjera të farefisit kukasin me tanë zanin; plot gra tjera bredhin andej këndej nëpër shtëpi, oborr, diçka punojnë, bajnë ose gjinden rreth zjarmit të madh n’oborr dhe shiqojnë gjellën që zihet nëpër kusija të mëdha, pijnë raki të nxehtë për shpirtin e të ndjerit. Kundruefl atij zjarmi, nji tjetër, dhe atje në të dyja anët sillen dy fërliq të mëdhej. I sjellin disa djelmosha. Përrreth plot njerëz. Qeshen ndër vedi, tallen, vejnë kore bukur që të pikojë në to yndyra nga mishi që piqej, hanë meze dhe pijnë raki të nxehtë.

E tanë kjo punë mue nuk m’interesonte, madje më vinte e mërzitshme. Unë mendojsha me ngulm për çibukun e mixha Mihajlit. Frigohesha, parandjejsha dhe dridhesha që mos ta vorrosin edhe çibukun me mixha Mihajlin.

— Soll të kisha me e dijtë athue kush ka me e përdorë çibukun?!

Megjithë dëshirën që kisha me marrë vesh për çibukun nuk mujta me kuptue kurrgja.

Kur rashë me fjetë në mbramjen e asaj dite, mendojsha për çibukun e me ato mendime fjeta, dhe të nesërmen tashma ndërmora masa ma serioze. Shiqova nëpër gardh t’oborrit të mixha Mihajlit, po n’at vend sikur dje, por për fatin tim pashë vërsnikun tim Mikën, nipin e mixha Mihajlit. Vendosa me ia hapë zemrën. I bëzana nëpër gardh dhe ai fugoi menjiherë. I propozova që të luejmë në kumbullishten tonë dhe ai e pranoi propozimin.

— Çka të luejmë? — pyet.

— Tregtarin. Ti të shesish thi e unë të blej.

— Hajde.

Mika u ul skaj koritës së madhe prej së cilës pijnë ujë thit dhe u ujdis sikur mixha Mihajli, kur u shitte thi tregtarëve, kollitet dhe pret që unë të filloj.

— He, prit, po shkoj me e marrë badifokën e babës që e ban në gjueti! — thashë i entuziazmuem prej ides së re të bukur.

— Po unë çka me ba? — filloi ai me u revoltue. Unë po e vrj torbën, e ti shit thi.

Mue më vetoi në krye nji mendim edhe ma bet.

— Ti merre çibukun e gjyshit dhe ban sikur je tue pi duhan.

E pat edhe kjo.

Ai fugoi në njanën anë dhe unë në tjetrën.

U ktheva unë me torbë dhe pres me padurim. Ai s’asht kurrkund. Mosdurimi im për nji kohë të shkurtë mbërrmi kulmin. Ma zu frymën era e fasligenit dhe e tamjanit. Të gjithë janë të qetë, te tubuem rreth sandykut. Popi këndon me epitrahilin në gjoks, mësuesi dhe nxansit përgjigjen me kangë. Rrasem edhe unë. Fytyra e mixha Mihajlit si dyelli, në krye e ka fesin e kuq, duert mbi krahnuer, si dylli. Më kaploi friga.

— Ik prej këndej! — murmuroi dikush dhe më shtyni. Unë u tërhoqa mbrapa, ndërsa nji tjetër më përzuni prej oborrit.

Unë u futa në kumbullishten tonë, kur qe për mrekulli të Zotit, Mika aty. Pranë tij çibuku. Filluem prap me ra n’ujdi se çfarë roli me luejtë secili prej nesh.

„Zot i shejtë, i fuqishëm, i pavdekshëm, kij mëshirë për ne” — u ndie prej oborrit të mixha Mihajlit kanga e pikllueshme e vorrimit.

— Kuku, kuku — shungulloi ajri nga gjama e grave.

Mika, i tmeruem, zu me kukatë edhe vetë, dhe mue më kaploi friga.

Kukama dhe kanga ndiheshin gjithnji ma dobët e ma dobët, funerali largohej.

Zani i kangës mbërrinte ende i dobët, „Zot i shejtë” vetëm dhe pak mundë të ndëgjohej të kënduemit, ndërsa unë dhe Mika u muerëm vesh që ta presim çibukun dhe të bajmë kloqe, nga oborri i mixha Mihajlit ndihëj gjithnji ma i fortë e ma i fortë gazi dhe zgërdhimja e shërbyesve të dejun.

(Faqja tjetër)