Ákàrà
Enwere m nrọ dị egwu. Ọ naghị eju m anya na nrọ ahụ n’onwe ya, mana m na-eche ka m ga-esi nweta obi ike ịrọ nrọ maka ihe ndị jọgburu onwe ya, mgbe m bụ nwa amaala dị nwayọ na nke a na-akwenye ùgwù, nwa na-erube isi nke nne anyị hụrụ n’anya, Serbia nwere nsogbu, dịkwa ka ụmụ ya ndị ọzọ. N’ezie, ị maara, ọ bụrụ na m bụ ihe dị iche na ihe ọ bụla, ọ ga-adị iche, mana mba, ezigbo enyi m, m na-eme otu ihe ahụ onye ọ bụla ọzọ, yana maka ịkpachara anya n’ihe niile, ọ nweghị onye nwere ike ịha m mma ebe ahụ. Ozugbo m hụrụ bọtịnụ na-egbu maramara nke uwe onye uwe ojii ka ọ tọgbọ n’okporo ụzọ, m legidere anya na-enwu anwansi ya, ọ fọrọ nke nta ka m gafere, jupụta ncheta dị ụtọ, na mberede, aka m malitere ịma jijiji wee rute ekele; isi m hulatara ala n’onwe ya, ọnụ m gbasakwara n’ọchị ọchị ahụ mara mma nke anyị niile na-eyi mgbe anyị na-ekele ndị isi anyị.
– Ọbara dị mma na-agba na akwara m – ọ bụ ihe ọ bụ! – Nke a bụ ihe m chere n’oge ahụ wee jiri nlelị lelee onye na-agafe agafe nke ji akpachapụ anya tinye bọtịnụ ahụ.
– A nzuzu! – Ekwuru m okwu ilu, ma gbụọ ya ọnụ mmiri, wee jiri nwayọ gaa n’ihu, kasie ya obi site n’iche na ụdị ndị ahụ dị ole na ole; na enwere m ọńụ karịsịa na Chineke nyere m obi nụchara anụcha na ọbara mara mma nke ndị nna nna anyị.
Ọ dị mma, ị nwere ike ịhụ ugbu a ụdị nwoke m bụ, ọ dịtụghị iche na ụmụ amaala ndị ọzọ a na-akwanyere ùgwù, ị ga-enwekwa obi abụọ ị ga-eche etu ụdị ihe jọgburu onwe ya na nzuzu nwere ike isi mee na nrọ m.
Ọ dịghị ihe ọhụrụ mere m n’ụbọchị ahụ. Enwere m ezigbo nri abalị, emesịa m nọdụ na-atụtụ ezé m n’oge ntụrụndụ; ịppingụ mmanya m, mgbe ahụ, ebe m jiri ikike m dị ka nwa amaala jiri obi ike na akọ na uche mee ihe, agara m dinara wee were akwụkwọ ka m wee hie ụra ngwa ngwa.
N’oge na-adịghị anya akwụkwọ ahụ si n’aka m pụọ, na-emezurịrị ọchịchọ m na, mgbe arụchara ọrụ m niile, ụra buuru m dị ka onye aka ya dị ọcha.
Ozugbo ahụ, ahụrụ m onwe m n’okporo ụzọ dị warara nke juru apịtị nke na-agafe ugwu. Oyi, abalị abalị. Ifufe na-eku n’etiti alaka ndị na-adịghị amụ ihe, na-ebekwa ka agụba mgbe ọ bụla ọ metụrụ akpụkpọ ahụ gba ọtọ aka. Ihu igwe gbachapụrụ agbachapụ, dara ogbi, na-eyi egwu, na snow, dị ka uzuzu, na-afụ n’anya mmadụ ma na-eti ihu ya. Ọ bụghị mkpụrụ obi dị ndụ ebe ọ bụla. Ana m eme ọsọ ọsọ na mgbe ọ bụla m na -amịpụ n’okporo ụzọ apịtị dị n’aka ekpe, n’aka nri. M na-ama jijiji wee daa wee mesịa hapụ ụzọ m, m na-awagharị – Chineke maara ebe – ọ bụghịkwa abalị dị mkpụmkpụ, mana ogologo oge otu narị afọ, ana m ejekwa ije oge niile n’amaghị ebe.
N’ihi ya, m jere ije ruo ọtụtụ afọ wee bịa ebe dị anya, nke dị anya site na obodo m gaa n’akụkụ ụwa amabeghị, gaa n’ala ọzọ nke nwere ike ọ nweghị onye maara ya na nke m ji n’aka na enwere ike ịhụ ya naanị na nrọ.
Ịgagharị n’ala m bịara n’otu nnukwu obodo ebe ọtụtụ mmadụ bi. N’ọmà ahịa ka nnukwu igwe mmadụ nọ, oke mkpọtụ na-aga n’ihu, nke ga-ezu ịkụbido otu ntị. Etinyere m n’ụlọ ebe a na-eche ahịa ma jụọ onye nwe ụlọ ihe kpatara ọtụtụ mmadụ ji gbakọta ọnụ…
– Anyị bụ ndị dị nwayọ na ndị a na-akwanyere ùgwù,
– Ọ malitere akụkọ ya, – anyị na-eguzosi ike n’ihe ma na-erubere onye oka ikpe isi.
– Onye ọka ikpe ọ bụ ikike kachasị gị? – Ajụrụ m ya, na-agbagha ya.
– Onye ọka ikpe na-achị ebe a, ọ bụkwa ya bụ ikike kacha elu anyị; ndị uwe ojii na – abịa ma ọ gasia.
M chịrị ọchị.
– Kedu ihe ị na-amụrụ amụ?… Ị maghị?… Ebee ka i si bịa?
Agwara m ya otu ụzọ m si furu efu, na esi m n’ala dị anya bịa – Serbia.
– Anụrụ m banyere mba a ma ama!
– Onye nwe ụlọ kuru okwu n’ime onwe ya, na-ele m anya nke ọma, wee kwuo okwu n’olu dara ụda:
– Nke ahụ bụ ụzọ anyị, – ọ gara n’ihu, – onye ọka ikpe na ndị uwe ojii ya na-achị ebe a.
– Kedu ụdị ndị uwe ojii gị dị?
– Ọ dị mma, ụdị ndị uwe ojii dị iche iche – ha na-adịgasị iche, dịka ọkwa ha siri dị. A na-enwe ndị dị iche na ndị na-adịchaghị iche… Anyị bụ, ị maara, ndị dị jụụ na ndị a na-akwanyere ùgwù, mana ụdị ọnyà ọ bụla na-esi na agbata obi, ha na-emebi anyị ma na-akụziri anyị ihe ọjọọ. Iji mara ụmụ amaala anyị ọ bụla na ndị ọzọ onye ọka ikpe nyere iwu ụnyaahụ na ụmụ amaala anyị niile ga-aga n’Ụlọikpe obodo, ebe onye ọ bụla n’ime anyị ga-etinye akara n’egedege ihu ya. Nke a bụ ya mere ọtụtụ mmadụ ji agbakọta ọnụ: ka ha nye ndụmọdụ ihe ha ga-eme.
Ụjọ jidere m wee chee na m kwesịrị ịgbapụ n’ala a dị ịtụnanya ngwa ngwa m nwere ike, n’ihi na mụ onwe m, ọ bụ ezie na m bụ onye Serbia, emeghị ngosi dị otú ahụ nke mmụọ ịnyịnya, enwerekwa m obere ahụ iru ala maka ya!
Onye nwe ụlọ chịrị ọchị nke ọma, kụọ m aka n’ubu, wee kwuo nganga:
– E, onye bịara abịa, nke a ezuru gị ịtu ụjọ? Ka a sịkwa ihe mere, ị ga ga ogologo ụzọ iji chọta obi ike dị ka nke anyị!
– Gịnịkwa ka ị pụtara ime? – Ajụrụ m na ihere.
– Gịnị bụ ajụjụ a! Ị ga-ahụ ka anyị siri nwee obi ike. Ị ga-aga ogologo ụzọ ịchọta obi ike dị ka nke anyị, a sị m gị. Ị meela njem dị anya na anya wee hụ ụwa, mana ejiri m n’aka na ị hụbeghị ndị dike ka anyị. Ka anyị gaa ebe ahụ ọnụ. M ga-eme ọsọ ọsọ.
Ọ fọrọ obere ka anyị gawa mgbe anyị nụrụ, n’ihu ọnụ ụzọ, mgbape nke ụtarị.
M lepụrụ anya: enwere ihe ị ga-ahụ-nwoke nwere okpu na-enwu enwu, nke nwere mpi atọ n’isi ya, yi uwe dị oke mma, nọ n’azụ nwoke ọzọ nwere akwa mara mma nke ukwuu, nke ndị nkịtị. Ọ kwụsịrị n’ihu ụlọ ndị ọbịa ma onye ahụ na-agba ya gbadara.
Onye nwe ụlọ ahụ pụrụ, kpọọ isiala, nwoke ahụ yi uwe mara mma wee banye n’ime ụlọ gaa na tebụl a chọrọ mma pụrụ iche. Onye yi uwe nkịtị nọrọ n’ihu ụlọ ndị ọbịa wee chere. Onye nwe ụlọ kpọkwara ya isiala.
– Gịnị bụ ihe a niile? – Ajụrụ m onye nwe ụlọ, o juru m anya nke ukwuu.
– Ọ dị mma, onye batara n’ụlọ ebe a bụ onye uwe ojii nwere ọkwá dị elu, nwoke a bụkwa otu n’ime ụmụ amaala anyị ama ama, onye bara ọgaranya nke ukwuu, na onye hụrụ mba n’anya nke ukwuu, – onye nwe ụlọ gbakwụnyere.
– Ma gịnị kpatara o ji hapụ onye nke ọzọ ka ọ nọkwasị ya n’azụ?
Onye nwe ụlọ fegharịrị isi wee kporo m pụọ n’akụkụ. O nyere m ọnụ ọchị ọchị wee sị:
– Anyị na-ewere ya dị ka nnukwu nsọpụrụ nke ekwesighi ekwesighi! – Ọ gwara m ọtụtụ ihe ma e wezụga, mana enwere m obi anụrị nke na enweghị m ike ịpụta ha. Mana anụrụ m nke ọma ihe o kwuru na njedebe: – Ọ bụ ọrụ obodo mmadụ nke mba niile amụtabeghị inwe ekele!
–
Anyị bịara nzukọ na nhọpụta onye isi oche amalitelarị.
Ìgwè nke mbụ tinyere otu nwoke a na-akpọ Kolb, ọ bụrụ na m cheta aha ahụ nke ọma, dịka onye na-azọ oche ya; ìgwè nke abụọ chọrọ Talb, nke atọ nwere onye nke ya.
E nwere ọgba aghara dị egwu; otu ọ bụla chọrọ ịmanye nwoke nke ya.
– Echere m na anyị enweghị nwoke ka mma karịa Kolb maka oche nke nzukọ dị mkpa, – kwuru otu olu sitere na ndị otu mbụ, – maka na anyị niile maara nke ọma omume ọma ya dị ka nwa amaala na nnukwu obi ike ya. Echeghị m na ọ nwere onye nọ n’etiti anyị ebe a nwere ike ịnya isi na ndị mmadụ dị mkpa na-agbakarị ya ugboro ugboro…
– Kedu onye ị bu ekwu maka ya, -otu onye n’ime ndị otu nke abụọ tiri mkpu. – Onye ode akwụkwọ uwe ojii nke obere enwetụbeghị gi!
– Anyị maara ihe omume ọma gị bụ, – ka otu onye siri n’òtù nke atọ tiri mkpu. – Ọ nweghị mgbe ị ga-ata otu ụtarị na-ebeghị mkpu!
– Ka anyị dozie nke a, ụmụnna! – Kolb malitere. – Ọ bụ eziokwu na ndị ama ama nọ na-agba m azụ ka afọ iri gara aga; ha pịara m ihe, anaghị m eti mkpu ọ bụla, mana ọ nwere ike bụrụ na enwere ndị kwesịrị ekwesị n’etiti anyị. Enwere ike ịbụ ndị ka mma karịa.
– Mba, mba, – ka ndị na-akwado ya tiri mkpu.
– Anyị achọghị ịnụ maka nkwanye ugwu oge ochie! Ọ bụ afọ iri kemgbe Kolb nọkwasịrị n’elu, – olu sitere na otu nke abụọ tiri mkpu.
– Ọbara na-eto eto na ewere, hapụ nkịta ochie ka ha taa ọkpụkpụ ochie, – akpọrọ ụfọdụ sitere na otu nke atọ.
Na mberede, e nweghị mkpọtụ ọzọ; ndị mmadụ laghachiri azụ, aka ekpe na aka nri, iji kpochapụ ụzọ na ahụrụ m nwa okorobịa dị ihe dị ka iri atọ. Ka ọ na-erute nso, isi niile kpọrọ isi ala.
– Onye bụ nke a? – Agwara m onye nwe ụlọ m okwu.
– Ọ bụ onye ndu ama ama. Nwa okorobịa, mana na-ekwe nkwa. N’oge ọ bụ nwata, ọ nwere ike ịnya isi na ọ buru onye ọkaikpe n’azụ ya ugboro atọ. Ọ na-ewu ewu karịa onye ọ bụla ọzọ.
– Ha nwere ike họrọ ya? – Ajụrụ m.
– Nke a karịrị akarị, maka na ndị niile na-azọ ọkwa – ha niile emeela okenye, oge agafeela ha, ebe onye ọka ikpe nọkwasịrị n’azụ ya ụnyaahụ.
– Gịnị bụ aha ya?
– Kleard.
Ha nyere ya ebe nsọpụrụ.
– Echere m, – olu Kolb malitere okwu, – na anyị enweghị ike ịchọta nwoke ka mma maka ọkwa a karịa Kleard. Ọ ka na-eto eto, ma ọ dịghị onye ọ bụla n’ime anyị tọrọ ya hà nhata.
– Nụrụ, nụrụ!… Kleard dị ogologo ndụ!… – olu niile dara ụda.
Kolb na Talb kpọgara ya ebe onye isi oche. Onye ọ bụla mere ụta miri emi, wee gba nkịtị.
– Daalụ, ụmụnna, maka nkwanye ugwu dị elu na nsọpụrụ a unu jiri otu olu nye m. Olileanya gị, nke dị n’aka m ugbu a, na-atọ gị ụtọ nke ukwuu. Ọ dịghị mfe iduzi ụgbọ nke ọchịchọ mba n’ime ụbọchị ndị a dị oke mkpa, mana m ga-eme ike m niile iji kwado ntụkwasị obi gị, iji gosipụta echiche gị n’eziokwu, na iru eru m nke ukwuu. Daalụ, ụmụnna m, maka ịhọpụta m.
– Ma ugbu a, ụmụnna m, enwere m olileanya na ị ga-ekwe ka m kwuo okwu ole na ole gbasara ihe omume a dị mkpa. Ọ dịghị mfe ịta ahụhụ ụdị mgbu a, ụdị mmekpa ahụ nke na-echere anyị; ọ dịghị mfe mmadụ iji ọkụ kpụ ọkụ n’egedege ihu ya. N’ezie, mba – ha bụ ihe mgbu nke ọ bụghị mmadụ niile ga-edili. Ka ndị ụjọ wee maa jijiji, ka ha jiri ụjọ tụọ egwu, mana anyị agaghị echefu nwa oge na anyị bụ ụmụ nna nna nwere obi ike, na ọbara dị mma na-agba na akwara anyị, ọbara nna nna anyị ochie, nnukwu ndị ọchịagha na-anwụ na enweghị na-eti nku anya maka nnwere onwe na maka ọdịmma anyị niile, ụmụ ha.
Ahụhụ anyị pere mpe, ọ bụrụ na ị na eche maka ahụhụ ha – anyị ga-akpa agwa dị ka ndị otu mebiri emebi na ndị ụjọ ugbu a anyị na-ebi ndụ dị mma karịa ka ọ dị na mbụ? Ezigbo onye ọ bụla ịhụ mba n’anya, onye ọ bụla na-achọghị ime ka ihere mee mba anyị n’ihu ụwa niile, ga-ebu ihe mgbu dịka nwoke na dike.
– Nụrụ! Nụrụ! Ogologo ndụ Kleard!
Enwere ọtụtụ ndị na-ekwu okwu ọkụ mgbe Kleard gasịrị; ha gbara ndị ahụ ụjọ ji ume ma kwughachi ihe Kleard kwuru. Mgbe ahụ, otu agadi nwoke ike gwụrụ nke nwere ihu gbara ajị, ntutu na ajị agba ya na-acha ka snow, rịọrọ ka ọ kwuo okwu. Ikpere ya na-ama jijiji ka nká, aka ya na-ama jijiji, azụ ya na-ehulata. Olu ya mara jijiji, anya ya na-enwu gbaa na anya mmiri.
– Ụmụaka, – ọ malitere, na anya mmiri na-asọda na acha ọcha ya, na ntì ya na apịa apị wee daa na afụ ọnụ ya na acha ọcha, – enwere m nhụjuanya na m ga-anwụ n’oge na-adịghị anya, mana ọ dị m ka ọ ka mma na ị gaghị ekwe ka ụdị ihere a bịakwute gị. Adị m otu narị afọ, ebiela m ndụ m niile na-enweghị nke ahụ!… Gini mere ekwesịrị iji masị akara nke ịgba ohu n’isi ọcha m na ike gwụrụ ugbu a?…
– Soro onye nzuzu ochie a! – onye isi oche tiri mkpu.
– Soro ya nọrọ! – ndị ọzọ tiri mkpu.
– Onye ụjọ ochie!
– Kama ịgba ụmụaka ume, ọ na-etinye mmadụ niile ụjọ!
– Ihere ya ga-eme ya n’isi awọ ya! Ọ dịrịla ndụ ogologo oge, ọ ka nwere ike na-atụ ụjọ – anyị ndị na-eto nwere obi ike karịa…
– Ala na onye ụjọ!
– Tụfuo ya!
– Soro ya nọrọ!
Ìgwè mmadụ iwe nwere obi ike, ndị na-eto eto na ahụ maka ọdịmma obodo gbabatara agadi nwoke ahụ wee malite ịpị ya, dọpụta ya, gbaa ya ụkwụ n’iwe ha.
Ha mechara hapụ ya n’ihi afọ ndụ ya – ma ọ bụghị ya, ha gaara atụ ya nkume na ndụ.
Ha niile kwere onwe ha nkwa na ha ga-enwe obi ike echi ma gosi na ha ruru eru inweta nsọpụrụ na ebube obodo ha.
Ndị mmadụ si na nzukọ pụọ nke ọma. Ka ha na-ekewa, ha sịrị:
– Echi anyị ga-ahụ onye bụ onye!
– Anyị ga-edozi ndị na-anya isi echi!
– Oge eruola ka ndị ruru eru ịmata onwe ha site na ndị na-erughị eru, ka onye ọ bụla na-eme ihe ike ghara inwe ike ịnya isi obi!
–
M laghachiri n’ụlọ ndị ọbịa.
– Ị hụla ihe e ji mee anyị? – onye nwe ụlọ m jụrụ m na nganga.
– N’ezie ahula m, – azara m na-akpaghị aka, na -eche na ike m agbahapụla m na isi m na-ama jijiji.
N’ụbọchị ahụ, agụrụ m otu akwụkwọ akụkọ gbara n’akwụkwọ akụkọ ha nke gbara ọsọ dịka ndị a:
– Ụmụ amaala, oge eruola ịkwụsị ịnya isi na ịma jijiji efu n’etiti anyị; oge eruola ịkwụsị ịtụle okwu efu nke anyị na-eji na eme nke ọma iji gosipụta omume ọma na ọzara anyị. Oge eruola, ụmụ amaala, ịnwale okwu anyị na igosi onye ruru eru n’ezie na onye na-erughị eru! Mana anyị kwenyere na ọ gaghị enwe ndị ụjọ ihere n’etiti anyị nke a ga-ebubata n’ike gaa ebe a kara aka. Onye ọ bụla n’ime anyị nke na-enwe mmetụta n’ọbara ya na-enwe nkụda ọbara dị mma nke ndị nna nna anyị ga-agbasi mbọ ike ka ọ bụrụ n’etiti ndị mbụ ga-eburu mgbu na ihe mgbu, jiri nganga na nwayọ, n’ihi na nke a bụ ihe mgbu dị nsọ, ọ bụ aja maka ọdịmma obodo anyị na maka ọdịmma anyị niile. Gaa n’ihu, ụmụ amaala, maka na echi bụ ụbọchị nnwale dị mma!…
–
Onye nwe ụlọ m lakpuo ụra n’ụbọchị ahụ ozugbo nzukọ gachara ka ọ ga-erute ebe a kara aka n’echi ya. Otú ọ dị, ọtụtụ ndị gara ozugbo na ulọ Nzukọ Obodo ka ọ dịrị onye isi kwụ n’ahịrị nso.
N’echi ya, agakwara m Ụlọ Nzukọ Alaeze. Onye ọ bụla nọ ebe ahụ – nwata na okenye, nwoke na nwanyị. Ụfọdụ ndị nne na-ebute ụmụ ọhụrụ ha n’aka ha ka e wee mara ha ụdị ịgba ohu, ya bụ, maka nsọpụrụ, wee nweta ikike ka ukwuu n’ọkwa dị elu na ọrụ obodo.
A na-akwagharị ma na -ańụ iyi (na ha dị ka anyị Serbia, na enwere m obi ụtọ na ya), na onye ọ bụla gbalịsiri ike ịbụ onye mbụ n’ọnụ ụzọ. Ọbụna ụfọdụ na-ewere ndị ọzọ na akpịrị.
Onye ọrụ obodo pụrụ iche nke yi uwe ọcha na-acha ọcha, nke na-ata ndị mmadụ ụta nke ọma, tinyere akara.
– Ewela iwe, maka Chukwu, oge onye ọ bụla ga-abịa – ị bụghị anụmanụ, echere m na anyị nwere ike ijikwa na-enweghị ịkwagharị.
Akara malitere. Otu tiri mkpu, onye ọzọ sụrụ ude, mana onweghị onye nwere ike ịnagide ya na-enweghị ụda ogologo oge m nọ ebe ahụ.
Enweghi m ike ilele mmekpa ahụ a ogologo oge, yabụ m laghachiri n’ụlọ ndị ọbịa, mana ụfọdụ n’ime ha anọworị ebe ahụ, na-eri ihe ma na ańụ mmanya.
– Nke ahụ agwụla! – ka otu n’ime ha kwuru.
– Ọ dị mma, anyị etighị mkpu n’ezie, mana Talb na-eme mkpọtụ dị ka ịnyịnya ibu!… – onye ọzọ kwuru.
– I hụrụ ihe Talb gị dị, ma ịchọrọ ka ọ bụrụ onye isi oche nzukọ ahụ ụnyaahụ.
– E!, ị maghị!
Ha na-akparịta ụka, na-asụ ude na ihe mgbu ma na-akpasu iwe, mana na-anwa izobe ya onwe ha, n’ihi na ihere na-eme onye ọ bụla nke ịbụ onye ụjọ.
Kleard na-emechuo onwe ya ihu, n’ihi na ọ na-asụ ude, na nwoke aha ya bụ Lear bụ dike n’ihi na ọ rịọrọ ka enwee akara abụọ n’egedege ihu ya ma ghara inye ụda mgbu. Obodo ahụ niile ji nkwanye ugwu dị ukwuu na-ekwu maka ya.
Ụfọdụ ndị mmadụ gbapụrụ, mana onye ọ bụla ledara ha anya.
Mgbe ụbọchị ole na ole gasịrị, onye nwere akara abụọ n’egedege ihu ya na-ejegharị na isi ya dị elu, na nsọpụrụ na nkwanye ùgwù onwe onye, juputara n’ebube na mpako, na ebe ọ bụla ọ gara, onye ọ bụla hulatara kpoo okpu ya iji kelee dike nke ụbọchị ahụ.
Ndị nwoke, ụmụ nwanyị na ụmụaka sochiri ya n’okporo ụzọ ka ha hụ nwoke kacha ukwuu na mba ahụ. Ebe ọ bụla ọ gara, mkpọtụ sitere n’ike mmụọ nsọ sochiri ya: “Lear, Lear!… Ọ bụ ya!… Nke ahụ bụ dike ahụ nke na-ebeghị mkpu, onye na-enyeghị ụda mgbe ụdị abụọ masịrị n’egedege ihu ya!” Ọ nọ n’isi akụkọ nke akwụkwọ akụkọ, na-eto ma na-eto ya.
O kwesịkwara ịhụ n’anya ndị mmadụ.
–
N’ebe niile ana m ege otuto dị otu a, amalitekwara m inwe mmetụta nke ọbara Serbia ochie, nke mara mma na -agba na akwara m, ndị nna nna anyị bụ ndị dike, ha nwụrụ n’elu osisi maka nnwere onwe; anyị nwekwara oge gara aga nke dike anyị na Kosovo anyị. Enwere m obi anụrị na mpako mba na ihe efu, na-achọsi ike igosipụta ụdị mmadu m nwere na iji ọsọ gbaga n’Ụlọ Nzukọ Obodo wee tie mkpu:
– Gini mere ị na-eto Lear gị?… Ị hụtụbeghị ezi ndị dike! Bịa hụ n’onwe gị ihe ọbara Serbia mara mma dịka ya! Tee ụdị akara iri n’isi m, ọ bụghị naanị abụọ!
Onye ọrụ bekee yi uwe ọcha wetara akara ya n’akụkụ ọkpọiso m, amalitere m… etetara m na nrọ m.
Eji m egwu tụọ aka n’egedege ihu m wee gafere onwe m, na-eche ihe ịtụnanya ndị na-apụta na nrọ.
– Ọ fọrọ nke nta ka m kpuchie ebube Lear ha, – echere m na, afọ juru m, tụgharịa, ọ dịkwa m nwute n’ụzọ ọ bụla na nrọ m abịabeghị na njedebe.
Na Belgrade, 1899.
Maka oru ngo “Radoje Domanović” onye nsụgharịrị bu Azodo Doyenne Ifeyinwa, 2021.
Echiche ehi Serbian ǹkịtị
Ezigbo ihe ijuanya na-eme n’ụwa a, obodo anyị bu , dịka ọtụtụ ndị na-ekwu, juputara na ihe ịtụnanya ruo n’ókè nke na ihe ịtụnanya abụghịzị ihe ịtụnanya. Enwere ndị nọ ebe a nọ n’ọkwa dị elu nke na-echeghị ma ọlị, yana dị ka ụgwọ, ma ọ bụ ikekwe n’ihi ihe ndị ọzọ, ehi nkịtị nke nkịtị, nke dị iche na nke ndị Serbia ndị ọzọ, malitere iche echiche. Chineke maara ihe merenụ nke mere anụmanụ a dị aghụghọ ji anwa ịnwa ụdị mbọ a, ọkachasị ebe ọ bụ na egosila na ọrụ ọjọọ a na Serbia nwere ike wetara gị mkparị. Ka anyị kwuozie na ekwensu a dara ogbenye, amaghi ya niile, amaghịdị na mbọ a abaghị uru n’ala nna ya, yabụ na anyị agaghị eji obi ike obodo ọ bụla were ya. Mana ọ ka bụ ihe omimi ihe mere ehi kwesịrị iche echiche ebe ọ bụ na ọ bụghị onye ntuli aka, ma ọ bụ onye ńdu, ma ọ bụ onye ọka ikpe, a họpụtabeghịkwa ya onye osote na ọgbakọ obodo ọ bụla, ma ọ bụ ọbụlagodi (ọ bụrụ na ọ ruru afọ ụfọdụ) onye nnochite. Ọ bụrụkwa na mkpụrụ obi dara ogbenye nwere nrọ nke ịbụ onye onye ozi steeti na obodo ọ bụla, ọ kwesịrị ịma na, n’ụzọ megidere nke ahụ, ọ kwesịrị ịdị na-eme otu esi eche echiche dị ka o kwere mee, dị ka ezigbo ndị ozi ahụ na mba ụfọdụ nwere obi ụtọ, n’agbanyeghị na anyị obodo enwechaghịkwa ihu ọma na nke a. N’ikpeazụ, gịnị kpatara anyị ga-eji nwee nchegbu maka ihe kpatara oke ehi na Serbia ji mee mbọ ndị mmadụ gbahapụrụ? Ọzọkwa, ọ nwere ike mee na ọ malitere iche echiche naanị n’ihi ebumpụta ụwa nke ya.
Yabụ, kedu ụdị oke ehi ọ bụ? Ehi nkịtị nke nwere, dịka ihe ọmụmụ ụmụ anụmanụ na-akụziri anyị, isi, ahụ na aka na ụkwụ, dị ka ehi ndị ọzọ niile; ọ na-adọkpụ ụgbọ ịnyịnya, na-ata ahịhịa, na-ata nnu, na-enwu enwu. Aha ya bụ Sivonja, ehi isi awọ.
Lee ka o si malite iche echiche. Otu ụbọchị nna ya ukwu jikọtara ya na enyi ya, Galonja, kwakọba ngwongwo ezuru ezu n’ụgbọ ala wee buga ha n’obodo ka ha ree.
Ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ ozugbo ọ batara n’obodo ahụ, ọ rere Sịkoja na enyi ya, na-ejikọghị ya, kegide agbụ nke jikọtara ha na yoke, tụba n’ihu ya mkpo ahịhịa, wee jiri ọńụ banye n’otu obere ụlọ mmanya iji were ume ihe ọnụnụ ole na ole. Enwere mmemme na-aga n’ihu n’obodo ahụ, yabụ na enwere ndị nwoke, ụmụ nwanyị na ụmụaka si n’akụkụ niile na-agafe. Galonja, ma ọ bụghị nke ehi ndị ọzọ mara dị ka onye ogbi, eleghị ihe ọ bụla anya, kama nke ahụ, ọ dabere na nri ehihie ya nke ukwuu, rie afọ, rie ntakịrị ihe na-atọ ụtọ, wee dinara ala, na-ehi ụra nke ọma. Ndị ahụ niile na-agafe agafe anaghị echegbu ya. Ọ na-ehi ụra ma na-enwu n’udo (ọ bụ ihe nwute na ọ bụghị mmadụ, yana amụma ndị a niile maka ọrụ dị elu). Mana Sivonja enweghị ike ịta otu ntakịrị. Anya nrọ ya na ihu mwute dị n’ihu ya gosiri na nlele mbụ na nke a bụ onye na-eche echiche, na mkpụrụ obi na-atọ ụtọ. Ndị mmadụ, ndị Serbia, na-agafe ya, na-enwe nganga maka ịdị ebube ha gara aga, aha ha, mba ha, na nganga a na-egosi n’omume ha siri ike. Sivonja hụrụ ihe ndị a niile, na mkpụrụ obi ya nọ na mberede na-eru uju na ihe mgbu n’ihi oke ikpe na-ezighị ezi, ọ nweghịkwa ike kama ịdaba na mmetụta dị ike, na mberede na ike; ọ na-ebe ákwá dị mwute, na-egbu mgbu, anya mmiri na-agbapụta n’anya ya. Na oke mgbu ya, Sivonja malitere iche:
– Kedu ihe nna m ukwu na ndị obodo ya, ndị Serbia, ji anya isi? Gịnị mere ha ji bulie isi ha elu wee lee ndị m anya mpako na nlelị anya? Ha na-anya isi n’ala nna ha, na-anya isi na akara aka ebere nyere ha ohere ịmụ ha ebe a na Serbia.
Nne m mụrụ m ebe a na Serbia, Serbia abụghịkwa ala m kamakwa nke nna m, na ndị nna nna m nwere, dị ka nke ha, ha niile, na-abịa n’ala ndị a site n’ala nna ochie Slavic. Ma ọ nweghị onye n’ime anyị bụ oke ehi nke nwere nganga na ya, naanị ihe anyị nwere bụ nganga na anyị nwere ike ịdọrọ ibu dị arọ n’elu; ruo taa, oke ehi agwabeghị ehi Jaman: “Gịnị ka ị chọrọ n’aka m, abụ m ehi Serbia, ala nna m bụ obodo mpako Serbia, a mụrụ nwa nna nna m niile ebe a, na ebe a, n’ala a, bụ ili nna nna m hà.” Chukwu ekwela, anyị emeghị nganga na nke a, ọ gbabeghị anyị n’uche, na ha na-anya isi na nke ahụ. Ndi mmadu di egwu!
N’ịbụ ndị echiche ndị a na-eche, oke ehi ahụ furu isi ya n’ụzọ dị mwute, mgbịrịgba n’olu na-ada ụda na mgbu na-ada. Galonja mepere anya ya, lelee enyi ya anya, wee maa jijiji:
– N’ebe ahụ ị ga-eji ihe nzuzu nke gị gaa ọzọ! Rie, onye nzuzu, maa abụba, lee ọgịrịga gị niile na-apụ apụ; ọ bụrụ na ọ dị mma iche, ndị mmadụ agaraghị enye anyị ehi. Ọ nweghị ụzọ anyị ga-esi nwee ihe ndabara ọma!
Sivonja nwere ọmịiko lee enyi ibe ya anya, wepụ isi ya n’ebe ọ nọ, wee mikpuru n’ime uche ya.
– Ha na-anya isi na ebube ha gara aga. Ha nwere ubi Kosovo, agha Kosovo. Nnukwu ihe, ndị nna nna m ebuteghị ụgbọ ala nri na ngwa agha ọbụna n’oge ahụ? Ọ bụrụ na ọ bụghị maka anyị, ndị mmadụ gaara eme ya n’onwe ha. Mgbe ahụ enwere ọgba aghara megide ndị Turkey. Nnukwu mgbalị dị mma, mana onye nọ ebe ahụ n’oge ahụ? Ọ bụ ntụpọ ndị a nwere imi dị elu, na-ama jijiji n’ihu m dị ka a ga-asị na ọ bụ uru ha, onye kpalitere ọgba aghara ahụ? Lee, were nna m ukwu dịka ọmụmaatụ. Ya onwe ya kwa dị mpako ma na-etu ọnụ maka ọgba aghara ahụ, ọkachasị na nna nna ya nwụrụ na agha ntọhapụ dịka ezigbo dike. Na nke a ọ bụ uru nna m ukwu? Nna nna nna ya nwere ikike ịdị mpako, mana ọ bụghị ya; nna nna ya nwụrụ ka nna m ukwu, nwa ya, nwere ike nwere onwe ya. O nwerela onwe ya, kedu ka o si eme nnwere onwe ya? Ọ na-ezuru nkata ndị ọzọ, na-anọdụ na ụgbọ ala, m ga-adọta ya na nkata mgbe ọ na-arahụ ụra. Ugbu a, o rewo nkata ya, ọ na -ańu mmanya, na emeghị ihe ọ bụla ma na-anya isi na ndụ ebube ya gara aga. Olekwa ndị nna nna m ole ka egburu na mbuso agha ahụ iji nye ndị na-alụ ọgụ nri?
Ọ bụ na ndị nna nna m n’oge ahụ ewepụtaghị ngwa agha, egbe ala, nri, mgbọ? Ma anyị anaghị anya isi maka ihe ọma ha n’ihi na anyị agbanwebeghị; anyị ka na-arụ ọrụ anyị taa, dịka nna nna anyị hà mere, jiri ndidi na akọ na uche.
Ha nwere nganga nhụjuanya nke ndị nna nna ha na narị afọ ise nke ịgba ohu. Ndị ikwu m atawo ahụhụ n’oge ndụ anyị niile, ma taa anyị ka na-ata ahụhụ ma bụrụ ohu, mana anyị anaghị eti mkpu banyere ya n’olu dara ụda.
Ha na-ekwu na ndị Turkey tara ahụhụ, gbuo ma kpọgbuo ha; ọ dị mma, ma ndị Serbia ma ndị Turkey gburu ma ndị nna nna m, ma tedara n’ọkụ, ma tinye ụdị mmekpa ahụ niile.
Ha na-anya isi n’okpukpe ha, ma ha ekwetaghị ihe ọ bụla. Kedu ihe kpatara m na ndị m na anyị enweghị ike ịnabata n’etiti Ndị Kraịst? Okpukpe ha na-agwa ha “ezula ohi” na ebe ahụ ka nna m ukwu na-ezu ohi ma na-ańụ mmanyamaka ego o nwetara maka izu ohi. Okpukpe ha na-agwa ha ka ha hụ ndị agbata obi ha n’anya, n’agbanyeghị nke ahụ, ha na-eme ibe ha ihe ọjọọ. Maka ha, ụmụ nwoke kacha mma, ihe atụ nke omume ọma, bụ onye na-anaghị eme ihe ọjọọ, na n’ezie, ọ nweghị onye na-eche na ọ na-arịọ onye ọ bụla ka o mee ihe ọma, ewezuga ime ihe ọjọọ. Nke ahụ bụ etu ha siri dị ala na ihe atụ nke omume ọma ha karịrị ihe ọ bụla na-abaghị uru nke na-adịghị emerụ ahụ.
Ehi ahu kuru ume nke ukwuu, ume welikwara ájá dị n’ụzọ.
– Yabụ – ehi ahụ gara n’ihu n’echiche ọjọọ ya – na nke a, ọ bụ na mụ na ndị ikwu m adịghị mma na ihe niile karịa nke ọ bụla n’ime ha? Enwetụbeghị m onye ọnye mgburu, ọ dịbeghị mgbe m katọrọ onye ọ bụla, ezughịbeghi ihe ọ bụla, achụpụghị onye aka ya dị ọcha na ọrụ ọha, emepụtaghị mpepu ego n’ụlọ akụ steeti, ekwuputaghị mfu adịgboroja, Ọ dịtụbeghị mgbe m tụrụ ụdọ ma ọ bụ nwụchie ndị aka ha dị ọcha, emebeghị m nkwutọ ndị enyi m, emebeghị m ihe megidere ụkpụrụ ehi m, emeghị m akaebe ụgha, abụghị m onye ozi steeti ma ọ nweghị mgbe m merụrụ obodo ahụ, ọ bụghị naanị na emeghị m ihe ọjọọ ọ bụla, ọbụna m na-emere ndị na-emegbu m ihe ọma. Nne m mụrụ m, ozugbo ahụ, ndị ajọ mmadụ nwedịrị ike nara m mmiri ara nne m. Ọ dịkarịa ala, Chineke kere anyị ahịhịa maka ehi, ọ bụghị maka mmadụ, mana ha na-anapụkwa anyị ya. Agbanyeghị, ewezuga iti ihe a niile, anyị na-adọkpụ ụgbọ ala ụmụ nwoke, na-akọ ubi ha ma na-enye ha nri. Ma na onweghị onye na-anabata uru anyị na-eme maka ala nna…
– Ma ọ bụ were ibu ọnụ dị ka ihe atụ; ọ dị mma, nye ndị mmadụ, okpukperechi n-agwa ka a na-ebu ọnụ n’ụbọchị oriri niile, mana ha achọghịdị ịnagide obere ibu ọnụ a, ebe mụ na ndị m na-ebu ọnụ na ndụ anyị niile, kemgbe anyị bufere ara na ara nne anyị.
Anụ ehi gbadara isi ya dị ka a ga-asị na ọ na-echegbu onwe ya, wee bulie ya ọzọ, were iwe, o yikwara ka ihe dị mkpa na-abịaghachikwute ya, na-emekpa ya ahụ; na mberede, ọ tiri mkpu ọnụ:
– Eh, ama m ugbu a, ọ ga-abụrịrị – ọ gara n’ihu na-eche, – nke ahụ bụ ihe ọ bụ; ha na-anya isi maka nnwere onwe na ikike obodo. Ọ dị m mkpa itinye uche m na ya nke ọma.
Ọ nọ na-eche, na-eche, mana enweghị ike ịpụta ya.
– Kedu ikike ndị a ha nwere? Ọ bụrụ na ndị uwe ojii nyere ha iwu ịme ntuli aka, ha na-eme ntuli aka, na dịka nke a, anyị nwere ike ime ngwa ngwa: “Ekw-e-e-m!” Ma ọ bụrụ na enyeghị ha iwu, ha agaghị anwa ịtụ aka, ma ọ bụ tinye aka na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, dị ka anyị. A na-akụkwa ha ihe n’ụlọ mkpọrọ, ọ bụrụgodị na aka ha dị ọcha. Ma ọ dịkarịa ala, anyị na-afụ ma na-efegharị ọdụ anyị, na ha enweghịdị obere obi ike obodo.
Na n’oge ahụ, nna ya ukwu si n’ụlọ oriri na ọnụnụ pụta. Ịnụbiga mmanya ókè, ịma jijiji, anya gbachapụrụ agbachapụ, na-atụgharị ụfọdụ okwu ndị a na-enweghị ike ịghọta, ọ na-aga n’ụzọ ụgbọ ịnyịnya.
– Naanị lelee, kedu ka mkpụrụ a dị mpako si eji nnwere onwe nke ejiri ọbara ndị nna nna ya merie? Ọ dị mma, nna m ukwu bụ onye a nụrụma na onye ohi, mana kedu ka ndị ọzọ si eji nnwere onwe a? Naanị ịla n’iyi wee were mpako n’oge gara aga na uru ndị nna nna ha nwere, nke ha nwere oke onyinye dị ka m. Anyị bụ ehi, anyị nọgidere bụrụ ndị ọrụ na-arụsi ọrụ ike na ndị bara uru dị ka ndị nna nna anyị mere. Anyị bụ ehi, mana anyị ka nwere ike na-anya isi maka ọrụ ike na uru anyị bara taa.
Ehi na-amakụ nke ukwuu ma na-akwado olu ya maka agbu.
Na Belgrade, 1902.
Maka oru ngo “Radoje Domanović” onye nsụgharịrị bu Azodo Doyenne Ifeyinwa, 2021.
Радоје Домановић 