Архива | Хумор и сатира RSS for this section

Pemimpin (3/3)

(mukasurat sebelumnya)

Dengan itu, hari pertama pon berlalu, dan disusuli banyak lagi hari dengan kejayaan yang sama. Tidak ada perkara yang sangat penting berlaku, hanya kejadian-kejadian lazim: mereka jatuh kepala dahulu ke dalam parit, kemudian ke gaung; mereka melaluipohon pembenteng dan semak beri hitam; mereka memijak botol-botol; ada beberapa patah tangan dan kaki; ada yang mengalami luka di kepala. Tetapi semua seksaan ini ditahan. Beberapa orang tua dibiarkan mati terbaring di atas jalan raya. „Mereka tetap akan mati walaupun mereka tinggal di rumah, apatah lagi di jalan!“ kata jurucakap itu, mendorong yang lain untuk meneruskan perjalanan. Beberapa kanak-kanak yang lebih kecil, berumur satu hingga dua tahun, turut mati. Ibu bapa dengan tegas menahan sakit hati mereka kerana itu adalah kehendak Tuhan. „Dan semakin kecil anak-anak, semakin kurang kesedihan itu. Semasa mereka lebih muda, kesedihan adalah kurang. Tuhan mengurniakan ibu bapa untuk tidak akan kehilangan anak-anak mereka sehingga mereka mencapai usia perkahwinan. Sekiranya anak-anak itu telah ditakdirkan, lebih baik mereka mati lebih awal. Maka kesedihan tidak begitu besar! “ jurucakap itu menenangkan mereka lagi. Sebilangan kain dibalut di kepala mereka dan diletakkanpemampat sejuk padalebam-lebam mereka. Yang lain pula memeluk lengan mereka dengan kain selempang. Semuanya compang-camping dan luka. Pakaian mereka tergantung dalam serpihan, tetapi mereka tetap maju ke hadapan dengan senang hati. Semua ini akan lebih mudah ditanggung sekiranya mereka tidak sering merasa lapar. Tetapi mereka harus meneruskanperjalanan.

Pada suatu hari, sesuatu yang amat penting berlaku.

Pemimpin itu berjalan di hadapan, dikelilingi oleh lelaki-lelaki paling berani dalam kumpulan itu. (Dua daripada mereka hilang, dan tidak ada siapa tahu di mana mereka berada. Adalah pendapat umum bahawa mereka telah mengkhianati tujuan mereka dan melarikan diri. Pada satu ketika jurucakap itu mengatakan sesuatu mengenai pengkhianatan mereka yang memalukan. Hanya sebilangan kecil yang percaya bahawa kedua-duanya telah mati di jalanan, tetapi mereka tidak menyuarakan pendapat mereka agar tidak mengghairahkan yang lain.) Ahli kumpulan yang lain berada di belakang mereka. Tiba-tiba muncul sebuah gaung berbatu yang sangat besar dan dalam – jurang yang sebenar. Lereng itu sangat curam sehingga mereka tidak berani melangkah ke hadapan. Malah antara yang paling berani pun berhenti sebentar dan memandang pada si pemimpin. Mengerut, hanyut dalam pemikiran dengan kepalanya ke bawah, beliau dengan berani melangkah ke hadapan, mengetuk tongkatnya di hadapan, mulanya ke kanan, kemudian ke kiri, dengan cara sifatnya. Banyak yang mengatakan semua itu membuatkan beliau kelihatan masih lebih bermaruah. Beliau tidak memandang sesiapa pun dan tidak mengatakan apa-apa. Di wajah beliau tiada perubahan ekspresi atau tanda ketakutan sambil beliau semakin dekat dan dekat dengan tebing itu. Bahkan orang yang paling berani menjadi pucat seperti mayat, tetapi tidak ada yang berani memberi amaran kepada pemimpin yang gagah berani lagi bijaksana itu. Dua langkah lagi dan beliau berada di pinggir. Dalam ketakutan yang mengerikan dan dengan mata terbuka lebar, mereka semua gementar. Orang-orang yang paling berani hanya mampu menahan pemimpin itu, walaupun itu bermaksud melanggar disiplin, ketika beliau melangkah sekali, dua kali, dan terjun ke dalam gaung. Muncul kebingungan, tangisan, jeritan; ketakutan semakin kuat. Ada yang mula melarikan diri.

– Bertahan, saudara! Kenapa tergesa-gesa? Adakah ini cara kamumenyimpan kata-katamu? Kita mesti mengikuti lelaki bijaksana ini kerana beliau tahu apa yang beliau lakukan. Beliaupastinya gila untuk merosakkan diri beliau sendiri. Maju, ikutbeliau! Ini adalah bahaya terbesar dan mungkin bahaya terakhir, rintangan terakhir. Siapa tahu? Mungkin di seberang gaung ini kita akan menjumpai tanah yang indah dan subur yang Tuhan mahukan untuk kita. Maju! Tanpa pengorbanan, kita tidak akan ke mana-mana! – begitu kata-kata nasihat jurucakap itu dan beliau juga mengambil dua langkah ke hadapan, hilang ke dalam gaung. Yang paling berani pun ikut dan kemudian diikuti orang lain terjun ke dalamnya.

Terdapat tangisan, mengerang, berguling, merintih di lereng curam gaung yang luas ini. Seseorang pastinya akan bersumpah bahawa tidak ada yang akan hidup, apalagi tidak cedera dan dalam keadaan yang baik, tetapi kehidupan manusia sangat gigih. Pemimpin itu bernasib baik. Beliau tergantung di atas semak ketika beliau jatuh sehingga beliau tidak terluka. Beliau berjaya menarik dirinya dan keluar. Sambil meratap, mengerang dan menangis bergema di bawah, beliau duduk tidak bergerak, diammembisu. Beberapa orang yang terluka dan marah mula mengutuknya tetapi beliau tidak menghiraukan mereka. Mereka yang bernasib baik dapat memegang semak atau pokok ketika jatuh mula berusaha dengan gigih untuk keluar. Ada yang kepalanya retak sehingga darah mengalir keluar dari wajah mereka. Tiada seorang pun dalam keadaan sempurna kecuali si pemimpin. Mereka semua tiba-tiba mengerutkan kening dan mengerang kesakitan tetapi beliau tidak mengangkat kepalanya. Beliaudiam dan mengekalkan gaya reflektif seorang yang bijaksana!

Beberapa masa berlalu. Jumlah pengembara menjadi semakin kecil. Setiap hari semakin terkesan. Ada yang meninggalkan kumpulan dan berpatah balik.

Dari jumlah besar pada permulaannya, hanya kira-kira dua puluh yang tinggal. Wajah mereka yang lesu dan keletihan menunjukkan tanda-tanda putus asa, keraguan, keletihan dan kelaparan, tetapi tiada yang bercakap walau sepatah pun. Mereka diam seperti pemimpin mereka dan terus berjalan. Bahkan jurucakap yang bersemangat itu pun menggelengkan kepalanya dengan terdesaknya. Jalan itu sesungguhnya memang sukar.

Jumlah mereka berkurang setiap hari sehingga tinggal sepuluh orang sahja. Dengan wajah yang kecewa, mereka hanya mengerang dan mengeluh dari bercakap.

Mereka kelihatan seperti orang-orang lumpuh daripada kaum lelaki biasa. Sebilangannya menggunakan tongkat bantuan. Ada yang memegang lengan mereka dengan selempang yang diikat di leher mereka. Di tangan mereka terdapat banyak pembalut dan pemampat. Jika mereka ingin membuat pengorbanan baru sekalipun, mereka tidak dapat melakukannya kerana hampir tidak ada ruang di badan mereka untuk luka-luka baru.

Yang paling kuat dan paling berani di antara mereka juga telah hilang kepercayaan dan harapan tetapi mereka masih berjuang kuat; iaitu, mereka bertatih dengan usaha yang hebat, mengeluh, dipenuhi kesakitan. Apa lagi yang boleh mereka lakukan sekiranya mereka tidak dapat kembali? Sudah banyak pengorbanan dan sekarang mahu meninggalkan perjalanan?

Senja pun turun. Berjalan tempang dengan tongkat bantuan, mereka tiba-tiba melihat bahawa pemimpin itu sudah tidak berada di hadapan mereka lagi. Selangkah lagi dan mereka semua terjun ke gaung yang lain.

– Oh, kaki saya! Oh, tangan saya! – bergema ratapan dan rintihan. Satu suara yang lemah malah mengutuk pemimpin yang layak itu tetapi kemudian menjadi diam.

Ketika matahari terbit, di sana duduk si pemimpin, sama seperti pada hari ketika beliau dipilih. Tiada sedikit perubahan pon dalam penampilannya.

Jurucakap itu keluar dari gaung itu, diikuti oleh dua yang lain. Cacat dan berdarah, mereka memandang sekeliling untuk melihat berapa ramai lagi yang tinggal, tetapi mereka sahaja yang ada. Ketakutan yang amat dan putus asa memenuhi hati mereka. Wilayah ini tidak diketahui, berbukit, berbatu – tiada laluan di mana-mana. Dua hari sebelumnya mereka menemui jalan raya tetapi telah meninggalkannya. Pemimpin itu memimpin mereka jalan itu.

Mereka memikirkan banyak rakan dan saudara yang telah mati dalam perjalanan yang hebat ini. Kesedihan yang sangat kuat mengatasi rasa sakit di anggota badan mereka yang lumpuh. Mereka telah menyaksikan kehancuran diri mereka dengan mata mereka sendiri.

Jurucakap itu mendekati si pemimpin itu dan mula bercakap dengan suara letih, bergetar penuh dengan keperitan, keputusasaan dan kepahitan.

– Ke mana kita pergi sekarang?

Pemimpin itu diam.

– Di mana kamu membawa kami dan di mana kamu telah membawa kami? Kami meletakkan diri dan keluarga kami di tangan kamu dan kami mengikuti kamu, meninggalkan rumah dan kubur nenek moyang kami dengan harapan kami dapat menyelamatkan diri dari kehancuran di tanah tandus itu. Tetapi kamu telah merosakkan kami dengan cara yang lebih teruk. Ada dua ratus keluarga di belakang kamu dan sekarang lihat berapa ramai!

– Maksud kamu semua orang tidak ada di sini? –ucap si pemimpin tanpa mengangkat kepalanya.

– Bagaimana kamu bertanya soalan seperti itu? Dongak dan lihat! Hitung berapa ramai daripada kami yang tertinggal dalam perjalanan malang ini! Lihat keadaan kami ini! Lebih baik mati daripada dilumpuhkan seperti ini.

– Saya tidak dapat melihat kamu!

– Kenapa tidak?

– Saya buta.

Senyap sunyi.

– Adakah kamu kehilangan penglihatan semasa dalam perjalanan ini?

– Saya dilahirkan buta!

Ketiganya menggantungkan kepala dengan putus asa.

Angin musim luruh bertiup deras melalui pergunungan dan menurunkan daun-daun layu. Kabusberarak di atas bukit, dan melalui udara sejuk yang berkabus mengepakkan sayap-sayap gagak. Bunyi gagak yang mengkhuatirkan bergema. Matahari tersembunyi di sebalik awan, yang bergulung dan bergegas semakin menjauh.

Ketiga-tiga mereka saling memandang dengan rasa ngeri.

– Ke mana kita boleh pergi sekarang? –ucap salah satu dengan tegas.

– Kami tidak tahu!

 

Untuk Projek “Radoje Domanović” yang diterjemahkan oleh Wan Nurul Nabila Wan Mansor.

Pemimpin (2/3)

(mukasurat sebelumnya)

Pada keesokan harinya, semua yang mempunyai keberanian untuk menempuh perjalanan yang panjang pun berkumpul. Lebih dari dua ratus keluarga datang ke tempat yang ditentukan. Hanya beberapa yang tinggal di rumah untuk menjaga tempat tinggal yang lama.

Amatlahsedih melihat sekumpulan orang yang menderita akibatditimpa musibah teruk ini terpaksa meninggalkan tanah kelahiran merekayang mana terletaknya kubur nenek moyang mereka. Wajah mereka lesu, usang dan terbakar panas. Penderitaan yang berat selama bertahun-tahun menunjukkan kesannya pada mereka dan menyampaikan gambaran penderitaan dan keputusasaan yang pahit. Tetapi di dalam saat ini, nampaknya sinar harapan pertama – bercampur dengan kerinduan pada kampung halaman yang pastinya. Air mata mengalir di wajah berkerut seribu seorang tua yang menghela nafas panjang dan menggelengkan kepalanya dengan udara yang berfirasat jahat. Beliaulebih sanggup bertahan seberapa waktu supayabeliau juga dapat mati di antara batu-batu ini daripada mencari tanah halaman yang lebih baik. Sebilangan besar wanita meratap dengan kuat dan mengucapkan selamat tinggal kepada orang-orang mereka sayangi yang telah mati yang kuburnya mereka sedang tinggalkan.

Lelaki-lelaki itu berusaha untuk menunjukkan keberanian dan berteriak, – Baiklah, adakah kalian ingin terus kelaparan di tanah terkutuk ini dan tinggal di pondok-pondok ini? – Sebenarnya mereka inginkan yang terbaik dengan mengambil seluruh wilayah sumpahan itu bersama mereka jika boleh.

Terdapat bunyi bising dan teriakan biasa seperti di setiap kumpulan manusia. Kedua-dua kaum lelaki dan kaum wanita gelisah. Kanak-kanak menjerit dalam buaian di belakang ibu mereka. Malah binatang ternakanjuga tidak begitu selesa. Tidak ada terlalu banyak lembu, seekor anak lembu di sana-sini dan kemudiankuda yang ramping dan kusut berkepala besar dan kaki gemuk di mana mereka memuatkan karpet lama, beg-begbahkan dua karung di atas pelana padat, sehingga binatang malang itu terhoyong-hayang keranamuatan berat itu. Namun ia berjaya bertahan dan meringkik dari masa ke semasa. Yang lain memuatkan keldai-keldai; kanak-kanak pula menarik anjing-anjing dengan tali penambat. Bercakap, menjerit, mengutuk, meratap, menangis, menyalak, meringkik – semuanya melimpah. Bahkan seekor keldai merengeh beberapa kali. Tetapi pemimpin itu tidak berkata sepatah pun, seolah-olah seluruh urusan itu bukan urusannya. Seorang lelaki yang benar-benar bijak!

Beliau hanya duduk termenung dan diam, dengan kepalanya ke bawah. Sesekali beliau meludah; itu sahaja. Tetapi kerana tingkah lakunya yang pelik, kemasyhurannya meningkat sehingga semua orang sanggup melalui api dan air, seperti yang mereka katakan, demi beliau. Perbualan berikut dapat didengari:

– Kita seharusnya gembira kerana menemui lelaki seperti itu. Sekiranya kita bergerak ke hadapan tanpa beliau, Tuhan melarang! Kita pasti akan binasa. Beliau mempunyai kepintaran sebenar, saya pasti! Beliaudiam. Beliau belum mengucapkan sepatah kata pun! – kata seseorang sambil memandang pemimpin itu dengan rasa hormat dan bangga.

– Apa yang harus beliau katakan? Sesiapa yang banyak bercakap tidak berfikir terlalu banyak. Seorang yang pintar, itu pasti! Beliau hanya merenung dan tidak mengatakan apa-apa, – tambah yang lain, dan beliau juga memandang pemimpin itu dengan kagum.

– Tidak mudah untuk memimpin sebegitu ramai orang! Beliau harus mengumpulkan pemikirannya kerana beliau mempunyai tugas besar di dalam tangannya, – kata si pertama sekali lagi.

Tiba masanya untuk bermula. Namun, mereka menunggu sebentar untuk melihat apakah ada orang lain yang akan berubah pikiran dan mengikut mereka, tetapi kerana tidak ada yang datang, mereka tidak dapat menunggu lama lagi.

– Bukankah kita harus pergi? – mereka bertanya kepada si pemimpin.

Beliau bangun tanpa mengucapkan sepatah kata.

Orang-orang yang paling berani segera berkumpul di sekeliling beliau untuk melindung sekiranya menghadapi bahaya atau kecemasan.

Pemimpin itu, mengerutkan kening, kepalanya ke bawah, mengambil beberapa langkah, mengayunkan tongkatnya di hadapannya dengan gaya yang bermaruah. Kumpulan itu bergerak di belakangnya dan berteriak beberapa kali, „Hidup pemimpin kami!“ Beliau mengambil beberapa langkah lagi dan bertembung dengan pagar di hadapan balai kampung. Di sana, sudah pastinya, beliau berhenti; jadi kumpulan itu pun berhenti juga. Pemimpin itu kemudian mundur sedikit dan mengetuk tongkatnya di pagar itu beberapa kali.

– Apa yang kamumahu kami buat? – mereka bertanya.

Beliau tidak berkata apa-apa.

– Apa yang patut kita buat? Runtuhkan pagar itu! Itulah yang harus kita lakukan! Tidakkah kamu melihat bahawa beliau menunjukkan kepada kita dengan tongkatnya apa yang harus dilakukan? – jerit mereka yang berdiri di sekitar pemimpin itu.

– Ada pintu pagar! Ada pintu pagar! – jerit anak-anak kecil dan menunjuk pintu yang berada di seberang hadapan mereka.

– Diam, senyap, anak-anak!

– Tuhan bantu kami, apa yang berlaku ini? – beberapa wanita menyeberang sendirian.

– Diam! Beliau tahu apa yang harus dibuat. Runtuhkan pagar itu!

Sekelip mata pagar itu sudah jatuh seolah-olah ianya tidak pernah ada di situ.

Mereka berlalumelepasi pagar.

Hampir tidak sampai seratus langkah mereka ketika pemimpin itu bertemu semak berduri besar dan berhenti. Dengan susah payahnya, beliau berjaya menarik dirinya keluar dan kemudian mula mengetuk tongkatnya ke semua arah. Tidak siapa pun yang berganjak.

– Dan apa masalahnya sekarang ini? – jerit mereka yang berada di belakang.

– Potong semak duri itu! – teriak orang-orang yang berdiri di sekitar pemimpin tersebut.

– Ada jalan, di belakang semak duri itu! Itu dia! – jerit kanak-kanak sertakebanyakkan orang di belakang.

– Ada jalan di situ! Ada jalan di situ! – ejek orang-orang di sekitar pemimpin, mengajuk dengan kemarahan. – Dan bagaimana kita yang buta ini tahu ke mana beliau membawa kita? Semua orang tidak boleh memberi arahan. Pemimpin ini tahu jalan terbaik dan paling tepat. Potong semak duri itu!

Mereka meredah ke dalam untuk membersihkan jalan itu.

– Aduh, – jerit seseorang yang tersangkut tangannyadengan duri dan orang lain yang wajahnya terkena dahan beri hitam.

– Saudara-saudara, kalian tidak boleh mempunyai sesuatu tanpa apa-apa. Kalian harus berusaha sedikit untuk berjaya, – jawab yang paling berani dalam kumpulan itu.

Mereka menembusi semak itu setelah berusaha dengan kuat lalu bergerak ke hadapan.

Setelah mengembara jauh sedikit, mereka menemui beberapa kayu balak. Ini juga dilemparkan ke tepi. Kemudian mereka teruskan lagi.

Hanya sedikit kawasan berjayadiharungi pada hari pertama kerana mereka harus mengatasi beberapa halangan yang serupa. Dan semua ini dengan hanya sedikit makanan kerana ada yang hanya membawa roti kering dan sedikit keju sementara yang lain hanya mempunyai sedikit roti untuk memuaskan rasa lapar mereka. Ada yang tidak mempunyai apa-apa. Untungnya ianya musim panas, jadi mereka menjumpai pohon buah di sana sini.

Oleh itu, walaupun pada hari pertama hanya sedikit hamparan di belakang mereka, mereka berasa sangat letih. Tidak ada bahaya besar yang muncul dan tidak ada kemalangan juga. Sememangnya dalam usaha besar ini, peristiwa berikut mesti dianggap remeh: duri terkena mata kiri seorang wanita, yangmana beliau menutupnya dengan kain lembap; seorang kanak-kanak menangis dan terjerumus ke dalam balak; seorang lelaki tua tersandung ke dalam semak beri hitam lalu terseliuh pergelangan kakinya; setelah bawang kisar diletakkan di atasnya, lelaki itu dengan berani menahan kesakitan dan, memaut pada tongkatnya, berjalan tempang ke depan dengan gagah di belakang si pemimpin. (Yang pastinya, ada yang mengatakan bahawa lelaki tua itu berbohong tentang pergelangan kakinya, bahawa beliau hanya berpura-pura kerana beliau ingin pulang.) Tidak lama kemudian, hanya ada beberapa sahaja yang tidak mempunyai duri di lengan mereka atau cakaran di muka. Kaum lelaki itu menahan semuanya dengan gagah berani sementara kaum wanita mengutuk dari waktu mereka berangkat dan anak-anak itu menangis, pastinya, kerana mereka tidak memahami semua kerja keras dan kesakitan ini akan diberikan ganjaran yang besar.

Di dalam kebahagiaan dan kegembiraan semua orang, tidak ada apa yang terjadi pada si pemimpin. Terus terang, jika kami ingin mengatakan yang sebenarnya, beliau sangat dilindungi, tetapi tetap sahaja lelaki itu bernasib baik. Di perkemahan malam pertama, semua orang berdoa dan bersyukur kepada Tuhan bahawa perjalanan hari itu berjaya dan tidak ada apa-apa, bahkan tiada sedikit malapetaka pun yang menimpa pemimpin itu. Kemudian salah seorang lelaki yang paling berani mula bercakap. Wajahnya telah tercakar oleh semak beri hitam, tetapi beliau tidak mempedulikannya.

– Saudara, – beliau mula. – Perjalanan satu hari berjaya kita lalui, terima kasih Tuhan. Jalan itu tidak mudah, tetapi kita mesti bertahan kerana kita semua tahu bahawa jalan yang sukar ini akan membawa kita menuju kebahagiaan. Semoga Tuhan yang berkuasa dapat melindungi pemimpin kita dari sebarang marabahaya supayabeliau dapat terus memimpin kita dengan jayanya.

– Esok saya akan kehilangan mata saya lagi satu jika berlaku keadaan seperti hari ini! – salah seorang wanita berkata dengan marah.

– Aduh, kaki saya! – lelaki tua itu teriak, didorong oleh kata-kata wanita itu.

Anak-anak terus merengek dan menangis, dan kaum ibu sukar untuk mendiamkan mereka supaya jurucakap itu dapat didengari.

– Ya, kamu akan kehilangan mata yang lagi satu, – beliau meletus dalam kemarahan, – dan semoga kamu kehilangan kedua-duanya! Ianya bukan satu musibah besar bagi seorang wanita untuk kehilangan matanya kerana tujuan yang sangat baik. Demi maruah! Tidak pernahkah kamufikir tentang kesejahteraan anak-anak kamu? Mari separuh daripada kita binasa dalam usaha ini! Apa bezanya? Ada apadengan satu mata? Apa gunanya mata kamuapabila ada seseorang yang menjaga kita dan membawa kita menuju kebahagiaan? Haruskah kita meninggalkan janji kita hanya kerana mata kamu dan kaki orang tua itu?

– Beliauberbohong! Lelaki tua itu berbohong! Beliau hanya berpura-pura supayabeliau dapat pulang, – suara bergema dari pelbagai sudut.

– Saudara, siapa yang tidak mahu pergi lebih jauh, – kata jurucakap itu lagi, – biarkan beliaupulang dan bukannya mengeluh dan mengacau kita semua. Setahu saya, saya akan mengikut pemimpin yang bijak ini selagi ada yang termampu dalam diri saya!

– Kita semua akan ikut! Kita semua akan mengikut beliau selagi kita hidup!

Pemimpin itu senyap.

Semua orang mula memandang beliau dan berbisik:

– Beliauhanyut dalam pemikirannya!

– Orang yang bijak!

– Lihatlah dahi beliau!

– Dan selalu mengerutkan kening!

– Tegas!

– Beliau berani! Itu dilihat dalam semua perkara mengenai diri beliau.

– Kamu boleh mengatakannya lagi! Pagar, balak, semak – beliaumengharungi semuanya. Beliau dengan muram mengetuk tongkatnya, tidak mengatakan apa-apa, dan kalian mesti meneka apa yang ada dalam fikiran beliau.

(mukasurat seterusnya)

Pemimpin (1/3)

– Saudara-saudara dan rakan-rakan, saya telah mendengar ucapan-ucapan kalian, dan sekarang, saya meminta kalian pula mendengarisaya. Kesemua perbincangan dan perbualan kita tidaklah bermakna apa-apa selagi kita masih kekal di wilayah yang tandus ini. Di dalam tanah berpasir ini dan di atas batuan yang tiada apa boleh tumbuh, walaupun pada tahun-tahun yang hujan, apatah lagi di dalam musim kemarau seperti yang belum pernah kita lihat sebelum ini. Berapa lama lagi kita akan berkumpul begini dan bercakap dengan sia-sia? Lembu sedang tenat tanpa makanan, dan tidak lama lagi kita dan anak cucu kita juga akan kebuluran. Kita perlu mencari jalan penyelesaian lain yang lebih baik dan lebih diterima akal. Saya rasa adalah lebih baik ditinggalkan tanah gersang ini dan merantau untuk mencari tanah yang lebih baik dan subur kerana kita tidak boleh hidup seperti ini lagi.

Dengan itu, seorang penduduk di wilayah yang tidak subur bercakap dengan nada letih dalam satu pertemuan. Di mana dan bila, perkara itu tidak penting untuk kalian atau saya, saya rasa. Adalah penting untuk mempercayai saya bahawa ianya telah berlaku di suatu tempat di suatu tanah dahulu, dan itu sudah mencukupi. Sejujurnya, pada suatu ketika saya fikir saya telah mencipta keseluruhan cerita ini, tetapi sedikit demi sedikit saya membebaskan diri dari khayalan jahat ini. Sekarang saya yakin bahawa saya akan mengaitkan apa yang sebenarnya berlaku dan yang mesti berlaku di suatu tempat dan suatu ketika dan bahawa saya tidak akan pernah dapat untuk merekanya.

Para pendengar, dengan wajah pucat, lesu dan pandangan yang kosong, suram, hampir tidak dapat difahami, dengan tangan di bawah tali pinggang mereka, nampaknya kembali segar dengan kata-kata bijaksana ini. Masing-masing sudah membayangkan bahawa mereka seperti disihir, tanah impian di mana ganjaran bagi kerja berat akan menjadi hasil tuaian yang banyak.

– Beliau betul! Beliau betul! – bisik suara-suara keletihan itudari semua bahagian.

– Adakah tempat ini berde…ka…tan…? – bisikan sayup terdengar dari suatu sudut.

– Saudara-saudara! –mula seorang lagi dengan suara yang agak kuat. – Kita perlu segera mengikuti nasihat ini kerana kita tidak boleh lagi seperti ini. Kita telah melakukan kerja keras dan dalam ketengangan, tetapi semuanya sia-sia. Kita telah menabur benih yang sepatutnyaboleh dijadikan makanan, tetapi banjir datang dan menghanyutkan benih dan tanah dari lereng-lereng bukit sehingga yang hanya tinggal adalah batu kosong. Perlukah kita tinggal di sini selama-lamanya dan membanting tulag dari pagi hingga malam hanya untuk terus lapar dan dahaga, telanjang dan berkaki ayam? Kita harus pergi dan mencari tanah yang lebih baik dan subur di mana kerja keras dapat menghasilkan hasil tanaman yang banyak.

– Mari pergi! Mari pergi segera kerana tempat ini tidak sesuai untuk didiami lagi!

Semakin kuat bisikan, dan masing-masing mula berjalan pergi, mereka pergi tanpa memikirkan hala tuju.

– Tunggu, saudara! Mahu ke mana? – si pembicara pertama berkata semula. –Sudah tentu kita mesti pergi, tetapi bukan seperti ini. Kita harus tahu mana kita hendak pergi. Jika tidak, kita mungkin akan berada dalam keadaan yang lebih buruk daridapat menyelamatkan diri kita sendiri. Saya mencadangkan agar kita memilih seorang pemimpin yang harus kita semua patuhi dan yang akan menunjukkan cara terbaik dan paling tepat kepada kita.

– Mari pilih! Mari kita pilih seseorang sekarang juga, – dapat didengari di sekeliling.

Baru sekarang timbulnya pertengkaran, kekacauan yang nyata. Semua orang bercakap dan tidak ada yang mendengar atau dapat mendengar. Mereka mula berpecah kepada beberapa kumpulan, setiap orang mengomel pada dirinya sendiri, dan kemudian kumpulan-kumpulan itu juga berpecah. Secara berpasangan, mereka mula bercakap dengan satu sama lain beriringan, berbual, cuba membuktikan sesuatu, menarik lengan baju satu sama lain, dan menggerakkan keheningan dengan tangan mereka. Kemudian mereka semua berkumpul lagi, masih bercakap.

– Saudara! – tiba-tiba kedengaran suara yang lebih kuat yang menenggelamkan semua suara lain yang serak, membosankan. –Jika begini kita tidak akan dapat mencapai persetujuan. Semua orang bercakap dan tiada yang mendengar. Mari pilih seorang pemimpin! Siapa di antara kita yang boleh kita pilih? Siapakah di antara kita yang telah cukup mengembara untuk mengetahui jalan-jalan tersebut? Kita semua mengenali antara satu sama lain, namun saya sendiri tidak akan meletakkan diri saya dan anak-anak saya di bawah kepimpinan salah seorang di sini. Sebaliknya, beritahu saya siapa yang tahu tentang pengembara yang sedang duduk di tempat teduh di pinggir jalan itu sejak pagi tadi?

Senyap sunyi. Semua berpaling ke arah orang asing itu dan memerhatikan beliau dari hujung kepala hingga hujung kaki.

Pengembara itu, pertengahan usia, dengan wajah muram yang hampir tidak kelihatan kerana janggut dan rambut panjangnya, duduk dan kekal senyap seperti sebelumnya, lenyap dalam pemikiran, dan mengetuk tongkat besarnya ke tanah dari semasa ke semasa.

– Semalam saya lihat lelaki yang sama itu dengan seorang budak lelaki. Mereka saling berpegangan tangan dan berjalan ke jalan raya. Dan malam semalam budak lelaki itu tinggalkan kampung tersebut tetapi orang asing itu tinggal di sini.

– Saudara, mari lupakan perkara-perkara bodoh ini supaya kita tidak akan kehilangan masa. Siapa pun beliau, beliau datang dari jauh kerana tidak ada di antara kita yang mengenalinya dan beliau pasti tahu cara singkat dan terbaik untuk memimpin kita. Saya menilai bahawa beliau seorang yang bijaksana kerana beliau duduk di sana dengan senyap dan berfikir. Orang lain sudah pasti sepuluh kali atau lebih menyibuktentang urusan kita sekarang atau sudah memulakan perbualan dengan salah seorang daripada kita, tetapi beliau duduk di sana seorang diri sepanjang waktu dan tidak berkata apa-apa.

– Semestinya, lelaki itu duduk diam kerana beliau sedang memikirkan sesuatu. Ia tidak lain melainkan bahawa beliau sangat pintar, – disokong oleh yang lainnya dan mula memeriksa orang asing itu lagi. Masing-masing telah menemui sifat cemerlang dalam diri beliau, bukti kepandaiannya yang luar biasa.

Tidak banyak masa lagi yang dihabiskan untuk bercakap, maka akhirnya semua bersetuju bahawa adalah lebih baik bertanya kepada pengembara ini –yang mana, menurut mereka, Tuhan telah menghantar untuk memimpin mereka keluar ke dunia untuk mencari wilayah yang lebih baik dan tanah yang lebih subur. Beliau seharusnya menjadi pemimpin mereka, dan mereka akan mendengar dan mematuhi beliau tanpa soal.

Mereka memilih sepuluh orang di antara mereka untuk pergi ke orang asing itu untuk menjelaskan keputusan mereka kepadanya. Rombongan ini bertujuan untuk menunjukkan kepadanya keadaan mereka yang menyedihkan dan meminta beliau untuk menjadi pemimpin mereka.

Maka sepuluh orang itu pergi dan tunduk dengan rendah dirinya. Salah seorang dari mereka mula bercakap mengenai tanah yang tidak produktif di kawasan itu, mengenai tahun-tahun yang kemarau dan kesengsaraan di mana mereka semua berada. Beliaumengakhiri dengan cara yang berikut:

– Keadaan ini memaksa kami untuk meninggalkan rumah dan tanah kami dan bergerak ke dunia untuk mencari kampung halamanyang lebih baik. Pada saat ini ketika kami akhirnya mencapai persetujuan, nampaknya Tuhan telah menunjukkan belas kasihan kepada kami, bahawa Dia telah mengutuskan kamu kepada kami – kamu, orang asing yang bijaksana lagi layak – dan bahawa kamu akan memimpin kami dan membebaskan kami dari penderitaan kami. Atas nama semua penduduk di sini, kami meminta kamu untuk menjadi pemimpin kami.

Ke mana sahaja kamu pergi, kami akan ikut. Kamu tahu jalan-jalannya dan kamu pasti dilahirkan di kampung halaman yang lebih membahagiakan dan lebih baik. Kami akan mendengari kamu dan mematuhi setiap perintah kamu. Adakah kamu, orang asing yang bijaksana, bersetuju untuk menyelamatkan begitu banyak nyawa dari kehancuran? Mahukahkamu menjadi pemimpin kami?

Sepanjang ucapan sedih ini, si orang asing yang bijaksana itu tidak langsung mengangkatkan kepalanya. Sepanjang masa itu beliaukekal berada di posisi yang sama di mana mereka menjumpainya. Kepalanya tunduk, beliau mengerutkan kening, dan beliau tidak berkata apa-apa. Beliau hanya mengetuk tongkatnya ke tanah dari semasa ke semasa dan – berfikir. Ketika ucapan itu selesai, beliauberkata dengan singkat dan perlahan tanpa mengubah kedudukannya:

– Saya akan!

– Bolehkah kami pergi bersamamu dan mencari tempat yang lebih baik?

– Kalian boleh! – sambungnya tanpa mengangkat kepalanya.

Keghairahan dan ungkapan penghargaan muncul kini, tetapi orang asing itu tidak bercakap sepatah kata pun terhadap semua itu.

Sepuluh orang itu memberitahu kumpulantersebut mengenai kejayaan mereka, sambil menambah bahawa baru sekarang mereka melihat kebijaksanaan mendalam yang dimiliki oleh lelaki ini.

– Beliau bahkan tidak bergerak dari tempat itu atau mengangkat kepalanya sekurang-kurangnya untuk melihat siapa yang bercakap dengannya. Beliau hanya duduk diam dan bertafakur sahaja. Untuk semua ucapan dan penghargaan kami, beliau hanya mengucapkan empat perkataan sahaja.

– Orang yang benar bijak! Kepintaran yang jarang dijumpai! – mereka menjerit dengan gembira dari semua sudut dengan mendakwa bahawa Tuhan sendiri telah menghantar beliau sebagai malaikat dari syurga untuk menyelamatkan mereka. Semuanya yakin akan kejayaan di bawah seorang pemimpin seperti itu yang tidak dapat dibantah oleh apa pun di dunia ini. Oleh itu, ianya telah diputuskan untuk berangkat pada keesokan harinya pada waktu fajar.

(mukasurat seterusnya)

Tanda

Aku bermimpi sesuatu yang buruk. Akutidak begitu memikirkan mimpi tersebut, tetapi aku tertanya-tanya bagaimana akumendapat keberanian untuk bermimpi tentang perkara-perkara mengerikan, sedangkanaku sendiri adalah seorang rakyat yang pendiam dan dihormati, seorang anak yang taat pada ibu negara kita yang tercinta, Serbia yang menderita, seperti semua anak-anaknya yang lain. Sudah tentu, engkau tahu, jika aku terkecuali dalam apa-apa pun, itu pastinya berbeza, tetapi tidak, sahabatku, aku melakukan perkara yang sama seperti orang lain, dan untuk berhati-hati dalam segala perkara, tidak ada yang dapat menandingiku di sana. Sebaik sahaja aku melihat butang berkilat dari pakaianseragam anggota polis yang terbaring di atas jalan, dan aku menatap cahaya magisnya, hampir pada titikuntuk berlalu pergi, penuh dengan kenangan manis, ketika tiba-tiba, tangan aku mula ketar dan mengangkat tabik; kepalaku tertunduk ke bumi, dan mulutkumelebarkan senyuman indah sepertiyang kita semua pakaikan ketika menyapa orang atasan kita.

– Darah mulia mengalir di dalam uratku–itulah ia! – Inilah yang aku fikirkan ketika itu dan aku melihat dengan jijik pada orang yang kasar yang memijak butang itu dengan cuainya.

– Kejam! – Aku berkata dengan pahitnya, dan meludah, dan kemudian diam berjalan, terhibur dengan pemikiran bahawa orang kurang ajar seperti itu hanya sedikit; dan aku sangat gembira kerana Tuhan telah memberi aku hati yang lembut dan darah nenek moyang kita yang mulia dan satria.

Lihat, kini engkau dapat melihat sekarang betapa hebatnya aku, tidak sama sekali berbeza dengan rakyat kehormat yang lain, dan engkau pasti akan tertanya-tanya bagaimana perkara-perkara mengerikan dan bodoh itu dapat terjadi dalam mimpi-mimpiku.

Tiada perkara luar biasa berlaku padaku pada hari itu. Aku makan malam dengan baik dan selepas itu duduk mencungkil gigi dengan lapang dada; aku menghirup arak, dan kemudian, setelah menggunakan hak akusebagai rakyatdengan berani dan berhati-hati, aku masuktidur dan mengambil buku bersamaku agar dapat tidur dengan lebih cepat.

Buku itu segera terlepas dari tanganku,sudah pasti, setelah memenuhi keinginanku dan, segala tugas yang telah aku lakukan, aku tertidur lena seperti bayi.

Sekaligus aku mendapati diriku berada di jalan yang sempit dan berlumpur yang merentasi pergunungan. Malam yang sejuk dan hitam. Angin menderu di antara dahan-dahan yang tandus dan memotong seperti pencukur setiap kali ia menyentuh kulit. Langit itu hitam, bisu, dan mengancam, dan salji, seperti debu, meniup ke dalam mataku dan memukul wajahku. Tidak ada seorang pun di mana-mana. Aku tergesa-gesa dan sekali-sekala tergelincir di atas jalan berlumpur ke kiri, ke kanan. Aku goyah lalu jatuh dan akhirnya tersesat, akuteruskanmengembara –hanya Tuhan tahu di mana – dan ini bukan malam yang singkat dan biasa, tetapi sepanjang satu abad, dan aku berjalan sepanjang masa tanpa mengetahui di mana.

Oleh itu, aku berjalan selama bertahun-tahun dan sampai ke suatu tempat, jauh, jauh dari negara asalku ke bahagian dunia yang tidak dikenali, ke tanah aneh yang mungkin tiadasiapa yang tahu dan yang, aku pasti, hanya dapat dilihat dalam mimpi.

Berjalan di tanah ituakusampai ke sebuah bandar besar di mana banyak orang tinggal. Di pasar yang besar ini terdapat sekerumunan besar, bunyi yang mengerikan sedang berlaku, cukup untuk memecahkan gegendang telinga seseorang. Aku duduk di sebuah rumah inapyang menghadap pasar tersebut dan bertanya kepada tuan tanah mengapa begitu ramai orang berkumpul…

– Kami adalah orang yang pendiam dan dihormati, – dia memulakan ceritanya, – kami setia dan taat kepada hakim.

– Adakah hakimketua tertinggi engkau? – Aku bertanya, menyapa dia.

– Hakim itu memerintah di sini dan dia adalah ketua tertinggi kami; polis merangkap seterusnya.

Aku ketawa.

– Mengapa engkau ketawa? … Tidakkah engkau tahu? … Dari manakah engkau datang?

Aku memberitahunya bagaimana aku tersesat, dan bahawa akudatang dari negeri yang jauh – Serbia.

– Aku pernah mendengar tentang negara yang terkenal itu! – bisik tuan tanah kepada dirinya sendiri, memandangku dengan hormat, dan kemudian dia bercakap dengan kuat:

– Itulah cara kami, – dia teruskan, – hakim itumemerintah di sini bersama polis-polisnya.

– Bagaimana rupa polis-polis engkau?

– Sebenarnya, ada pelbagai jenis polis – mereka berbeza, mengikut pangkat mereka. Ada yang lebih dihormati dan ada juga kurang dihormati … Kami, yang engkautahu, orang yang pendiam dan dihormati, tetapi semua jenis gelandangan datang dari kawasan bersebelahan, mereka merosakkan kami dan mengajar kami perkara-perkara jahat. Untuk membezakan setiap rakyatkami dengan orang lain, hakim telah memerintahkan semalam bahawa semua rakyat kami harus pergi ke Mahkamah tempatan, di mana setiap dari kami akan ditandakan di bahagian dahi. Inilah sebabnya mengapa begitu ramai orang berkumpul: untuk mendapatkan khidmat nasihat tentang apa yang harus dilakukan.

Aku menggigil dan berfikir bahawa aku harus lari dari tanah aneh ini secepat yang akumampu, kerana aku, walaupun seorang Serbia, tidak biasa dengan semangat kesatriaan yang dipamerkan, dan aku sedikit pun tidak senang hati dengannya!

Tuan tanah ketawa dengan ramah, menepuk bahuku, dan berkata dengan bangga:

– Ah, orang asing, apakah ini cukup untuk menakutkan engkau? Tidak hairanlah, engkau harus pergi jauh untuk mencari keberanian seperti kami!

– Dan apa yang engkau bermaksud untuk lakukan? – Aku bertanya dengan takut.

– Soalan yang baik! Engkau akan melihat betapa beraninya kami. Engkauharus melalui jalan yang panjang untuk mencari keberanian seperti kami, itu yang dapatku katakan. Engkau telah mengembara jauh dan melihat dunia, tetapi aku pasti engkau tidak pernah melihat perwira-perwira yang lebih hebat daripada kami. Mari kita ke sana bersama. Akuharus segera.

Kami hampir hendak pergi ketika kami terdengar, di hadapan pintu, libasan penyebat.

Akumengintai: ada pemandangan yang harus dilihat – seorang lelaki dengan topi seragam bersinar di atas kepalanya, mengenakan sepasang pakaiankemas, sedang membonceng di belakang lelaki lain yangberpakaiandengan pakaian yang sangat kaya dengan potongan biasa dan awam. Dia berhenti di hadapan rumah inapini dan penunggang itu turun.

Tuan tanah pun keluar, tunduk ke tanah, dan lelaki yang mengenakan pakaiankemas itu masuk ke rumah inapinilalu ke sebuah meja yang dihiaskhas. Orang yang berpakaian awam itukekal di hadapan rumah inapini dan menunggu. Tuan tanah tunduk rendah padanya juga.

– Apa semua ini? – Aku bertanya kepada tuan tanah, sangat bingung.

– Sebenarnya, orang yang masuk ke dalam rumah inap ini adalah polis berpangkat tinggi, dan lelaki ini adalah salah satu rakyat kami yang paling terkenal, sangat kaya, dan patriot yang hebat, – bisik tuan tanah.

– Tetapi mengapa dia membiarkan orang lain itu naik di belakangnya?

Tuan tanah menggeleng kepalanya ke arahku dan kami bergerak ke tepi. Dia memberi aku senyuman dalam cemuhan dan berkata:

– Kami menganggapnya sebagai suatu kehormatan yang sangat jarang dilakukan! – Dia memberitahuku banyak perkara selain itu, tetapi aku sangat gembira sehingga aku tidak dapat menunjukkannya. Tetapi aku mendengar dengan jelas apa yang dia katakan pada akhirnya: – Ini adalah layanan untuk suatu negara yang mana semua negara lain masih belum belajar untuk hargai!

Kami datang ke perjumpaan dan pemilihan ketua telah sedang berlangsung.

Kumpulan pertama menamakan seorang lelaki yang dipanggil Kolb, jika aku ingat namanya dengan betul, sebagai calon mereka untuk ketua; kumpulan kedua mahukan Talb, dan kumpulan ketiga mempunyai calon mereka sendiri.

Terdapat kekeliruan yang menakutkan; setiap kumpulan mahu menaikkan orang mereka masing-masing.

– Aku berpendapat bahawa kita tidak mempunyai lelaki yang lebih baik daripada Kolb untuk mengetuaisuatu perjumpaan yang sebegitu penting, – kata suara dari kumpulan pertama, – kerana kita semua tahu dengan baik kebaikannya sebagai rakyat dan keberaniannya yang mendalam. Aku rasa tidak ada orang di antara kita di sini yang boleh dibanggakan yang sering ditunggang oleh orang-orang yang sangat penting…

– Siapa engkau untuk membincangkannya, – jerit seseorang dari kumpulan kedua. – Engkau tidak pernah ditunggang oleh kerani polis bawahan!

– Kami tahu apa kebaikan engkau, – jerit seseorang dari kumpulan ketiga. – Engkau tidak akan pernah merasai satu serangan pelibas tanpa melolong!

– Mari kita betulkan keadaan ini, saudara! – mula Kolb. – Memang benar bahawa orang-orang ternama menunggang aku seawal sepuluh tahun yang lalu; mereka melibasaku dan aku tidak pernah menangis, tetapi mungkin ada yang lebih layak di antara kita. Mungkin ada yang lebih muda yang lebih baik.

– Tidak, tidak, – teriak penyokongnya.

– Kami tidak mahu mendengar mengenai penghormatan ketinggalan zaman! Sudah sepuluh tahun sejak Kolb ditunggangi, – jerit suara dari kumpulan kedua.

– Darah muda mula mengambil alih, biarkan anjing tua mengunyah tulang lama, – kata beberapa dari kumpulan ketiga.

Tiba-tiba tidak ada lagi bunyi; orang ramai bergerak ke belakang, kiri dan kanan, untuk membuka jalan dan aku melihat seorang pemuda berusia sekitar tiga puluh tahun. Ketika dia menghampiri, semua kepala tertunduk rendah.

– Siapa ini? – Aku berbisik kepada tuan tanahku.

– Dia adalah pemimpin yang masyhur. Seorang lelaki muda, tetapi sangat menjanjikan. Pada masa-masa awalnya, dia dapat dibanggakan dengan telah membawa hakim tersebut di belakangnya tiga kali. Dia lebih terkenal daripada orang lain.

– Mungkinkah mereka akan memilihnya? – Aku bertanya.

– Itu sudah pasti, kerana untuk semua calon lain – mereka semua lebih tua, masa telah melewati mereka, sedangkan hakim itu baru menunggang di belakangnya semalam.

– Siapa namanya?

– Kleard.

Mereka memberinya tempat terhormat.

– Akufikir, – suara Kolb memecah kesunyian, – bahawa kita tidak dapat mencari lelaki yang lebih baik untuk kedudukan ini melainkan Kleard. Dia masih muda, tetapi tidak ada di antara kita yang lebih tua yang setaraf dengannya.

– Dengarkanlah, dengarkanlah! … Hidup Kleard! … – semua suara berkumandang.

Kolb dan Talb membawanya ke tempat ketua. Semua orang menunduksedalamnya, dan terdiam membisu.

– Terima kasih, saudara-saudara, atas penghormatan kalian yang tinggi dan penghormatan ini yang telah sebulat suara kalian berikan kepadaku. Harapan kalian, yang ada padaku sekarang, terlalu menyanjung. Bukan mudah untuk mengarahkan harapan negara melalui hari-hari yang amat penting, tetapi aku akan melakukan segala yang termampu untuk mengiyakan kepercayaan kalian, untuk mewakili pendapat kalian dengan jujur, dan untuk berhak mendapatkan penghormatan kalian kepadaku. Terima kasih, saudara-saudaraku, kerana memilihku.

– Hore! Hore! Hore! – pengundi bersorak dari semua sudut.

– Dan sekarang, saudara-saudara, aku harap kalian mengizinkanku untuk mengatakan beberapa patah kata mengenai peristiwa penting ini. Tidak mudah untuk menderita kepedihan ini, penderitaan seperti yang ada untuk kita; tidak mudah untuk meletakkan tanda pada dahi seseorang dengan besi panas. Memang, tidak – ianya adalah kesakitan yang tidak dapat ditanggung oleh semua lelaki. Biarkan pengecut menggigil, biarkan mereka mundur dengan ketakutan, tetapi kita tidak boleh lupa sesaat pun bahawa kita adalah anak lelaki nenek moyang yang berani, bahawa darah mulia mengalir dalam urat kita, darah kepahlawanan datuk kita, satria hebat yang mati tanpa mengedipkan kelopak mata untuk kebebasan dan untuk kebaikan kita semua, keturunan mereka. Penderitaan kita sedikit, jika kalian memikirkan penderitaan mereka – adakah kita akan berperangai seperti anggota keturunan yang lemah dan pengecut yang mana kini kita hidup lebih baik dari sebelumnya? Setiap patriot sejati, setiap orang yang tidak mahu memalukan bangsa kita di hadapan seluruh dunia, akan menanggung keperitan seperti seorang lelaki dan pahlawan.

– Dengarkanlah! Dengarkanlah! Hidup Kleard!

Terdapat beberapa pembicara yang bersungguh selepas Kleard; mereka member semangat apda orang-orang yang ketakutan dan mengulangi lebih kurang apa yang dikatakan oleh Kleard.

Kemudian seorang lelaki tua yang pucat, dengan wajah berkedut, rambut dan janggutnya seputih salji, meminta untuk berbicara. Lututnya bergetar seiring bertambahnya usia, tangannya menggeletar, belakangnya bengkok. Suaranya bergetar, matanya cerah dengan air mata.

– Anak-anak, – dia membuka bicara, dengan air mata mengalir di pipi putihnya yang berkedut lalu jatuh di janggutnya yang putih, – Aku sengsara dan aku akan mati tidak lama lagi, tetapi nampaknya kalian lebih baik tidak membiarkan rasa malu itu datang kepada kalian. Aku berumur seratus tahun, dan aku telah menjalani sepanjang hidupku tanpanya!… Mengapa penandaan hamba mesti diletakkan di kepalaku yang putih dan letihkini?…

– Halau sahaja orang tua tak guna itu! – jerit si ketua.

– Halau dia! – yang lain menjerit.

– Orang tua pengecut!

– Sepatutnya memberi semangat kepada orang muda, dia menakutkan semua orang pula!

– Dia harus malu dengan ubannya! Dia sudah cukup lama hidup, dan dia masih boleh takut – kita yang masih muda adalah lebih berani…

– Halau sahaja si pengecut!

– Buang dia!

– Halau dia!

Kumpulan orang-orang patriotik yang marah dan berani menyerang lelaki tua itu dan mula menolak, menarik, dan menendangnya dengan marah.

Mereka akhirnya membiarkannya pergi kerana usianya – jika tidak, mereka pasti akan merejamnya hidup-hidup.

Mereka semua berjanji akan berani esok dan menunjukkan diri mereka layak ke atas penghormatan dan kemuliaan negara mereka.

Orang ramai bersurai dari perjumpaan dengan teratur. Semasa bersurai mereka berkata:

– Esok kita akan melihat siapa masing-masing sebenarnya!

– Esok, kita akan menyusunatur mereka yang berlagak!

– Masanya telah tiba untuk yang layak membezakan diri mereka dari yang tidak layak, sehingga setiap yang tidak guna itu tidak akan dapat membanggakan diri dengan hati yang berani!

Aku kembali ke rumah inap.

– Sudahkah engkau melihat bagaimananya kami? – tuan tanahku bertanya dengan bangga.

– Semestinya sudah, – Aku menjawab secara automatik, merasakan bahawa kekuatanku telah meninggalkanku dan kepalaku berdengung dengan kesan yang aneh.

Pada hari itu juga aku membaca di akhbar mereka sebuah artikel terkemuka yang berbunyi seperti berikut:

– Wahai rakyat, sudah tiba masanya untuk menghentikan lagak dan sombong di antara kita; sudah tiba masanya untuk berhenti menghargai kata-kata kosong yang kita gunakan dengan banyak untuk memperlihatkan kebaikan dan padang pasir khayalan kita. Sudah tiba masanya, rakyat, untuk menguji kata-kata kita dan menunjukkan siapa yang benar-benar layak dan siapa yang tidak! Tetapi kami percaya bahawa tidak ada pengecut yang memalukan di antara kita yang harus dibawa secara paksa ke tempat penandaan yang ditetapkan. Setiap dari kita yang merasakan di dalam uratnya setitik darah mulia nenek moyang kita akan berjuang untuk menjadi antara yang pertama menanggung kesakitan dan penderitaan, dengan bangga dan tenang, kerana ini adalah sakit yang suci, itu adalah pengorbanan demi kebaikan negara kita dan untuk kesejahteraan kita semua. Maju ke hadapan, rakyat, kerana esok adalah hari ujian yang mulia!…

Tuan tanahku tidur sejurus selepas perjumpaan pada hari itu untuk sampai seawal mungkin ke tempat yang ditentukan pada keesokan harinya. Namun, ramai yang telah pergi terus ke Dewan Bandaraya untuk berada sedekat mungkin dengan kepala barisan.

Keesokan harinya aku juga pergi ke Dewan Bandaraya itu. Semua orang berada di sana – muda dan tua, lelaki dan wanita. Sebilangan ibu membawa bayi kecil mereka di dalam pelukan mereka sehingga mereka dapat dicap dengan tanda hamba, iaitu sebagai penghormatan, dan dengan itu memperoleh hak yang lebih baik untuk jawatan tinggi dalam perkhidmatan awam.

Terdapat desakan dan sumpah-menyumpah (keadaan ini mereka agak seperti kami orang Serbia, dan akuentah bagaimanagembira kerananya), dan semua orang berusaha untuk menjadi yang pertama di pintu. Ada juga yang sanggup mencekik yang lain.

Tanda dikenakan oleh pegawai khas negeri berbaju putih dan formal yang sedikit kecewa dengan orang ramai tersebut:

– Jangan bersenandung, demi Tuhan, giliran semua orang akan tiba – kalian bukan haiwan, aku rasa kita boleh mengurus tanpa bertolakkan.

Penandaan bermula. Seorang menjerit, yang lain hanya mengerang, tetapi tidak ada yang dapat menahannya tanpa suara sepanjang aku berada di sana.

Aku tidak tahan lagi menyaksikan penyeksaan ini dengan lebih lama, jadi aku kembali ke rumah inap, tetapi ada di antara mereka yang sudah berada di sana, sedang makan dan minum.

– Sudah tamat! – kata salah seorang daripada mereka.

– Sebenarnya, kita tidaklah betul-betul menjerit, tetapi Talb meringkik seperti keldai!… – kata yang lain.

– Kalianlihatkeadaan Talb kalian tu, dan kalian ingin menjadikannya sebagai ketua perjumpaan semalam.

– Ah, engkau tidak akan pernah tahu!

Mereka bercakap, mengerang dalam kesakitan dan menggeliat, tetapi berusaha untuk menyembunyikannya dari satu sama lain, kerana masing-masing malu untuk dianggap pengecut.

Kleard memalukan dirinya sendiri, kerana dia mengerang, dan seorang lelaki bernama Lear adalah seorang pahlawan kerana dia meminta agar dua tandaditekapkan di dahinya dan tidak akan mengeluarkan suara kesakitan. Semua bandar bercakap dengan hormat hanya tentang dia.

Beberapa orang melarikan diri, tetapi mereka dibenci oleh semua orang.

Selepas beberapa hari, si dia dengan dua jenama di dahinya berjalan dengan kepala dongak tinggi, dengan martabat dan harga diri, penuh dengan kemuliaan dan kebanggaan, dan ke mana sahaja dia pergi, semua orang menunduk dan menangkat topinya untuk memberi salam kepada pahlawan hari ini itu.

Lelaki, wanita, dan anak-anak kecil berlari mengejarnya di jalan raya untuk melihat lelaki terhebat di negara ini. Ke mana sahaja dia pergi, bisikan yang terinspirasi dengan kagum mengikutinya: ‘Lear, Lear!… Itu dia!… Itulah pahlawan yang tidak melolong, yang tidak mengeluarkan suara sedangkan dua tandaditekap di dahinya!’ Dia menjadi tajuk utama di surat khabar, dipuji dan dimuliakan.

Dan dia berhak disayangi oleh orang ramai.

Di seluruh tempat aku mendengarkan pujian seperti itu, dan aku mula merasakan darah Serbia usang dan mulia mengalir dalam urat aku, Nenek moyang kita adalah pahlawan, mereka mati dipijak demimendapatkan kebebasan; kita juga mempunyai masa lampau yang gagah dan Kosovo kita. Aku ghairah dengan rasa bangga dan kesombongan negara, ingin menunjukkan betapa beraninya keturunanku dan bergegas ke Dewan Bandaraya dan menjerit:

– Mengapa kalian memuji Lear kalian? … Kalian tidak pernah melihat pahlawan sejati! Datang dan lihat sendiri bagaimana darah Serbia yang mulia! Tekapkan sepuluh tanda di kepalaku, bukan sekadar dua!

Penjawat awam berbaju putih itu membawa capnya dekat dengan dahiku, dan akupun mula… Aku terbangun dari mimpiku.

Aku mengusap dahiku dalam ketakutan dan menyilangkan diri, berfikirtentang perkara-perkara aneh yang muncul dalam mimpi itu.

– Aku hampir membayangi kegemilangan Lear mereka, – Aku berfikir dan, puas, berpaling, dan aku entah bagaimana menyesal kerana impianku belum berakhir.

 

Untuk Projek “Radoje Domanović” yang diterjemahkan oleh Wan Nurul Nabila Wan Mansor.

Alasan seekor lembu Serbia biasa

Banyak keajaiban yang berlaku di dunia ini, dan di negara kami, seperti ramai orang katakan, dipenuhi dengan keajaiban sehingga keajaiban tidak lagi menjadi keajaiban. Ada orang di sini dengan kedudukan yang sangat tinggi sama sekali tidak berfikir, dan sebagai ganti rugi, atau mungkin untuk beberapa alasan lain, seekor lembu petani biasa, yang tidak sedikitpun berbeza dengan lembu Serbia yang lain, mula berfikir. Hanya Tuhan tahu apa yang terjadi yang membuatkan haiwan pintar ini berani melakukan usaha yang lancang, terutamanya kerana telah terbukti bahawa di Serbia penjajahan malang ini hanya membawa kerugian. Boleh kita katakan bahawa binatang malang ini, di dalam kesemua kenaifannya, tidak tahu bahawa usaha ini tidak menguntungkan di tanah airnya, jadi kita tidak akan menganggapnya dengan sebarang keberanian sivik tertentu. Tetapi masih menjadi misteri mengapa seekor lembu harus berfikir kerana dia bukan pengundi, atau ahli dewan, atau hakim, atau dia telah dipilih sebagai wakil di mana-mana dewan lembu, atau bahkan (jika dia telah mencapai usia tertentu) senator. Dan seandainya si malang itu pernah bermimpi menjadi menteri negara di mana-mana negara lembu, dia seharusnya tahu bahawa sebaliknya, dia harus mempraktikkan cara berfikir sesedikit mungkin, seperti menteri-menteri cemerlang di beberapa negara yang lebih bahagia, walaupun negara kita tidak begitu bernasib baik dalam hal ini. Di akhirnya, mengapa kita harus peduli tentang mengapa seekor lembu di Serbia melakukan usaha yang ditinggalkan oleh rakyatnya? Juga, mungkin dia mula berfikir hanya kerana naluri semula jadinya.

Jadi, apakah jenis lembu itu? Lembu biasa yang, seperti zoologi mengajar kita, berkepala, badan, dan anggota badan, seperti semua lembu lain; dia menarik sebuah kereta sorong, memakan rumput, menjilat garam, merenung dan melenguh. Namanya Kelabu.

Inilah cara dia mula berfikir. Suatu hari tuannya mengikatnya dan rakannya, Hitam, memuatkan beberapa piket yang dicuri ke dalam kereta sorong dan membawa mereka ke bandar untuk berjualbeli. Hampir seketika memasuki bandar, dia menjual piket dan kemudiannya membuka penyambungKelabu dan rakannya, menyangkut dengan rantai yang mengikat mereka ke penyambung, melemparkan seberkas rumput bidal di depan mereka, dan dengan riang pergi ke sebuah kedai kecil untuk menyegarkan diri dengan beberapa minuman. Terdapat perayaan yang sedang berlangsung di bandar itu, jadi ada lelaki, wanita, dan anak-anak yang datang dari semua sudut. Si Hitam, atau dikenali oleh lembu lain sebagai agak bodoh, tidak melihat apa-apa, sebaliknya, dia makan tengahari dengan tegas, makan sepenuh perut, tersendat sedikit dari kenikmatan yang tulus, dan kemudian baring, tidur dengan lembut dan merenung. Semua orang yang lalu tidak dipedulikannya. Dia hanya tertidur dan merenung dengan damai (sayang sekali dia bukan manusia, dengan semua kecenderungan ini untuk kerjaya yang tinggi). Tetapi Kelabu tidak dapat menjamah sedikit pun. Matanya yang mengelamun dan ekspresi sedih di wajahnya menunjukkan pada pandangan pertama bahawa ini adalah sejenis pemikir, dan jiwa yang baik dan memberi kesan. Orang ramai, orang Serbia, berlalu dekat dengannya, bangga dengan masa lalu mereka yang gemilang, nama mereka, bangsa mereka, dan kebanggaan ini menunjukkan sikap dan langkah mereka yang tegas. Kelabu mengamati semua ini, dan jiwanya tiba-tiba ditelan oleh kesedihan dan keperitan akibat ketidakadilan yang luar biasa, dan dia tidak dapat lari dari emosi yang kuat, tiba-tiba dan berkuasa; dia melenguhkesedihan, pilu, air mata bergenang di matanya. Dan dalam kesakitannya yang amat sangat, Kelabu mula berfikir:

– Apa yang tuanku dan rakan-rakannya, orang Serbiabanggakan? Mengapa mereka mengangkat kepala mereka dengan begitu tinggi dan memandang kaumku dengan rasa angkuh dan jijik? Mereka bangga dengan tanah air mereka, bangga kerana nasib yang penuh belas kasihan telah mengurniakan mereka dilahirkan di sini di Serbia. Ibuku juga melahirkan aku di sini di Serbia, dan Serbia bukan sahaja tanah kelahiranku tetapi ayahku juga, dan nenek moyangku, sama seperti mereka, bersama-sama, datang ke negeri-negeri ini dari tanah air usangSlavia. Namun tidak ada satupun dari kami yang merasa bangga dengannya, kami hanya bangga dengan kemampuan kami untuk menaikkan beban yang lebih beratuntuk ke atas bukit; hingga hari ini, tidak pernah ada seekor lembu yang memberitahu seekor lembu Jerman: “Apa yang engkau mahukan dariku, aku adalah lembu Serbia, tanah airku adalah negara Serbia yang membanggakan, semua nenek moyangku telah dilahirkan di sini, dan di sini, di negeri ini, adalah kubur nenek moyangku.” Tuhan melarang, kami tidak pernah bangga dalam hal ini, tidak pernah terlintas di fikiran kami, dan mereka bahkan bangga akan hal itu. Orang-orang aneh!

Dengan pemikiran ini, lembu yang sedih itu menggelengkan kepalanya, loceng di lehernya berdering dan penyambung berderak. Hitam membuka matanya, memandang rakannya, dan menguak:

– Engkau dah mula lagi dengan karut-marutmu! Makan, bodoh, tumbuhkan sedikit lemak, lihat tulang rusukmu semua kelihatan; jika difikirkan dengan baik, manusia tidak akan menyerahkannya kepada kita lembu. Tidak mungkin kita bernasib baik!

Kelabu memandang rakannya dengan rasa kasihan, memalingkan kepalanya darinya, dan meresap kembali kepada pemikirannya.

– Mereka bangga dengan masa lalu mereka yang gemilang. Mereka mempunyai Tanah Kosovo, Pertempuran Kosovo. Biasa sahaja, bukankah nenek moyangku telah menarik kereta sorong dengan makanan dan persenjataan sejak dari dahulu? Sekiranya bukan kerana kita, manusia terpaksa melakukannya sendiri. Kemudian berlaku pemberontakan terhadap orang Turki. Usaha yang agung dan mulia, tetapi siapa yang berada di sana pada masa itu? Adakah orang-orang bodoh yang hidung tinggi ini, mengatur langkah dengan bangga di hadapanku seolah-olah ianya jasa mereka, yang menimbulkan kebangkitan? Di sini, ambil tuanku sebagai contoh. Dia juga begitu bangga dan sombong dengan pemberontakan itu, terutama dengan kenyataan bahawa datuk dan neneknya mati dalam perang pembebasan sebagai pahlawan sejati. Dan adakah ini jasa tuanku? Moyangnya berhak berbangga, tetapi bukan dia; datuk dan neneknya meninggal sehingga tuanku, keturunannya, mendapat kebebasan. Jadi dia bebas, dan bagaimana dia menggunakan kebebasannya? Dia mencuri piket orang lain, duduk di dalam kereta sorong, dan aku harus menariknya dan piket semasa dia tidur di kendali. Sekarang dia telah menjual piketnya, dia minum minuman keras, tidak melakukan apa-apa dan bangga dengan masa lalu yang gemilang. Dan berapa banyak nenek moyangku yang telah disembelih dalam pemberontakan untuk dimakan oleh para pejuang? Dan bukankah nenek moyangku pada masa itu menarik persenjataan, meriam, makanan, peluru? Namun kita tidak berbangga dengan jasa mereka kerana kita tidak berubah; kita masih menjalankan tugas kita hari ini, seperti yang dilakukan oleh nenek moyang kita, dengan sabar dan teliti.

Mereka bangga dengan penderitaan nenek moyang mereka dan selama lima ratus tahun menjadi hamba. Saudaraku telah menderita sepanjang kewujudan kita, dan hari ini kita masih menderita dan diperhambakan, namun kita tidak menjerit mengenainya melebihi suara kita. Mereka mengatakan bahawa orang Turki telah menyeksa, menyembelih dan mengotori mereka; tetapi, nenek moyangku dibunuh oleh orang Serbia dan Turki, dan dipanggang, dan diseksa dengan segala jenis seksaan.

Mereka bangga dengan agama mereka, namun mereka tidak percaya apa-apa. Apakah kesalahanku dan kaumkusehingga kita tidak dapat diterima di kalangan orang Kristian? Agama mereka mengatakan kepada mereka “janganlah kamu mencuri” dan tuanku ada mencuri dan minum dengan wang hasil dia dapat dengan mencuri. Agama mereka memerintahkan mereka untuk mengasihi sesama mereka, namun mereka hanya saling menyakiti. Bagi mereka, yang terbaik dari lelaki, contoh kebajikan, adalah orang yang tidak melakukan apa-apa keburukan, dan tentu saja, tidak ada yang menganggap meminta sesiapa untuk melakukan sesuatu yang baik juga, selain tidak melakukan keburukan. Begitulah rendahnya nilai yang mereka perolehi bahawa contoh kebajikan mereka tidak lebih dari perkara tidak berguna yang tidak membahayakan.

Lembu itu menghela nafas sedalam-dalamnya, dan nafasnya mengangkat debu dari jalanan.

– Maka – lembu itu meneruskan pemikiran sedihnya – dalam hal ini, bukankah aku dan keluargaku lebih baik daripada mereka semua itu? Aku tidak pernah membunuh sesiapa pun, aku tidak pernah memfitnah sesiapa pun, tidak pernah mencuri apa-apa, tidak pernah memecat orang yang tidak bersalah dari perkhidmatan awam, tidak pernah membuat kekurangan dalam perbendaharaan negara, tidak pernahmengakui kebankrapan palsu, akutidak pernah merantai atau menangkap orang yang tidak bersalah, akutidak pernah memfitnah rakan-rakan lembuku, akutidak pernah bertentangan dengan prinsip lembuku, akutidak pernah membuat kesaksian palsu, akutidak pernah menjadi menteri negara dan tidak pernah melakukan perkara yang membahayakan negara ini, dan bukan sahaja aku tidak melakukan keburukan, bahkan akuberbuat baik kepada mereka yang membahayakanku. Ibuku melahirkan aku, dan dengan segera, orang-orang jahat mengambil susu ibuku dariku. Setidaknya Tuhan telah menciptakan rumput untuk kami lembu, dan bukan untuk manusia, namun mereka juga menghalang kami darinya. Namun, selain semua dugaan itu, kami menarik kereta sorong orang, membajak ladang dan memberi mereka roti. Namun tiada yang mengakui kebaikkan kami yang kami lakukan untuk tanah air…

– Atau mengambil puasa sebagai contoh; baiklah, bagi lelaki, agama memberitahu untuk berpuasa pada semua hari perayaan, namun mereka bahkan tidak sanggup menjalani puasa kecil ini, sementara akudan kaumku berpuasa sepanjang hidup kami, sejak pertama kali kita dipisahkan dari payudara ibu.

Lembu menundukkan kepalanya seolah-olah dia bimbang, lalu mengangkatnya lagi, mendengus dengan marah, dan seperti ada sesuatu yang penting datang kembali kepadanya, menyeksanya; secara tiba-tiba, dia melenguh dengan gembira:

– Oh, sekarang aku tahu, ianya mesti – dan dia terus berfikir, – begitulah; mereka bangga dengan kebebasan dan hak sivil mereka. Aku perlu memikirkannya dengan tegas lagi.

Dan dia berfikir, berfikir, tetapi tidak berjaya.

– Apakah hak mereka ini? Sekiranya polis memerintahkan mereka untuk mengundi, mereka mengundi, dan seperti itu, kita dengan mudah dapat melenguh: “Aaa-ta-ta-au!” Dan jika mereka tidak diperintahkan, mereka tidak berani mengundi, atau bahkan berkecimpung dalam politik, sama seperti kita. Mereka juga dipukul dalam penjara, walaupun tidak bersalah. Sekurang-kurangnya kita menipu dan melambai-lambai ekor kita, dan bahkan mereka tidak mempunyai sedikit keberanian sivik pun.

Dan pada ketika itu, tuannya keluar dari kedai. Mabuk, terhuyung-huyung, mata kabur, menggomelkan beberapa kata yang tidak dapat difahami, dia berjalan dengan perlahan ke arah kereta sorong.

– Lihat sahaja, bagaimana keturunan riak ini menggunakan kebebasan yang dimenangi dengan darah nenek moyangnya? Betul, tuanku adalah pemabuk dan pencuri, tetapi bagaimana dengan yang lain menggunakan kebebasan ini? Hanya untuk mengundurkan diri dan berbangga pada masa lalu dan dengan jasa nenek moyang mereka, di mana mereka mempunyai banyak sumbangan sepertiku. Dan kita lembu, kita tetap menjadi pekerja yang rajin dan berguna seperti nenek moyang kita dahulu. Kita adalah lembu, tetapi kita masih boleh berbangga dengan kerja keras dan jasa kita hari ini.

Lembu itu menghela nafas sedalam-dalamnya dan bersiap lehernya untuk disambung.

 

Untuk Projek “Radoje Domanović” yang diterjemahkan oleh Wan Nurul Nabila Wan Mansor.

Leider (3/3)

(vorige pagina)

Zo ging de eerste dag voorbij, en meer dagen volgden met hetzelfde succes. Er gebeurde niets echt belangrijk, enkel bijzaken: ze vielen in een greppel, dan een ravijn; ze struikelden over hagen en braambesstruiken; ze stapten op doornen; velen braken hun armen of benen; sommigen werden gekwetst aan hun hoofd. Maar al deze kwellingen werden doorstaan. Een paar oude mannen werden achtergelaten op de weg om te sterven. “Ze waren gestorven als ze thuis waren gebleven, laat staan op de weg!” zei de woordvoerder om de anderen aan te moedigen om verder te gaan. Een paar kleinere kinderen, één tot twee jaar oud, stierven ook. De ouders onderdrukten stoicijns hun hartenzeer, omdat het Gods wil was. “En hoe kleiner de kinderen, hoe minder de pijn. Als ze jonger zijn, is er minder rouw. God wille dat ouders nooit hun kinderen verliezen wanneer ze van de leeftijd zijn om te trouwen. Als dit hun lot is, dan is het beter dat de kinderen jonger sterven. Dan is het verdriet nog niet zo groot!” troostte de woordvoerder hen opnieuw. Sommigen bonden doeken om hun hoofden en deden koude kompressen op hun blauwe plekken. Anderen droegen hun armen in draagdoeken. Ze waren allemaal haveloos en beschramd. Hun kleren waren gescheurd, maar niettemin gingen ze blij verder. Dit allemaal was makkelijker doorstaan geweest hadden ze maar niet zoveel honger gehad. Maar ze moesten blijven verder gaan.

Op een dag gebeurde er iets meer significant.

De leider liep vooraan met de dapperste mannen rond hem heen. (Twee van hen waren verdwenen, en niemand wist waar ze waren. Er hing in het algemeen het geloof dat ze hun doel hadden verraden en dat ze waren gevlucht. Eén keer zei de woordvoerder iets over hun schaamtevolle verraad. Maar een paar geloofden dat de twee onderweg gestorven waren, maar ze zeiden hier niets over om geen moeilijkheden op te wekken.) De rest van de groep liep achter hen. Plots was er een enorm grote en diepe, rotsachtige kloof – een echte afgrond. De helling was zo steil dat ze het niet durfden om nog een stap vooruit te zetten. Zelfs de dappersten stopten meteen en keken naar de leider. Fronsend, diep in gedachten met zijn hoofd naar beneden, stapte hij dapper vooruit terwijl hij zijn wandelstok voor zich tikte, eerst naar links, dan naar rechts, op zijn karakteristieke manier. Velen zeiden dat het hem meer bewonderenswaardig deed lijken. Hij keek niet naar iemand noch zei hij iets. Op zijn gezicht was er geen verandering van uitdrukking of zelfs een zweem van angst terwijl hij dichter en dichter bij de afgrond kwam. Zelfs de meest stoutmoedige mannen werden zo bleek als de doden, maar niemand durfde de moedige en wijze leider te waarschuwen. Nog twee stappen en hij was aan de rand. Met ziekelijke angst en hun ogen wijd open stonden ze allen te trillen. De dapperste mannen wilden net de leider tegenhouden, zelfs al betekende dit een schending van de discipline, toen hij één, twee stappen deed en het ravijn intuimelde. Er ontstond verbijstering, geween, geschreeuw; angst kreeg de bovenhand. Sommigen begonnen te vluchten.

– Wacht daar, broeders! Waarom zo een haast? Is dit hoe jullie jullie woord houden? We moeten deze wijze man volgen want hij weet waar hij mee bezig is. Hij zou gestoord zijn om zichzelf te ruineren. Voorwaards, achter hem! Dit is het grootste en misschien het laatste gevaar, het laatste obstakel. Wie weet? Misschien vinden we aan de andere kant van dit ravijn een prachtig, vruchtbaar lang dat God voor ons bedoeld heeft. Vooruit! Zonder opoffering komen we nergens! – zo ging het advies van de woordvoerder en ook hij nam twee stappen vooruit en verdween in het ravijn. De dappersten volgden, en dan sprong iedereen erin.

Er kon gehuil, gekreun, getuimel, gejammer gehoord worden op de steile helling van deze grote kloof. Men zou gezworen hebben dat er niemand levend vanaf kwam, laat staan ongeschonden en in één stuk, maar menselijk leven is vasthoudend. De leider was ongebruikelijk fortuinlijk. Hij bleef hangen aan struiken terwijl hij viel dus hij was niet zo gewond. Hij slaagde erin zichzelf los te trekken en eruit te klimmen. Terwijl er geween, gejammer en gehuil klonk van beneden zat hij er roerloos bij, peinzend stil. Een paar waren gehavend en boos en begonnen hem uit te schelden maar hij letter er niet op. Zij die gelukkig zich vast hadden kunnen houden aan een struik of boom terwijl ze vielen begonnen met veel moeite er proberen uit te klimmen. Sommigen hadden barsten in hun hoofden zodat bloed over hun gezicht liep. Niemand was ongehavend buiten de leider. Plots fronsten ze allemaal naar hem en kreunden in pijn maar hij tilde zelfs niet zijn hoofd op. Hij was stil en nam de broedende pose van een wijsgeer aan!

Er ging wat tijd voorbij. Het aantal reizigers werd kleiner en kleiner. Elke dag eiste zijn tol. Sommigen verlieten de groep en keerden terug.

Van het grote aantal dat vertrokken was, bleven er maar twintig over. Hun uitgeteerde, vermoeide gezichten vertoonden tekenen van wanhoop, twijfel, vermoeidheid en honger, maar niemand zei een woord. Ze waren zo stil als hun leider en bleven ploeteren. Zelfs de bezielde woordvoerder schudde zijn hoofd wanhopig. De weg was echt moeilijk.

Hun aantal werd elke dag kleiner tot er maar tien overbleven. Met moedeloze gezichten kreunden en klaagden ze enkel in plaats van met elkaar te praten.

Ze leken meer op kreupelen dan mannen. Sommigen hadden krukken. Sommigen hadden hun armen in draagdoeken vastgebonden rond hun nek. Rond hun handen waren talloze verbanden en kompressen gebonden. Zelfs al waren ze bereid nog dingen op te offeren, dan konden ze niet want er was zo goed als geen plaats op hun lichamen voor nieuwe wonden.

Zelfs de sterksten en dappersten onder hen hadden alle hoop laten varen maar nog ploeterden ze verder; dat wil zeggen, op één of andere manier hinkten ze verder met veel moeite, klagend en met veel pijn. Wat anders konden ze doen als ze niet terug konden? Zovele opofferingen om dan nu de reis af te blazen?

Schemering brak aan. Mankend met krukken zagen ze plots dat de leider niet meer voor hen liep. Nog één stap en ze zouden weer in een ravijn duiken.

– Oh, mijn been! Oh, mijn hand! – weerklonk het geklaag en gekreun. Eén zwakke stem vervloekte zelfs de waardige leider maar werd dan stil.

Toen de zon op kwam, zat de leider daar, hetzelfde als op de dag dat hij gekozen werd. Zijn uiterlijk was compleet niet veranderd.

De woordvoerder klom uit het ravijn, gevolgd door twee anderen. Misvormd en bloederig draaiden ze zich om om te zien hoeveel anderen er nog over waren, maar zij waren de enigen. Hun harten vulden zich met doodsangst en hopeloosheid. De regio was onbekend, heuvelachtig, rotsachtig – nergens waren er paden. Twee dagen eerder hadden ze een weg gevonden, maar die hadden ze achter gelaten. Zo had de leider hen geleid.

Ze dachten na over de vele vrienden en familieleden die waren gestorven op deze grillige reis. Een triestheid sterker dan de pijn in hun kreupele ledematen overviel hen. Ze hadden hun eigen verwoesting gezien met hun eigen ogen.

De woordvoerder ging naar de leider en begon te spreken met een vermoeide, trillende stem vol met pijn, hoop en verbittering.

– Waar gaan we nu naartoe?

De leider was stil.

– Waar neemt u ons mee naartoe en waar heeft u ons naartoe gebracht? Wij hebben onszelf en onze families in uw handen geplaatst en we volgden u, lieten onze huizen en de graven van onze voorvaderen achter in de hoop dat we onszelf konden redden van de ondergang in dat dorre land. Maar u heeft ons geruïneerd op een ergere manier. Er waren tweehonderd families achter u en zie hoeveel er nu over zijn!

– Je bedoelt dat niet iedereen hier is? – mompelde de leider zonder zijn hoofd op te tillen?

– Hoe kunt u zo’n vraag stellen? Kijk op en zie het! Tel hoeveel er nog over zijn van ons op deze ongelukkige reis! Kijk naar hoe gehavend we zijn! Het zou beter zijn om gestorven te zijn dan om kreupel te zijn zoals nu.

– Ik kan niet naar je kijken!

– Waarom niet?

– Ik ben blind.

Een doodse stilte volgde.

– Bent u uw zicht verloren tijdens de reis?

– Ik ben blind geboren!

The three hung their heads in despair.

De drie overgeblevenen hingen hun hoofd neer in wanhoop.

De herfstwind blies sinister door de bergen en bracht met zich mee de verschrompelde bladeren van de bomen. Een mist bedekte de heuvels, en door de koude, nevelige lucht fladderde de vleugels van raven. Er weerklonk een onheilspellend gekras. De zon was verstopt achter de wolken, die verder en verder voorbij bliezen.

De drie overgeblevenen keken naar elkaar in pure horror.

– Waar kunnen we nu naartoe gaan? – mompelde er één ernstig.

– We weten het niet!

 

Voor het “Radoje Domanovic” Project vertaald door Ella van Diessen.

Leider (2/3)

(vorige pagina)

De volgende dag kwam iedereen die de moed had om een lange reis te ondergaan samen. Meer dan tweehonderd families kwamen naar de afgesproken plek. Maar enkele families bleven thuis om te letten op het oude thuisland.

Het was inderdaad triest om te kijken naar deze massa van miserabele mensen wiens tegenslag hen had gedwongen het land waarin ze geboren waren en waar de graven van hun voorvaderen liggen te verlaten. Hun gezichten waren ingevallen, versleten en verbrand door de zon. Het lijden van zovele jaren zwoegen toonde de impact op hen en drukte een beeld van miserie en bittere wanhoop. Maar op dit exacte moment was er een eerste sprankje hoop – gecombineerd met heimwee, zeker. Een traan vloeide het gerimpelde gezicht van menig oude man af die wanhopig zuchtte en zijn hoofd schudde met een schijn van kwaad voorgevoel. Hij zou liever blijven voor een tijd zodat hij ook zou kunnen sterven tussen deze stenen in plaats van te zoeken naar een beter thuisland. Veel vrouwen klaagden openlijk en zeiden hun vaarwel aan hun gestorven geliefden wiens graven ze achter lieten.

De mannen probeerden dapper te blijven en schreeuwden – Wel, wil je blijven verhongeren in dit verdomde land en blijven leven in deze krotten? – Eigenlijk zouden ze liefst van al de hele vervloekte regio met zich meenemen als dat mogelijk was.

Er waren de gebruikelijke geluiden en schreeuwen zoals in elke massa mensen. Zowel mannen als vrouwen waren rusteloos. De kinderen weenden in wiegjes op de ruggen van hun moeders. Zelfs het vee was woelig. Er was niet veel vee, een kalf hieren daar en dan een slank, harig paard met een groot hoofd en dikke benen waarop ze oude tapijten, tassen en zelfs twee zakken over het pakzadel laadden, zodat het arme dier het gewicht amper kon dragen. Toch bleef het recht en hinnikte het van tijd tot tijd. Anderen waren ezels aan het beladen; de kinderen trokken aan de leibanden van honden. Pratende, roepende, vloekende, schreeuwende, wenende, blaffende, hinnikend – vertrokken ze allemaal. Zelfs een ezel balkte een paar keer. Maar de leider zei geen woord, alsof de hele affaire niets met hem te maken had. Een echte wijze man!

Hij zat er gewoon na te denken in stilte, met zijn hoofd naar beneden gericht. Nu en dan spuugde hij; dat was alles. Maar door zijn vreemde gedrag groeide zijn populariteit zoveel dat ze allen door vuur en water, zoals ze zeggen, waren gegaan voor hem. De volgende gesprekken konden worden gehoord:

– We zouden blij moeten zijn dat we zo een man gevonden hebben. God verhoede dat we zonder hem zouden zijn gegaan! We zouden gestorven zijn. Hij heeft echte intelligentie, ik zeg het je! Hij is stil. Hij heeft nog geen woord gezegd! – zei er iemand terwijl hij naar de leider keek met respect en trots.

– Wat moet hij zeggen? Diegenen die veel praten denken niet veel. Een slimme man, dat is zeker! Hij peinst enkel en zeker niks, – voegde een ander toe, en ook hij keek naar de leider met bewondering.

– Het is niet makkelijk zoveel mensen te leiden! Hij moet zijn gedachten verzamelen omdat hij veel werk te doen heeft, – zei de eerste opnieuw

Dan was het tijd om te vertrekken. Ze wachtten echter even, om te zien of iemand anders van gedachten zou veranderen en zou meekomen met hen, maar aangezien er niemand kwam, konden ze niet langer treuzelen.

– Zouden we niet vertrekken? – vroegen ze aan de leider.

Hij stond op zonder iets te zeggen.

De dapperste mannen groepeerden zich meteen rond hem voor het geval dat er gevaar of een noodgeval zou zijn.

De leider nam een paar stappen, fronsend en met zijn hoofd naar beneden, terwijl hij zijn wandelstok voor zich uit zwaaide op een waardige manier. Het gezelschap bewoog zich met hem mee en riep enkele keren, “Lang leve onze leider!” Hij nam nog enkele stappen en botste tegen het hek voor het gemeentehuis. Daar stopte hij; dus stopte de groep ook. De leider nam een stap terug en tikte zijn wandelstok tegen het hek verscheidene keren.

– Wat wilt u dat we doen? – vroegen ze.

Hij zei niets.

– Wat zullen we doen? Breek het hek af! Dat is wat we moeten doen! Zien jullie niet dat hij ons toont met zijn wandelstok wat we moeten doen? – riepen zijn die rond de leider stonden.

– Daar is de poort! Daar is de poort! – schreeuwden de kinderen en ze wezen naar de poort die tegenover hen stond.

– Shh, stil, kinderen!

– God help ons, wat gebeurt er? – enkele vrouwen maakte een kruisje.

– Geen woord! Hij weet wat te doen. Breek het hek af!

In een moment was het hek neer, alsof het er nooit had gestaan

Ze gingen voorbij het hek.

Ze waren amper honderd stappen verder toen de leider tegen een grote doornstruik liep en stopte. Met veel moeite slaagde hij er in zichzelf los te trekken en begon dan zijn wandelstok in alle richtingen te tikken. Niemand bewoog.

– En wat is er nu mis? – schreeuwde de achterban.

– Snijd de doornstruik af! – riepen degenen die rond de leider stonden?

– Daar is de weg, achter de doornstruik! Daar is het! – schreeuwden de kinderen en zelfs mensen achteraan?

– Daar is de weg! Daar is de weg! – joelden diegenen rond de leider, hen boos na doend. – en hoe kunnen wij blinden weten naar waar hij ons aan het leiden is? Niet iedereen kan hier bevelen doen. De leider weet de beste en meest directe route. Snijd de doornstruik af!

Ze doken erin om de weg vrij te maken.

– Auw, – riep iemand die een doorn in zijn hand had en iemand anders werd in zijn gezicht geraakt door een braambesstruik.

– Broeders, je krijgt dingen niet voor niets. Je moet moeite doen om succesvol te zijn, – antwoordde de dapperste in de groep.

Ze raakten door de struik na veel moeite en gingen vooruit.

Nadat ze wat verder hadden gelopen, kwamen ze een hoop stronken tegen. Ook deze werden opzij geduwd. Dan gingen ze verder.

Er werd maar weinig vooruitgang geboekt op de eerste dag, want ze moesten meerdere, gelijkaardige obstakels overkomen. En dit alles gebeurde met weinig eten want sommigen hadden enkel gedroogd brood en een beetje kaas terwijl anderen enkel brood had om hun honger te stillen. Sommigen hadden niets. Gelukkig was het zomer, dus ze vonden een fruitboom hier en daar.

Dus, hoewel er na de eerste dag maar een kleine afstand achter hen lag, voelden ze zich zeer moe. Er waren geen grote gevaren en geen ongevallen. Natuurlijk moeten tijdens zo een grote onderneming de volgende zaken als bijkomstig worden beschouwd: een doorn die in het linkeroog van een vrouw vast zat, die ze bedekte met een vochtige doek; één kind huilde en mankte tegen een stronk; een oude man struikelde over een braambesstruik en sloeg zijn enkel om; nadat er gemalen ui op was gedaan onderging hij dapper de pijn en, leunend op zijn wandelstok, hinkte onversaagd vooruit achter de leider. (Om zeker te zijn zeiden sommigen dat de oude man loog over de enkel en dat hij maar alsof deed omdat hij graag terug zou gaan.) Binnen de kortste tijd waren er maar weinigen die geen doorn in hun arm hadden of schrammen op hun gezicht. De mannen ondergingen het allen op heroïsche wijze terwijl de vrouwen het uur waarop ze vertrokken vervloekten en de kinderen weenden, natuurlijk, want ze begrepen niet dat al dit gezwoeg en deze pijn rijkelijk beloond zouden worden.

Tot ieders vreugde en blijdschap was er niets gebeurd met de leider. Om eerlijk te zijn, als we de waarheid moeten vertellen, was hij ook heel erg beschermd, maar nog steeds, de man had simpelweg geluk. Op het einde van het kampvuur op de eerste avond bad iedereen en dankten ze God dat de reis vandaag succesvol was en dat er niets, zelfs niet het kleinste kwaad, de leider was overkomen. Dan sprak er één van de dapperste mannen. Er zaten schrammen op zijn gezicht van een braambessenstruik, maar hij lette er simpelweg niet op.

– Broeders, – begon hij. – De eerste dag van de reis ligt achter ons, dank God. De weg is niet makkelijk, maar we moeten het doorstaan want we weten allemaal dat deze moeilijke weg ons zal leiden naar vreugde. Moge de almachtige God onze leider beschermen van kwaad zodat hij ons met succes kan blijven leiden.

– Morgen verlies ik mijn ander oog ook als de reis verloopt zoals vandaag! – zei er één van de vrouwen met woede.

– Auw, mijn been! – riep de oude man, aangemoedigd door de opmerking van de vrouw.

De kinderen bleven wenen en klagen, en de moeders hadden moeite met hen stil te krijgen zodat men de woordvoerder kon horen.

– Ja, je zult je andere oog verliezen, – riep hij met woede, – en dat je ze allebei mag verliezen! Het is geen grote tegenslag voor één vrouw om haar ogen te verliezen tegenover het grote gemene doel. Schaam je! Denk je nooit aan het welzijn van je kinderen? Dat de helft van ons sterft tijdens deze onderneming! Welk verschil maakt dat? Wat is een oog waard? Welk nut hebben je ogen wanneer er iemand is die ons naar vreugde zal leiden? Moeten we onze onderneming vergeten voor jouw oog en het been van een oude man?

– Hij liegt! De oude man liegt! Hij doet enkel alsof zodat hij terug kan, – weerklonken er stemmen van alle kanten.

– Broeders, wie er niet verder wil, – zei de woordvoerder opnieuw, – laat hen terug gaan in plaats van te klagen en de rest van ons te verstoren. Als het aan mij ligt volg ik deze wijze leider zolang er nog iets van mij over is!

– We zullen allemaal volgen! We zullen hem allemaal volgen zolang we leven!

De leider was stil.

Iedereen keek naar hem en fluisterde:

– Hij is diep in gedachten!

– Een wijze man!

– Kijk naar zijn voorhoofd!

– En altijd aan het fronsen!

– Serieus!

– Hij is dapper! Dat kan je aan hem zien.

– Dat kan je wel zeggen! Hek, stronken, rozen – hij gaat er allemaal door. Hij tikt zijn wandelstok met een somber gezicht, nikszeggend, en je moet raden wat er in zijn gedachten omgaat.

(volgende pagina)

Leider (1/3)

– Broeders en vrienden, ik heb geluisterd naar al jullie toespraken, dus ik vraag jullie om nu naar mij te luisteren. Al onze beraadslagingen en conversaties zijn niets waard zolang we in deze barre regio blijven. In deze zanderige ondergrond en op deze rotsen is er niets in geslaagd te groeien, zelfs toen er jaren met regen waren, laat staan in deze droogte die onze soort nog nooit gezien heeft.

Hoe vaak zullen we samenkomen zoals dit en tevergeefs discussiëren? Het vee sterft zonder eten, en binnenkort zullen wij en onze kinderen ook verhongeren. We moeten een andere oplossing vinden die beter is en meer doordacht. Ik denk dat het beste zou zijn om dit dorre land te verlaten en om de wereld in te trekken om betere en meer vruchtbare grond te vinden, want zo kunnen we simpelweg niet meer leven.

Zodoende sprak een inwoner van een onvruchtbare provincie ooit met een vermoeide stem bij één of andere bijeenkomst. Waar en wanneer het gebeurde is niet belangrijk voor jou of mij, denk ik. Het is belangrijk om te geloven dat het gebeurde in een land lang geleden, en dat is genoeg. Om eerlijk te zijn dacht ik op een bepaald moment dat ik dit hele verhaal verzonnen had, maar beetje bij beetje heb ik mezelf bevrijd van dit nare waanbeeld. Nu geloof ik sterk dat wat ik ga vertellen echt gebeurd is en moet zijn gebeurd ergens ooit en dat ik dit onmogelijk zou verzonnen kunnen hebben.

The luisteraars, met bleke, vermoeide gezichten en lege, sombere, bijna niet begrijpende blikken, met hun handen onder hun riemen, leken terug tot leven te komen bij deze wijze woorden. Ieder was zich aan het inbeelden dat hij in één of ander soort van magisch, paradijselijk land was waar de beloning van slopend werk een rijke oogst was.

– Hij heeft gelijk! Hij heeft gelijk! – fluisterden de afgepeigerde stemmen aan alle kanten.

– Is deze plek dich…t…bij? – een uitgerokken gemompel werd gehoord vanuit een hoek.

– Broeders! – een andere begon met een ietwat sterkere stem. – We moeten dit advies onmiddellijk volgen want we kunnen zo niet langer verdergaan. We hebben gezwoegd en ons afgepeigerd, maar alles was tevergeefs. We hebben zaden gezaaid die gebruikt konden worden voor voedsel, maar de overstromingen kwamen en hebben de zaden en grond weggewassen van de hellingen zodat er enkel naakte rots over was. Moeten wij hier eeuwig blijven en slaven van ochtend tot nacht gewoon om hongerig en dorstig, naakt en blootvoets te blijven? We moeten vertrekken en zoeken naar iets beter en meer vruchtbare grond waar hard werk zal leiden tot overvloedige oogst.

– Laten we gaan! Laten we nu vertrekken want deze plek is niet meer geschikt om in te leven!

Er ontstond gefluister, en ieder begon te wandelen zonder na te denken waar hij naartoe aan het gaan was.

– Wacht, broeders! Waar zijn jullie naartoe aan het gaan? – de eerste spreker begon opnieuw. – natuurlijk moeten we gaan, maar niet op deze manier. We moeten weten waar we naartoe gaan. Anders eindigen we nog in een ergere situatie in plaats van onszelf te redden. Ik stel voor dat we een leider kiezen die we allemaal moeten volgen die ons de beste en meest directe manier zal tonen.

– Laten we kiezen! Laten we meteen iemand kiezen, – werd overal gehoord.

Enkel nu begon het ruziemaken, een echte chaos. Iedereen was aan het praten en niemand was aan het luisteren of kon het zelfs horen. Ze begonnen zich op te splitsen in groepen, elke persoon tegen zichzelf aan het mompelen, en zelfs dan vielen de groepen uit elkaar. In paren begonnen ze elkaar bij de arm te nemen, al pratend, om te proberen iets te bewijzen, trekkend aan elk anders mouw, en gebarende om stilte met hun handen. Dan kwamen ze allemaal terug samen, nog steeds aan het praten.

– Broeders! – opeens weerklonk er een sterkere stem die alde andere hese, dulle stemmen overstemde. – We kunnen geen overeenkomst bereiken op deze manier. Iedereen is aan het praten en niemand is aan het luisteren. Laten we een leider kiezen! Wie van ons kunnen we kiezen? Wie onder ons heeft er genoeg gereisd om de wegen te kennen? We kennen elkaar allemaal goed, en toch zou ik mijzelf en mijn kinderen niet onder het leiderschap van iemand hier plaatsen. Liever, vertel me wie er die reiziger daar kent die al sinds vanmorgen in de schaduw aan de rand van de weg zat?

Stilte viel. Iedereen keerde zich naar de vreemdeling and bekeken hem van top tot teen.

De reiziger, van middelbare leeftijd met een somber gezicht, nauwelijks zichtbaar door zijn baard en lange haar, zat en bleef stil zoals daarvoor, diep in gedachten, en tikte zijn grote wandelstok op de grond van tijd tot tijd.

– Gisteren zag ik diezelfde man met een jongen. Ze hielden elkaar bij de hand en gingen de straat af. En gisteravond verliet de jongen het dorp maar de vreemdeling bleef hier.

– Broeder, laten we deze gekke kleinigheden vergeten zodat we geen tijd verliezen. Wie hij ook is, hij komt van ver aangezien niemand van ons hem kent en hij weet zeker de kortste en beste manier om ons te leiden. Het is mijn mening dat hij een zeer wijze man is want hij zit daar gewoon te denken in stilte. Iemand anders zou onze zaken al tien keer of meer onderzocht hebben of zou een gesprek begonnen zijn met ons, maar hij zit daar de hele tijd alleen, niets zeggend.

– Natuurlijk, de man zit daar stilletjes omdat hij over iets aan het nadenken is. Het kan niet anders dan dat hij zeer slim is, – gingen de anderen akkoord en ze begonnen de vreemdeling opnieuw te onderzoeken. Ze hadden elk een briljante eigenschap in hem ontdekt, een bewijs van zijn uitzonderlijke intelligentie.

Niet veel meer tijd werd er doorgebracht met discussiëren, dus uiteindelijk gingen ze akkoord dat het best zou zijn om hulp te vragen aan deze reiziger – die, volgens hen, gestuurd was door God om hen te leiden in de wereld om te zoeken naar een beter territorium en meer vruchtbare grond. Hij zou hun leider moeten zijn, en ze zouden luisteren naar hem en hem gehoorzamen zonder vragen te stellen.

Ze kozen tien mannen van hun groep die naar de vreemdeling toe moesten gaan om hun beslissing uit te leggen aan hem. Deze delegatie moest hem de miserabele stand van zaken tonen en hem vragen om hun leider te zijn.

Zodoende gingen de tien naar hem toe en bogen ze nederig hun hoofd. Eén van hen begon te praten over de onproductieve grond van het gebied, over de droge jaren en de miserie waarin ze zich allen bevonden. Hij sloot zijn verhaal af op de volgende manier:

– Deze condities dwingen ons ons thuis te verlaten en ons land en om de wereld in te trekken om een beter thuisland te vinden. Net op dit moment dat we eindelijk een akkoord bereiken, blijkt het dat God ons genade heeft geschonken, dat Hij jou naar ons toe heeft gestuurd – jij, een wijze en waardige vreemdeling – en dat je ons zal leiden en zal bevrijden van onze miserie. In naam van alle inwoners hier, vragen wij aan jou on onze leider te zijn. Waar jij naartoe gaat, wij zullen volgen. Jij kent de wegen en u bent zeker geboren in een gelukkiger en beter thuisland. Wij zullen luisteren naar u en al uw bevelen gehoorzamen. Gaat u, wijze vreemdeling, akkoord met het redden van zovele zielen van ondergang? Zal u onze leider zijn?

Gedurende deze vragende toespraak tilde de wijze vreemdeling nooit zijn hoofd op. De hele tijd bleef hij zitten in dezelfde positie als degene waarin ze hem gevonden hadden. Zijn hoofd was naar beneden gericht, hij was aan het fronsen, en hij zei niets. Hij tikte enkel zijn wandelstok op de grond van tijd tot tijd en – dacht na. Toen de toespraak gedaan was, mompelde hij nors en langzaam zonder van positie te veranderen:

– Dat zal ik!

– Kunnen we met u meegaan en zoeken naar een betere plek dan?

– Dat kunnen jullie! – ging hij verder zonder zijn hoofd op te tillen.

Er ontstond nu enthousiasme en er waren uitdrukkingen van appreciatie te zien, maar de vreemdeling zei geen woord als reactie.

De tien afgevaardigden vertelden het gezelschap over hun succes, en ze voegden toe dat ze nu zagen wat voor wijsheid deze man bezat.

– Hij bewoog zelfs niet van zijn plek of tilde zijn hoofd op om te zien we er tegen hem aan het praten was! Hij zat er enkel stilletjes en mediteerde. Als antwoord op onze toespraak en onze admiratie gaf hij maar zes woorden.

– Een echte wijze! Zeldzame intelligentie! – schreeuwden ze met blijdschap van alle kanten, bewerende dat God hemzelf de man als engel gestuurd had van de hemel om hen te redden. Ze waren allen compleet overtuigd van het succes van deze man als leider die door niets verstoord kon worden. En zo werd er besloten de volgende dag bij dageraad te vertrekken.

(volgende pagina)

Brandmerk

Ik had een verschrikkelijke droom. Ik ben niet zo zeer verwonderd over de droom zelf, maar ik vraag me af hoe ik de moed kon vinden om te dromen over verschrikkelijke dingen, terwijl ik zelf een rustige en respectabele burger ben, een gehoorzaam kind van onze liefste, bedroefde moeder Servië, net als al haar andere kinderen. Natuurlijk, je weet wel, als ik een uitzondering zou zijn, zou het anders zijn, maar nee, mijn liefste vriend, ik doe exact hetzelfde als al de anderen, en als het gaat over voorzichtig zijn, niemand is mijn gelijke daarin. Ik zag ooit de glanzende knop van het uniform van een politieagent op straat liggen, en ik staarde naar de magische schijn van de knop, bijna op het punt om ver te lopen, denkend aan mooie herinneringen, wanneer mijn hand plots begon te trillen en vanzelf salueerde ; mijn hoofd boog zich naar de aarde en mijn mond spreidde zich in die mooie glimlach die we allen aannemen wanneer we onze oversten begroeten.

– Nobel bloed stroomt door mijn aderen – dat is wat het is! – Dit is wat ik dacht op dat moment en ik keek met minachting naar de bruut die voorbijliep en zomaar op de knop stapte.

– Een bruut! – zei ik bitter, en ik spuugde, en liep rustig verder, getroost door de gedachten dat er maar weinig bruten zijn; en ik was bijzonder blij dat God mij een verfijnd hart had gegeven en het nobele, ridderlijke bloed van onze voorvaderen.

Wel, nu kan je zien wat voor geweldige man ik ben, niet anders dan andere respectabele burgers, en je zult je zonder twijfel afvragen hoe zo’n verschrikkelijke en dwaze dingen kunnen gebeuren in mijn dromen.

Er gebeurde niets ongewoonlijk met mij die dag. Ik at een goed avondmaal en daarna zat ik op mijn gemak mijn tanden schoon te maken; ik dronk mijn wijn, en dan, na zo een moedig en zorgvuldig gebruik te hebben gemaakt van mijn burgerrechten, ging ik naar bed en ik nam een boek met me mee om sneller in slaap te kunnen vallen.

Het boek glipte uit mijn handen nadat ik mijn begeerten tevreden had gesteld, en met al mijn plichten vervuld, viel ik in slaap, onschuldig als een lammetje.

Plots bevond ik mezelf op een smalle, modderige weg door de bergen. Een koude, zwarte nacht. De wind huilt tussen dorre takken en snijdt als een scheermes wanneer het je naakte huid raakt. De hemel, zwart, stil, en bedreigend, en sneeuw, als stof, blazend in ogen en kloppend tegen gezichten. Geen levende ziel in zicht. Ik schiet op en nu en dan schuif ik uit op de modderige weg, naar links, naar rechts. Ik waggel en val en verlies de weg uiteindelijk maar ik ga verder – God weet naar waar – en het is geen korte, gewone nacht maar zo lang als een eeuw, en ik wandel de hele tijd verder zonder te weten waar naartoe.

Zo wandelde ik verder voor vele jaren en kwam aan ergens ver, ver weg van mijn thuisland, in een onbekend deel van de wereld, in een vreemd land dat niemand kent en dat, ik ben er zeker van, alleen kan gezien worden in dromen.

Dwalend door het land kwam ik aan in een grote stad waar veel mensen woonden. In de marktplaats was er een grote massa mensen, een verschrikkelijk geluid was er te horen, luid genoeg om je trommelvlies te barsten. Ik ging binnen bij een herberg tegenover de marktplaats en vroeg de waard waarom er zoveel mensen waren samengekomen.

– Wij zijn rustige, respectabele mensen, – begon hij zijn verhaal, – wij zijn trouw en gehoorzaam aan de voogd.

– Is de voogd de hoogste autoriteit? – vroeg ik hem als onderbreking.

– De voogd heerst hier en hij is onze hoogste autoriteit; de politie volgt daarna.

Ik lachtte.

– Waarom lacht u?… Weet u het niet?… Waar komt u vandaan?

Ik vertelde hem dat ik de weg kwijt was geraakt, en dat ik van een ver land kwam– Servië.

– Ik heb van dat bekende land gehoord! – fluisterde de waard tegen zichzelf, en hij keek naar me met respect en zei luidop:

– Dat is hoe het gaat hier, – ging hij verder, – de voogd heerst hier met zijn politieagenten.

– Hoe zijn uw politieagenten?

– Wel, er zijn verschillende soorten politieagenten – ze verschillen afhankelijk van hun rang. Er zijn de meer gedistingeerden en de minder gedistingeerden… Wij zijn, zoals je weet, rustige en respectabele mensen, maar van alle soorten zwervers komen van in de buurt, ze corrumperen ons en leren ons kwade dingen aan. Om elk van onze burgers te kunnen onderscheiden van anderen beval de voogd gisteren dat al onze burgers naar het lokale hof moeten gaan, waar ieder van ons zijn voorhoofd zal gebrandmerkt worden. Dit is waarom zoveel mensen bij elkaar zijn gekomen: om te kunnen beraadslagen wat we moeten doen.

Ik huiverde en dacht ik moet weg rennen uit dit vreemde land zo snel mogelijk, want ik, hoewel ik een Serviër ben, was het niet gewoon om zo een vertoning van ridderlijkheid te zien, en ik voelde me er een beetje ongemakkelijk over!

De waard lachtte welwillend, tikte me op de schouder, en zei met trots:

– Ah, vreemdeling, is dit genoeg om je af te schrikken? Geen wonder, je hebt nog een lange weg te gaan om zo dapper te worden als wij!

– En wat zijn jullie van plan te doen? – vroeg ik schuchter.

– Wat een vraag! Je zult zien hoe dapper we zijn. Je hebt nog een lange weg te gaan om zo dapper te zijn als wij, ik zeg het je. Je hebt lang en ver gereisd en je hebt de wereld gezien, maar ik ben zeker dat je nog nooit grotere helden hebt gezien dan wij. Laten we samen naar buiten gaan. Ik moet opschieten.

We gingen net vertrekken toen we buiten, voor de deur, het kraken van een zweep hoorden.

Ik piepte naar buiten: daar was een indrukwekkende scene– een man met een glanzende muts van een ambtenaar, gekleed in een opzichtig pak, reed op de rug van een andere man gekleed in zeer kostelijke kleren met een gewone, burgerlijke snit. Hij stopte voor de herberg en de rijder stapte af.

De waard ging naar buiten, boog zich naar de grond, en de man in her opzichtig pak ging binnen in de herberg naar een speciaal gelegde tafel. De man in de burgerlijke kleren bleef buiten wachten voor de herberg. De waard boog zich ook voor hem.

– Waar gaat dit allemaal over? – vroeg ik aan de waard, zeer verwonderd.

– Wel, de man die de herberg binnenging is een politieagent van een hoge rang, en deze man is één van onze meest gedistingueerde burgers, zeer rijk, en een goede patriot, – fluisterde de waard.

– Maar waarom laat hij de ander op zijn rug rijden?

De waard schudde zijn hoofd naar me en we stapten opzij. Hij gaf me een minachtend lachje en zei:

– Wij zien het als een grote eer die niet vaak verdiend wordt! – Hij vertelde me nog een heel aantal andere zaken, maar ik was zo opgewonden dat ik ze niet kon verstaan. Ik verstond echter wel nog duidelijk wat hij zei op het einde: – het is een dienst aan iemand’s land dat nog niet alle naties hebben leren appreciëren!

We kwamen aan bij de bijeenkomst en de verkiezing van de voorzitter was al bezig.

De eerste groep stelde een man genaamd Kolb voor, als ik de naam juist herinner, als hun kandidaat voor het voorzitterschap; de tweede wilde Talb, en de derde hadden hun eigen kandidaat.

Er was angstige verwarring; elke groep wilde zijn eigen man voortrekken.

– Ik denk dat we geen betere man hebben dan Kolb voor het voorzitterschap van zo’n belangrijke bijeenkomst, – zei een stem van de eerste groep, – want we kennen zijn deugden als burger allen zo goed en zijn grote moedigheid. Ik denk hier dat er iemand hier is die kan opscheppen over zo vaak te zijn bereden door de echt belangrijke mensen…

– Wie ben jij om daarover te praten, – riep iemand van de eerste groep. – Jij bent nog nooit bereden door een junior politieagent!

– Wij weten wat jouw deugden zijn, – riep iemand van de derde groep. – Jij zou nooit een zweepslag kunnen verdragen zonder te wenen!

– Laten we dit duidelijk maken, broeders! – begon Kolb. – Het is waar dat vooraanstaande mensen op mijn rug aan het rijden waren al tien jaar geleden; ze gaven mij zweepslagen en ik zei geen woord, maar het kan wel zijn dat er meer waardige kandidaten onder ons zijn. Er zijn er misschien betere, jongere kandidaten.

– Nee, nee, – riepen zijn aanhangers.

– Wij willen niets horen over gedateerde eerbewijzen! Het is tien jaar geleden sinds dat Kolb bereden was, – schreeuwden de stemmen van de tweede groep.

– Jong bloed neemt het over, laat oude honden op oude botten knagen, – riepen sommigen van de derde groep.

Plots was er geen geroep meer; mensen gingen opzij om een pad vrij te maken en ik zag een jonge man van ongeveer dertig. Toen hij naderde, boog iedereen zijn hoofd.

– Wie is dit? – fluisterde in tegen de waard.

– Hij is de populaire leider. Een jonge man, maar zeer veelbelovend. Toen hij jonger was, kon hij opscheppen over dat hij de voogd drie keer op zijn rug gedragen heeft. Hij is meer populair dan iedereen hier.

– Gaan ze hem misschien verkiezen? – vroeg ik.

– Dat is zeker, want al de andere kandidaten – zij zijn allen ouder, tijd heeft hen overgenomen, terwijl de voogd gisteren nog een tijdje op zijn rug reedt.

– Wat is zijn naam?

– Kleard.

Ze gaven hem een ereplaats.

– Ik denk, – Kolb’s stem brak de stilte, – dat we geen betere man voor deze positie kunnen vinden dan Kleard. Hij is jong, en niemand van ons ouderen is zijn gelijke.

– Zeer juist!… Lang leve Kleard!… – al de stemmen weerklonken.

Kolb en Talb namen hem mee naar de voorzitters plaats. Iedereen boog diep, en er klonk een complete stilte.

– Bedankt, broeders, voor jullie hoge aanzien en deze eer die jullie zo unaniem aan mij hebben gegeven. Jullie hoop, die nu bij mij ligt, vleit mij. Het is niet gemakkelijk om het schip met de wensen van de natie te sturen door zo’n gewichtige dagen, maar ik zal alles doen binnen mijn mogelijkheden om jullie vertrouwen te rechtvaardigen, om jullie mening eerlijk te representeren, en om jullie hoge aanzien te verdienen. Dank jullie, mijn broeders, om mij te verkiezen.

– Hoera! Hoera! Hoera! – riep kiezers aan alle kanten uit.

– En nu, broeders, hoop ik dat jullie me toestaan een paar woorden te spreken over deze belangrijke gebeurtenis. Het is niet gemakkelijk om zo’n moeite, zo’n kwellingen te doorstaan die voor ons liggen; het is niet gemakkelijk om je voorhoofd te hebben gebrandmerkt met heet ijzer. Nee, inderdaad – dit zijn pijnen die niet alle mannen kunnen verduren. Laat de lafaarden trillen, laat hen terugdeinzen uit angst, het heroische bloed van onze grootvaders, de voorname ridders die stierven zonder een twee keer na te denken voor vrijheid en voor het welzijn van ons allemaal, hun nakomelingen. Ons lijden is licht, als je maar nadenkt over hun lijden – zullen we ons gedragen als leden van een gedegenereerd en laf ras nu dat we beter leven dan ooit daarvoren? Elke echte patriot, ieder die niet onze natie wil beschamen voor de hele wereld, zal de pijn verdragen als een man en een held.

– Hoor hem! Hoor hem! Lang leve Kleard!

Er waren verschillende fervente sprekers na Kleard; ze moedigden de bange mensen aan en herhaalden min of meer wat Kleard had gezegd.

Dan vroeg een bleke, oude man, met een gerimpeld gezicht, zijn haar en baard zo wit als sneeuw, of hij mocht spreken. Zijn knieën schudden met ouderdom, zijn handen trilden en zijn rug was gebogen. Zijn stem trilde en hij had tranen in zijn ogen.

– Kinderen, – begon hij, met tranen op zijn witte, gerimpelde wangen vallend op zijn witte baard. – Ik ben miserabel en ik zal binnenkort sterven, maar het lijkt mij dat jullie zo’n schaamte niet moeten laten gebeuren. Ik ben honderd jaar oud, en ik heb heel mijn leven zonder dit geleefd!… Waarom zou het merk van slavernij op mijn witte en oude hoofd gedrukt worden nu?…

– Weg met die oude schurk! – riep de voorzitter.

– Weg met hem – schreeuwden de anderen.

– De oude lafaard!

– In plaats van de jongeren aan te moedigen, maakt hij iedereen bang!

– Hij zou zich moeten schamen voor zijn grijze haren! Hij heeft lang genoeg geleefd, en hij is nog steeds bang – wij jongere mensen hebben meer moed…

– Weg met de lafaard!

– Gooi hem buiten!

– Weg met hem!

Een boze menigte van dappere, jonge patriotten haastten zich naar de oude man en begonnen hem te duwen, aan hem te trekken en hem te schoppen in hun woede.

Uiteindelijk lieten ze hem los omwille van zijn ouderdom – anders hadden ze hem gestenigd.

Ze beloofden allen plechtig om dapper te zijn de volgende dag en om zichzelf waardig te tonen van de eer en glorie van hun natie.

Mensen vertrokken van de bijeenkomst in een opgewonden staat. Terwijl ze uiteen gingen, zeiden ze:

– Morgen zullen we zien wie wie is!

– We zullen de opscheppers wel zien morgen!

– De tijd is aangebroken dat de waardigen zich onderscheiden van de onwaardigen, zodat niet elke schelm kan beweren dat hij een dapper hart heeft!

Ik ging terug naar de herberg.

– Heb je gezien wat voor soort mensen wij zijn? – vroeg de waard mij met trots.

– Dat heb ik inderdaad, – antwoordde ik automatisch, met het gevoel dat mijn kracht me verlaten had en dat mijn hoofd vol zat met vreemde indrukken.

Op diezelfde dag las ik in hun krant een artikel dat ging als volgt:

– Burgers, het is tijd om het ijdele opscheppen en pocherij onder ons te stoppen; het is tijd om een halt te brengen tot de lege woorden die we vaak gebruiken om onze ingebeelde deugden en woestenij te tonen. De tijd is gekomen, burgers, om onze worden op de proef te stellen en om te tonen wie er echt waardig is en wie niet! Maar we geloven dat er geen beschamende lafaards onder ons zullen zijn die onder dwang naar de plaats moeten gebracht worden waar ze gebrandmerkt worden. Elk van ons die in zijn aderen een druppel nobel bloed van onze voorvaderen voelt zal proberen één van de eersten te zijn om de pijn en angst te voelen, trots en in stilte, want dit is heilige pijn, het is een opoffering voor het welzijn van ons land en ons allemaal. Vooruit, burgers, want morgen is de dag van de nobele test!

De waard van de herberg ging naar bed die dag meteen na de bijeenkomst om zo vroeg mogelijk op de aangewezen plek te zijn de volgende dag. Velen waren echter meteen naar het gemeentehuis gegaan om zo dicht mogelijk bij het begin van de rij te zijn.

De volgende dag ging ik ook naar het gemeentehuis. Iedereen was aanwezig – jong en oud, mannelijk en vrouwelijk. Sommige moeders brachten hun kleine kinderen in hun armen zodat ze konden gebrandmerkt worden met het merk van slavernij, dat wil zeggen het merk van eer, en om zo meer rechten te verkrijgen voor hogere posities in de civiele dienst.

Er was geduw en gevloek (op die manier zijn ze gelijkaardig aan ons Serviërs, en ik was er om één of andere reden blij om), en iedereen probeerde eerste te zijn bij de deur. Sommigen namen anderen zelfs vast bij de keel.

Brandmerken werden aangebracht door een speciale ambtenaar in een wit, formeel pak die de mensen mild aan het verwijten was:

– Niet neuriën, in godsnaam, ieder zijn beurt komt nog – jullie zijn geen dieren, ik denk dat we dit kunnen zonder te duwen.

Het brandmerken begon. Eén weende, een ander kreunde enkel, maar niemand kon het aan zonder geluid te maken zolang ik er was.

Ik kon het niet verdragen om dit gemartel aan te zien, dus ik ging terug naar de herberg, maar sommigen van de gebrandmerkten waren daar al, aan het eten en drinken.

– Dat is voorbij! – zei één van hen.

– Wel, we schreeuwden niet echt, maar Talb balkte als een ezel!… – zei een ander.

– Je ziet nu wat voor man Talb is, en gisteren wilde je dat hij voorzitter was.

– Ah, je weet nooit hoe ze echt zijn!

Ze praatten verder, kreunend en kronkelend van de pijn, maar ze probeerden het te verstoppen van elkaar, want ze waren elk beschaamd dat de anderen zouden denken dat ze lafaarden waren.

Kleard was in ongenade gevallen, want hij had gekreund, en een man genaamd Lear was een held want hij vroeg om twee brandmerken op zijn voorhoofd te krijgen en hij maakte geen enkel geluid van pijn. Heel het dorp praatte enkel over hem met het grootste respect.

Sommigen waren gevlucht, maar zij werden gehaat door iedereen.

Na enkele dagen wandelde hij met twee brandmerken op zijn voorhoofd rond met zijn hoofd hoog, met waardigheid en eigenwaarde, vol met glorie en trots, en waar hij ook naartoe ging, boog iedereen en namen hun hoed af voor de held van de dag.

Mannen, vrouwen en kinderen renden hem achterna op straat om de beste man van de natie te zien. Waar hij ook naartoe ging, werd hij gevolgd door gefluister en bewondering: ‘Lear, Lear!… Dat is hem! … Dat is de held die niet weende, die geen geluid maakte terwijl er twee brandmerken op zijn gezicht werden gedrukt!’ Hij stond in de krant, werd geprezen en verheerlijkt.

En hij had de liefde van de mensen verdiend.

Overal hoorde ik zulke complimenten, en ik begon het oude, nobele, Servische bloed door mijn aderen te voelen, Onze voorvaderen waren helden, ze stierven gespietst op staken voor vrijheid; we hebben ook ons heroisch verleden en ons Kosovo. Ik tril met nationale trots en ijdelheid, gretig om te tonen hoe dapper mijn soort is en om naar het gemeentehuis te rennen en te roepen:

– Waarom prijzen jullie Lear?… Jullie hebben nog nooit echte helden gezien! Kom en zie zelf hoe nobel Servisch bloed eruit ziet! Geef mij tien brandmerken op mijn hoofd, geen twee!

De ambtenaar in het witte pak bracht zijn brandijzer dicht bij mijn voorhoofd, en ik schrok… Ik werd wakker van mijn droom.

Ik wreef over mijn voorhoofd met angst en ik maakte een kruisje, verwonderd door de rare dingen die gebeuren in mijn dromen.

– Ik overschaduwde bijna de glorie van hun Lear, – dacht ik, en tevreden gesteld, draaide ik me om en ik was op één of andere manier bedroefd dat mijn droom niet helemaal beëindigd was.

 

Voor het “Radoje Domanović” Project vertaald door Ella van Diessen.

Redenering van een gewone Servische os

Er gebeuren vele wonderen in deze wereld, en ons land is, zoals velen zeggen, zo vol van wonderen dat wonderen niet langer wonderen zijn. Er zijn mensen hier die hoge posities bekleden die totaal niet nadenken, en als compensatie, of misschien voor andere redenen, begon een gewone os van een boer, die totaal niet verschilt van andere Servische ossen, na te denken. God weet wat er was gebeurd dat dit ingenieuze dier zo een onbezonnen inspanning durfde aan te gaan, vooral omdat het is bewezen dat deze onfortuinlijke gewoonte je in Servië enkel een slechte dienst bewijst. Laat ons zeggen dandat deze arme duivel, in al zijn naïviteit, niet eens wist dat zo’n onderneming je niets oplevert in zijn thuisland, dus we zullen hem geen soort burgerlijke moed toeschrijven. Maar het blijft een mysterie waarom een os zou denken aangezien hij geen kiezer is, geen raadgever, geen magistraat, hij is niet verkozen als plaatsvervanger bij een bijeenkomst van runderen, of zelfs (als hij een bepaalde leeftijd heeft gehaald) geen senator. En had de arme ziel ooit gedroomd van een staatsminister te worden in een runderland, dan zou hij moeten weten dat, in tegendeel, hij zou moeten oefenen hoe je zo weinig mogelijk moet denken, zoals die geweldige ministers in sommige, meer gelukkige landen, hoewel ons land ook niet zoveel geluk heeft op dat vlak. Uiteindelijk, wat kan het ons schelen da teen os in Servië een inspanning heeft ondernomen die de mensen hebben opgegeven? Het kan ook dat hij begon met denken simpelweg door een soort natuurlijk instinct dat hij had.

Dus, wat voor soort os is het? Een gewone os die, zoals zoölogie ons vertelt, een hoofd, lichaam, en ledematen heeft, net als al de andere ossen; hij trekt een kar, graast op gras, likt zout, herkauwt en loeit. Zijn naam is Grijsje.

Hier is hoe hij begon te denken. Op een dag bracht zijn meester hem en zijn maatje, Zwartje, onder het juk, laadde gestolen piketten op de kar en nam ze mee naar het dorp om te verkopen. Hij verkocht de piketten bijna meteen nadat hij aankwam in het dorp en dan haalde hij het juk van  Grijsje en zijn kameraad er af, haakte hen vast met een ketting, gooide een bundel hooi voor hen, en ging vrolijk naar een kleine taverne om zich te verfrissen met een paar drankjes. Er was een festival aan de gang in het dorp, dus er passeerden mannen, vrouwen en kinderen aan alle kanten. Zwartje, gekend door andere ossen als dom, keek naar niets, maar richtte zich met een serieuze blik op zijn lunch, at zijn buik vol, balkte een beetje omdat hij aan het genieten was, en lag dan neer, zachtjes aan het inslapen en herkauwen. Al die mensen die passeerden waren zijn zaken niet. Hij was gewoon aan het inslapen en herkauwen in vrede (het is jammer dat hij geen mens is, met deze aanleg voor een hoogstaande carrière). Maar Grijsje kon geen enkele hap nemen. Zijn dromerige ogen en de Trieste uitdrukking op zijn gezicht toonde in een oogopslag dat hij een denker was, en een lieve, beïnvloedbare ziel. Mensen, Serviërs, passeerden hem, trots op hun glorieuze verleden, hun naam, hun natie, en deze trots toont zich in hun strenge houding en tempo. Grijsje zag dit allemaal, en zijn ziel was plots overladen met triestheid en pijn door de ongelofelijke onrechtvaardigheid, en hij kon het niet helpen dat hij zwichtte voor zo’n sterke, plotse en krachtige emotie; hij balkte triestig, met pijn en tranen in zijn ogen. En in zijn immense pijn begon Grijsje te denken:

– Waar zijn mijn meester en zijn landgenoten, de Serviërs, zo trots op? Waarom houden ze hun hoofden zo hoog en kijken ze naar mijn mensen met hooghartige trots en minachting? Ze zijn trots op hun moederland, trots dat het genadige lot hen hier in Servië heeft laten geboren worden. Mijn moeder is ook van mij bevallen hier in Servië, en Servië is niet alleen mijn thuisland maar ook dat van mij vader, en mijn voorvaderen zijn, net als die van hen, allen tesamen naar dit land gekomen van het oude, Slavische thuisland. En toch zijn geen van ons ossen er trots op, we zijn enkel trots op het feit dat we een zwaardere lading op een heuvel kunnen trekken; tot op vandaag heeft er nog nooit een Servische os tegen een Duitse os gezegd: “Wat wil je van mij, ik ben een Servische os, mijn thuisland is het trots land Servië, al mijn voorvaderen zijn hier geboren, en hier, in dit land, zijn de graven van mijn voorouders.” God verhoede dat we hier ooit trots op zijn, dit is nog nooit in onze gedachten ontstaan en zij zijn er trots op. Vreemd volk!

Ingenomen door deze gedachten schudde de os triest zijn hoofd, met de bel rond zijn nek rinkelend en het juk krakend. Grijsje opende zijn ogen, keek naar zijn vriend, en loeide:

– Daar ga je weer met die nonsens van jou! Eat, dwaas, groei wat vet, kijk naar al je ribben die uitsteken; als het goed zou zijn om te denken, zouden mensen het niet hebben overgelaten aan ons ossen. Geen kans dat we zoveel geluk zouden hebben gehad!

Grijsje keek naar zijn kameraad met medelijden, keerde zijn hoofd van hem weg en dompelde zich weer onder in zijn gedachten.

– Ze zijn trots op hun glorieuze verleden. Ze hebben hun Vlakte van Kosovo, Slag van Kosovo. Nou nou, hebben mijn voorvaderen niet toen al hun karren getrokken met eten en bewapening? Als wij er  niet waren geweest, hadden mensen het zelf moeten doen. Dan is er de opstand tegen de Turken. Een grote, nobele onderneming, maar wie was er toen? Was het deze domkoppen die hun neus voor ons optrekken, trots pronkend hier voor mij alsof het hun verdienste was, die de opstand droegen? Hier, neem mijn meester als voorbeeld. Ook hij is trots en pocht over de opstand, vooral met het feit dat zij overgrootvader gestorven is in de vrijheidsoorlog als een echte held. En dit is de verdienste van mijn meester? Zijn overgrootvader had het recht om trots te zijn, maar niet hij; zijn overgrootvader stierf zodat mijn meester, zijn nakomeling, vrij kon zijn. Dus hij is vrij, en hoe gebruikt hij zijn vrijheid? Hij steelt andere mensen hun piketten, zit op de kar, en ik moet zowel hem als zijn piketten trekken terwijl hij slaapt met de teugels in hand. Nu heeft hij zijn piketten verkocht, hij drinkt likeur, doet niks en is trots op zijn glorieuze verleden. En hoeveel van mijn voorvaderen zijn er geslacht in de opstand om de krijgers te voeden? En hebben mijn voorvaderen destijds niet de bewapening, kanonnen, voeding en ammunitie getrokken? En toch zijn wij niet trots op hun verdiensten want wij zijn niet veranderd; wij doen onze plicht, net als onze voorvaderen dat deden, geduldig en gewetensvol.

Ze zijn trots op het lijden van hun voorvaderen en op vijfhonderd jaar slavernij. Mijn verwanten hebben geleden doorheen hun bestaan, en vandaag lijden we nog en zijn we slaven, en toch schreeuwen we dat niet uit volle borst. Ze zeggen dat de Turken hen hebben gemarteld, geslacht en gespietst; wel, mijn voorouders zijn geslacht door zowel Serviërs als Turken, en geroosterd en op allerhande manieren gemarteld.

Ze zijn trots op hun religie, en toch geloven ze in niets. Wat hebben ik en mijn soort foutgedaan dat we niet geaccepteerd kunnen worden door christenen? Hun religie vertelt hen “U zult niet stelen” en hier is mijn meester die steelt en drinkt met het geld dat hij kreeg van te stelen. Hun geloof zegt hen dat ze hun naasten moeten liefhebben, en toch doen ze elkander enkel pijn. Voor hen, de beste van de mannen, een voorbeeld van deugd, is degene die geen schade doet, maar natuurlijk denkt niemand er over na om te vragen of hij ook nog iets goeds doet, naast geen schade. Dat is hoe laag ze gezonken zijn dat hun voorbeelden van deugd niet meer zijn dan al wie geen schade veroorzaakt.

De os zuchtte diep, en zijn zucht deed het stof opwaaien van de weg.

– Dus – de os ging verder met zijn trieste gedachten – in dit geval, zijn ik en mijn verwanten niet beter dan hen allemaal? Ik heb nog nooit iemand vermoord, ik heb nog nooit iemand belasterd, niets gestolen, geen onschuldige man ontslagen van een publieke dienst, geen tekort veroorzaakt in de staatskas, geen vals faillissement aangekondigd, ik heb nog nooit onschuldige mensen gearresteerd of in kettingen gedaan, ik heb nooit kwaadgesproken over mijn vrienden, ik ben nooit tegen mijn osseprincipes ingegaan, ik heb nooit valse getuigenissen gegeven, ik was nooit minister van de staat en heb het land nooit kwaad gedaan, en niet alleen heb ik niemand kwaad gedaan, ik doe goede dingen voor de mensen die mijn kwaad doen. Mijn moeder is bevallen van mij en meteen namen kwade mannen mijn moeder’s melk van me af. God heeft gelukkig gras gemaakt voor ons ossen, en niet voor mensen, en toch beroven ze ons van dat ook. Toch, ondanks al die afstraffingen, trekken we hun karren, ploegen we hun velden en voeden we hen brood. En toch erkent er niemand de verdiensten die wij doen voor het moederland…

–  Of neem vasten als voorbeeld; wel, voor mensen, zegt religie te vasten op alle feestdagen, en toch zijn ze niet bereid dit kleine vasten te ondergaan, terwijl ik en mijn volk heel ons leven moeten vasten, vanaf dat we gespeend worden van moeder’s borst.

De os liet zijn hoofd zakken alsof hij zich zorgen maakte, richtte zich dan weer omhoog, snoof boos en het leek alsof er iets belangrijk hem terug te binnen schoot, dat het hem kwelde; plots loeide hij blij:

– Oh, ik weet het, dat moet het zijn – en hij ging verder met denken, – dat is wat het is; ze zijn trots op hun vrijheid en burgerlijke rechten. Ik moet er serieus over nadenken.

En hij was aan het nadenken, nadenken, maar kon er niet op komen.

Wat zijn deze rechten van hem? Als de politie hen bevelen te stemmen, dan stemmen ze, en net als dat kunnen wij makkelijke loeien: “Akkoo-o-o-ord” En als ze niet bevolen worden, durven ze niet te stemmen of zelf maar bezig te zijn met politiek, net als wij. Ze worden ook geslagen in gevangenissen, zelfs als ze volledig onschuldig zijn. Wij balken tenminste en zwaaien met onze staarten, maar zelfs dat durven ze niet.

En op dat moment kwam zijn meester uit de taverne naar buiten. Dronken, zwalpend, met wazige ogen en onduidelijke woorden aan het mompelen, liep hij meanderend naar de kar.

Kijk nu, hoe gebruikt deze trotse nakomeling de vrijheid die is gewonnen met het bloed van zijn voorvaderen? Juist, mijn meester is een dronkeling en een dief, maar hoe gebruiken de anderen hun vrijheid? Gewoon met nietsdoen en trots zijn op het verleden en de verdiensten van hun voorouders, waaraan ze evenveel hebben bijgedragen als ik. En wij ossen, wij blijven harde en nuttige werkers net zoals onze voorouders dat waren. Wij zijn ossen, maar we kunnen trots zijn op ons zware werk en verdiensten vandaag de dag.

De os zuchtte diep en hield zijn nek klaar voor het juk.

 

Voor het “Radoje Domanović” Project vertaald door Ella van Diessen.