Архива | Хумор и сатира RSS for this section

ನಾಯಕ (೨/೩)

(ಹಿಂದಿನ ಪುಟ)

ಮರುದಿನ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಲು ಧೈರ್ಯವಿರುವ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದರು. ಇನ್ನೂರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಟುಂಬಗಳು ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದವು. ಮನೆಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು.

ಕಹಿ ದುರದೃಷ್ಟವು ತಾವು ಜನಿಸಿದ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಪೂರ್ವಜರ ಸಮಾಧಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ ಈ ಶೋಚನೀಯ ಜನರ ಸಮೂಹವನ್ನು ನೋಡುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ದುಃಖಕರವಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಮುಖಗಳು ಹದಗೆಟ್ಟವು, ಸುಸ್ತಾದವು ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಸುಟ್ಟುಹೋಗಿದ್ದವು. ಅನೇಕ ದೀರ್ಘ ಶ್ರಮದಾಯಕ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಕಟವು ಅವರ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿತು ಮತ್ತು ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕಹಿ ಹತಾಶೆಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತಿಳಿಸಿತು. ಆದರೆ ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಭರವಸೆಯ ಮೊದಲ ಮಿನುಗು ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಹತಾಶರಾಗಿ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟ ಮತ್ತು ದುಷ್ಟ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯ ಗಾಳಿಯಿಂದ ತಲೆ ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದ ಕೆಲವು ವೃದ್ಧರ ಸುಕ್ಕುಗಟ್ಟಿದ ಮುಖದ ಮೇಲೆ ಕಣ್ಣೀರು ಹರಿಯಿತು. ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರು ಉತ್ತಮ ತಾಯ್ನಾಡನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಬದಲು ಈ ಬಂಡೆಗಳ ನಡುವೆ ಸಾಯಬಹುದು ಎಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ಮಹಿಳೆಯರು ಜೋರಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಸತ್ತ ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರರ ಸಮಾಧಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿದರು.

ಪುರುಷರು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಕೂಗಿದರು, – ಸರಿ, ನೀವು ಈ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಬಳಲಿ ಈ ಗುಡಿಸಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಾ? – ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವರು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಶಾಪಗ್ರಸ್ತ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಡ ಛತ್ರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತಿದ್ದರು.

– ಜನಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಎಂದಿನಂತೆ ಗದ್ದಲ ಮತ್ತು ಕೂಗು ಇತ್ತು. ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ಇಬ್ಬರೂ ಚಂಚಲರಾಗಿದ್ದರು. ಮಕ್ಕಳು ತಮ್ಮ ತಾಯಂದಿರ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ತೊಟ್ಟಿಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಿರುಚುತ್ತಿದ್ದರು. ದನಗಳಿಗೂ ಕೊಂಚ ನೆಮ್ಮದಿಯಿರಲಿಲ್ಲ . ಹೆಚ್ಚು ದನಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕರು ಮತ್ತು ನಂತರ ದೊಡ್ಡ ತಲೆ ಮತ್ತು ದಪ್ಪ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ತೆಳ್ಳಗಿನ, ಒರಟು ಕೂದಲುಗಳುಳ್ಳ ಕುದುರ, ಅದರ ಮೇಲವರು ಹಳೆಯ ಕಂಬಳಿಗಳು ಮತ್ತು ಚೀಲಗಳನ್ನು ಹೇರುತ್ತಿದ್ದರು, ಇದರಿಂದ ಬಡ ಪ್ರಾಣಿಯೂ ತೂಕದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಓಲಾಡಿತು. ಆದರೂ ಅದು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಇತರರು ಕತ್ತೆಗಳ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಸಾಮಾನುಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು;  ನಾಯಿಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಹಗ್ಗಗಳಿಂದ  ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾತನಾಡುವುದು, ಕೂಗುವುದು, ಶಪಿಸುವುದು, ಅಳುವುದು, ಬೊಗಳುವುದು – ಎಲ್ಲವೂ ತುಂಬಿತ್ತು. ಒಂದು ಕತ್ತೆ ಕೂಡ ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಬೊಬ್ಬೆ ಹೊಡೆಯಿತು. ಆದರೆ ನಾಯಕನು ಒಂದು ಮಾತನ್ನೂ ಆಡಲಿಲ್ಲ, ಇಡೀ ಪ್ರಕರಣ ತನ್ನ ವ್ಯವಹಾರವಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ. ನಿಜವಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮನುಷ್ಯ!

ಅವನು ಸುಮ್ಮನೆ ಚಿಂತಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿ ಮೌನವಾಗಿ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು . ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಉಗುಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಅಷ್ಟೇ. ಆದರೆ ಅವನ ವಿಚಿತ್ರ ನಡವಳಿಕೆಯಿಂದಾಗಿ, ಅವನ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯು ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು, ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಕೆಳಗಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು:

– ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ನಾವು ಸಂತೋಷಪಡಬೇಕು. ಅವನಿಲ್ಲದೆ ನಾವು ಮುಂದೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆ, ದೇವರು ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಾನೆ! ನಾವು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಅವನಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ ಇದೆ, ಅವನು ಮೌನವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳಿಲ್ಲ! – ಒಬ್ಬ, ನಾಯಕನನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಮತ್ತು ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು.

– ಅವನು ಏನು ಹೇಳಬೇಕು? ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮನುಷ್ಯ, ಅದು ಖಚಿತವಾಗಿ! ಅವನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ, – ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸೇರಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಅವನು ನಾಯಕನನ್ನು ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ನೋಡಿದನು.

– ಅಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ! ಅವನು ತನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕು ಏಕೆಂದರೆ ಅವನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕಿದೆ, – ಮೊದಲನೆಯವ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಹೇಳಿದ.

ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲು ಸಮಯ ಬಂದಿತು. ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಕಾದರು, ಆದರೆ ಯಾರಾದರೂ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಯಿಸಿ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆಯೇ ಎಂದು ನೋಡಿದರು, ಆದರೆ ಯಾರೂ ಬರದ ಕಾರಣ ಅವರು ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಕಾಲಹರಣ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

– ನಾವು ಹೋಗಬಹುದಲ್ಲವಾ? – ಅವರು ನಾಯಕನನ್ನು ಕೇಳಿದರು.

ಅವನು ಒಂದು ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳದೆ ಎದ್ದನು.

ಅತ್ಯಂತ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಪುರುಷರು ಅಪಾಯ ಅಥವಾ ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೈಯಲ್ಲಿರಲು ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನ ಸುತ್ತಲೂ ಗುಂಪುಗೂಡಿದರು.

ನಾಯಕ, ಹುಬ್ಬು ಗಂಟಿಕ್ಕಿ, ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ, ಕೆಲವು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟನು, ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮುಂದೆ ತನ್ನ ಬೆತ್ತವನ್ನು ಬೀಸಿದನು. ಸಭೆಯು ಅವನ ಹಿಂದೆ ಸಾಗಿತು ಮತ್ತು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಕೂಗಿತು, “ನಮ್ಮ ನಾಯಕನಿಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ! ” ಅವನು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹಳ್ಳಿಯ ಸಭಾಂಗಣದ ಮುಂಭಾಗದ ಬೇಲಿಗೆ ಬಡಿದರು . ಅಲ್ಲಿ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ, ಅವರು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು; ಆದ್ದರಿಂದ ಗುಂಪು ಕೂಡ ನಿಂತುಹೋಯಿತು. ನಂತರ ನಾಯಕನು ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿಂದೆ ಸರಿದು ತನ್ನ ಬೆತ್ತವನ್ನು ಬೇಲಿಯ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಹೊಡೆದನು.

– ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ನೀವು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ? – ಅವರು ಕೇಳಿದರು.

ಅವನು ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.

– ನಾವು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ಬೇಲಿ ಕೀಳಬೇಕು! ನಾವು ಮಾಡಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಇದನ್ನೇ! ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅವರು ತನ್ನ ಬೆತ್ತದಿಂದ ನಮಗೆ ತೋರಿಸಿದ್ದು ನೀವು ನೋಡಲಿಲ್ಲವೇ? – ಎಂದು ನಾಯಕನ ಸುತ್ತ ನಿಂತಿದ್ದವರು ಕೂಗಿದರು.

– ದ್ವಾರ ಅಲ್ಲಿ ಇದೆ! ದ್ವಾರ ಆಲ್ಲಿ ಇದೆ! – ಮಕ್ಕಳು ಕಿರುಚುತ್ತಾ ಅವರ ಎದುರು ನಿಂತಿದ್ದ ಗೇಟಿನತ್ತ ತೋರಿಸಿದರು.

– ಹುಶ್, ಶಾಂತರಾಗಿರಿ, ಮಕ್ಕಳೇ!

– ದೇವರೇ ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ, ಏನು ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ? – ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರು ಬೇಡಿಕೊಂಡರು.

– ಯಾರೂ ಮಾತಾಡಕೂಡದು! ಏನು ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಬೇಲಿ ಕಿತ್ತೆಸೆಯಿರಿ.

ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬೇಲಿಯೇ ಇಲ್ಲದಂತಾಯಿತು.

ಅವರು ಬೇಲಿ ದಾಟಿ ಹೋದರು.

ನಾಯಕನು ದೊಡ್ಡ ಮುಳ್ಳಿನ ಪೊದೆಯೊಳಗೆ ಓಡಿ ನಿಂತಾಗ ಅವರು ನೂರು ಹೆಜ್ಜೆಗಳನ್ನು ದಾಟಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಹಳ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಅವನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಎಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾದನು ಮತ್ತು ನಂತರ ತನ್ನ ಬೆತ್ತವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಡೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಯಾರೂ ಬಗ್ಗಲಿಲ್ಲ.

– ಈಗ ಏನಾಯ್ತು? – ಹಿಂಬದಿಯಲ್ಲಿದ್ದವರು ಕೂಗಿದರು.

– ಮುಳ್ಳಿನ ಪೊದೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ! – ನಾಯಕನ ಸುತ್ತಲೂ ನಿಂತವರು ಕೂಗಿದರು.

– ರಸ್ತೆ ಇದೆ, ಮುಳ್ಳಿನ ಪೊದೆಗಳ ಹಿಂದೆ! ಅಲ್ಲಿದೆ! – ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಹಿಂದೆ ಅನೇಕ ಜನರು ಕಿರುಚುತ್ತಿದ್ದರು.

– ರಸ್ತೆ ಅಲ್ಲಿದೆ! ರಸ್ತೆ ಅಲ್ಲಿದೆ! – ನಾಯಕನ ಸುತ್ತಲಿನವರನ್ನು ಕೆಣಕಿದರು, ಕೋಪದಿಂದ ಅನುಕರಿಸಿದರು. – ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ನಮ್ಮಂತಹ ಕುರುಡರಿಗೆ ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾಯಕನಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ನೇರವಾದ ಮಾರ್ಗ ತಿಳಿದಿದೆ. ಮುಳ್ಳಿನ ಪೊದೆ ಕಡಿಯಿರಿ.

ಅವರು ದಾರಿಯನ್ನು ತೆರವುಗೊಳಿಸಲು ಧುಮುಕಿದರು.

– ಅಯ್ಯೋ,… – ಕೈಗೆ ಮುಳ್ಳು ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಂಡವರು ಮತ್ತು ಕಾಡುಹಣ್ಣಿನ ಕೊಂಬೆಯಿಂದ ಮುಖಕ್ಕೆ ಬಡಿದ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಕೂಗಿದರು.

– ಸಹೋದರರೇ, ನೀವು ಸುಮ್ಮನೆ ಏನನ್ನೂ ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲು ನೀವು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟಪಡಬೇಕು, – ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿರುವ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳು ಉತ್ತರಿಸಿದರು.

ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನದ ನಂತರ ಪೊದೆಯನ್ನು ಭೇದಿಸಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು .

ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದೆ ನಡೆದ ನಂತರ, ಅವರು ತಡಿಕೆಯ (ಹೆಣಿದುಕೊಂಡ ಕೊಂಬೆಗಳಿರುವ ಬೇಲಿ) ಮೇಲೆ ಬಂದರು. ಅದು ಕೂಡ ಕಿತ್ತು ಹೋಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವರು ಮುಂದುವರಿಸಿದರು.

ಮೊದಲ ದಿನದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ದೂರ ನಡೆದರು ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು  ಮತ್ತು ಇದೆಲ್ಲವೂ ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರದ ನಂಬಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನಡೆದಿದ್ದು ಏಕೆಂದರೆ ಕೆಲವರು ಒಣಗಿದ aಆಹಾರ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಗಿಣ್ಣು ಮಾತ್ರ ತಂದರು, ಇತರರು ತಮ್ಮ ಹಸಿವನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಆಹಾರ ಮಾತ್ರ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಏನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಇದು ಬೇಸಿಗೆಯ ಸಮಯವಾದ್ದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣಿನ ಮರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡರು.

ಹೀಗಾಗಿ, ಮೊದಲ ದಿನ ಅವರು ತುಂಬಾ ದಣಿದಿದ್ದರು. ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಅಪಾಯಗಳು ಸಂಭವಿಸಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ಅಪಘಾತಗಳು ಸಂಭವಿಸಿಲ್ಲ. ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಅಂತಹ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು: ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ಎಡಗಣ್ಣಿಗೆ ಮುಳ್ಳು ಚುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿತು , ಅದನ್ನು ಅವಳು ಒದ್ದೆಯಾದ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದಳು; ಒಂದು ಮಗು ತನ್ನ ಪಾದವನ್ನು ಮರದ ದಿಮ್ಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದಿತು ಮತ್ತು ಅದು ಗೋಳಾಡಿ ಮತ್ತು ಕುಂಟಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿತು; ಮುದುಕನೊಬ್ಬ ಕಾಡುಹಣ್ಣಿನ ಪೊದೆಯ ಮೇಲೆ ಮುಗ್ಗರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಪಾದ ಉಳುಕಿತು; ಜಜ್ಜಿದ ಈರುಳ್ಳಿಯನ್ನು ಅದರ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿದ ನಂತರ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ನೋವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡನು ಮತ್ತು ತನ್ನ ಬೆತ್ತದ ಮೇಲೆ ಒರಗಿಕೊಂಡು ನಾಯಕನ ಹಿಂದೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು. (ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಮುದುಕನು ಪಾದದ ಬಗ್ಗೆ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಹೇಳಿದರು, ಅವನು ಹಿಂತಿರುಗಲು ಉತ್ಸುಕನಾಗಿದ್ದರಿಂದ ಅವನು ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.) ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದ ನಂತರ, ಕೆಲವು ಮಾತ್ರ ತಮ್ಮ ತೋಳಿಗೆ ಮುಳ್ಳು ತಗುಲಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಹಾಗೂ ಮುಖ ಗೀಚಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಪುರುಷರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವೀರೋಚಿತವಾಗಿ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡರು, ಮಹಿಳೆಯರು ಅವರು ಹೊರಟುಹೋದ ಕ್ಷಣವನ್ನು ಶಪಿಸಿದರು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಿದ್ದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಈ ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ನೋವು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿ ಪ್ರತಿಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಯೋಚಿಸಿರಲಿಲ್ಲ.

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿದ್ದರು, ನಾಯಕನಿಗೆ ಏನೂ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ, ನಾವು ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುವುದಾದರೆ, ಅವನ ನ್ನು ತುಂಬಾ ರಕ್ಷಿಸಲಾಯಿತು ಆದರೆ ಅವರು ಅದೃಷ್ಟಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದನು. ರಾತ್ರಿ, ಬೀಡುತಾಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ದಿನದ ಪ್ರಯಾಣವು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ನಾಯಕನಿಗೆ ಏನೂ ಸಣ್ಣದೊಂದು ದುರದೃಷ್ಟವೂ ಸಂಭವಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ದೇವರಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದರು. ಆಗ ಒಬ್ಬ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನ ಮುಖ ಕಾಡುಹಣ್ಣಿನ ಪೊದೆಯಿಂದ ಗೀಚಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಆದರೆ ಅವನು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲಿಲ್ಲ.

– ಸಹೋದರರೇ,… – ಅವನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. – ಒಂದು ದಿನದ ಪ್ರಯಾಣ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದೆ, ದೇವರಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ರಸ್ತೆ ಸುಲಭವಾಗಿಲ್ಲ್ಲ, ಆದರೆ ನಾವು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಮಾರ್ಗವು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂತೋಷದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿದೆ. ಆ ದೇವರು ನಮ್ಮ ನಾಯಕನನ್ನು ಯಾವುದೇ ಹಾನಿಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲಿ, ಇದರಿಂದ ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾನೆ.

– ಇಂದಿನಂತೆಯೇ ನಡೆದರೆ ನಾಳೆ ನಾನು ನನ್ನ ಇನ್ನೊಂದು ಕಣ್ಣನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ! – ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ಕೋಪದಿಂದ ಹೇಳಿದಳು.

– ಓಹ್, ನನ್ನ ಕಾಲು! – ಮುದುಕ ಅಳುತ್ತಾನೆ, ಮಹಿಳೆಯ ಮಾತಿನಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದನು.

ಮಕ್ಕಳು ಅಳುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು, ತಾಯಂದಿರು ಅವರ ಮಾತಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಡುವಂತೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಮೌನಗೊಳಿಸಲು ಕಷ್ಟಪಟ್ಟರು.

– ಹೌದು, ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಇನ್ನೊಂದು ಕಣ್ಣನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀರಿ, – ಅವನು ಕೋಪದಿಂದ ಸಿಡಿದನು – ಮತ್ತು ನೀವು ಎರಡನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು ! ಅಂತಹ ಮಹತ್ತರವಾದ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಮಹಿಳೆ ತನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ದೊಡ್ಡ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯವಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ನಾಚಿಕೆಪಡಬೇಕು! ನಿಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ಎಂದಿಗೂ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಈ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ನಾಶವಾಗಲಿ! ಇದು ಯಾವ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ? ಕಣ್ಣುಗಳು ಇದ್ದರೇನು ? ನಮ್ಮನ್ನು ಕಾಯುವ ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂತೋಷದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುವ ಒಬ್ಬರು ಇರುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನಿಮ್ಮ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಈ ಮುದುಕನ ಕಾಲಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ನಾವು ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕೇ?

– ಅವನು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ! ಮುದುಕ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ! ಅವನು ಕೇವಲ ಹಿಂದಿರುಗಲು ನಟಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ, – ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದವು.

– ಸಹೋದರರೇ, ಯಾರು ಹೆಚ್ಚು ದೂರ ಹೋಗಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ”, – ವಕ್ತಾರರು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು, – ಅವರು ದೂರುವ ಮತ್ತು ಉಳಿದವರನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ಬದಲು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಹೋಗಲಿ. ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಯಿರುವವರೆಗೂ ನಾನು ಈ ಬುದ್ಧಿವಂತ ನಾಯಕನನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇನೆ!

– ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇವೆ! ನಾವು ಬದುಕಿರುವವರೆಗೂ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಅವರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇವೆ!

ನಾಯಕ ಮೌನವಾಗಿದ್ದ.

ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಪಿಸುಗುಟ್ಟಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು:

– ಅವರು ತನ್ನ ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ!

– ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮನುಷ್ಯ!

– ಅವನ ಹಣೆಯನ್ನು ನೋಡಿ!

– ಯಾವಾಗಲೂ ಹುಬ್ಬು ಗಂಟಿಕ್ಕಿರುತ್ತಾರೆ!

– ಗಂಭೀರ!

– ಅವರು ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ! ಅದು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

– ನೀನು ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಬಹುದು! ಬೇಲಿ ಹಾಗೂ ಹಂದರಗಳು – ಅವರು ಎಲ್ಲ ತಡೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಶಾಂತವಾಗಿ ತನ್ನ ಬೆತ್ತವನ್ನು ಬಡೆಯುತ್ತಾರೆ , ಏನನ್ನೂ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಏನಿದೆ ಎಂದು ನೀವು ಊಹಿಸಬೇಕು.

(ಮುಂದಿನ ಪುಟ)

ನಾಯಕ (೧/೩)

– ಸಹೋದರರೇ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರೇ, ನಾನು ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷಣಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಲು ನಾನು ನಿಮ್ಮನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ. ನಾವು ಈ ಬಂಜರು ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇರುವವರೆಗೆ ನಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಚರ್ಚೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಮರಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಈ ಬಂಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ಮಳೆಗಾಲದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಏನೂ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ, ಇನ್ನು ಈ ಬರಗಾಲದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಾವು ಹಿಂದೆಂದೂ ನೋಡಿರದಂತ್ತದ್ದು. ಎಷ್ಟು ದಿನ ಹೀಗೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು? ದನಗಳು ಆಹಾರವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಯುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ನಾವು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಸಹ ಹಸಿವಿನಿಂದ ಸಾಯುತ್ತೇವೆ. ನಾವು ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಸಂವೇದನಾಶೀಲವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯಬೇಕು. ಈ ಶುಷ್ಕ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೊರಡುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಈ ರೀತಿ ಬದುಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ಯಾವುದೋ ಒಂದು  ಪ್ರಾಂತದ ನಿವಾಸಿಯೊಬ್ಬರು ಒಂದು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ದಣಿದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಅದು ಎಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ಎಂಬುದು ನಿಮಗೆ ಅಥವಾ ನನಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಯಾವುದೋ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ನಂಬುವುದು ಮುಖ್ಯ, ಅಷ್ಟೇ ಸಾಕು. ನಿಜ ಹೇಳಬೇಕೆಂದರೆ, ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನೇ ಹೆಣೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸಿದೆ, ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ನಾನು ಈ ಅಸಹ್ಯ ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈಗ ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅದು ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಸಂಭವಿಸಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ನಾನು ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಹೆಣೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ದೃಢವಾಗಿ ನಂಬುತ್ತೇನೆ.

ಮಸುಕಾದ, ಕಟುವಾದ ಮುಖಗಳುಳ್ಳ ಕೇಳುಗರು ಬಹುತೇಕ ಅರ್ಥವಾಗದ ನೋಟಗಳೊಂದಿಗೆ, ತಮ್ಮ ಕೈಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಸೊಂಟಪಟ್ಟಿಯ ಕೆಳಗೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದವರು ಈ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಜೀವಂತವಾದಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಾನು ಕೆಲವು ರೀತಿಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಈಗಾಗಲೇ ಊಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು

– ಅವನು ಹೇಳುವುದು ಸರಿ! ಸರಿ! – ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಿಂದ ದಣಿದ ಧ್ವನಿಗಳು ಪಿಸುಗುಟ್ಟಿದವು.

– ಈ ಸ್ಥಳವು ಹ…ಹತ್ತಿರ…ದಲ್ಲಿದೆಯೇ? – ಒಂದು ಮೂಲೆಯಿಂದ ಗೊಣಗುವಿಕೆ ಕೇಳಿಸಿತು.

– ಸಹೋದರರೇ! – ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಲವಾದ ಧ್ವನಿಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ . “ನಾವು ಈ ಸಲಹೆಯನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಏಕೆಂದರೆ ನಾವು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಈ ರೀತಿ ಹೋಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಾವೇ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯಾಸಪಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು. ನಾವು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದಾದ ಬೀಜವನ್ನು ಬಿತ್ತಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೆ ಪ್ರವಾಹಗಳು ಬಂದು ಅವು ಇಳಿಜಾರುಗಳಿಂದ ಕೊಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರಿಂದ ಬರಿಯ ಬಂಡೆ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ. ನಾವು ಇಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೆ ಹಸಿ, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಬರಿಗಾಲಿನಲ್ಲಿ ಬೆತ್ತಲೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ ? ನಾವು ಎಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮವು ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೊರಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕಾಗಿದೆ.

– ಹೋಗೋಣ! ಈ ಸ್ಥಳವು ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ವಾಸಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ನಾವು ತಕ್ಷಣ ಹೋಗೋಣ!

ಪಿಸುಗುಟ್ಟುವಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅವರು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ಯೋಚಿಸದೆ ಹೊರಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

– ನಿಲ್ಲಿ, ಸಹೋದರರೇ! ನೀವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೀರಾ? – ಮೊದಲನೆಯವ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ. ಖಂಡಿತ ನಾವು ಹೋಗಬೇಕು, ಆದರೆ ಈ ರೀತಿ ಅಲ್ಲ. ನಾವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಕೆಟ್ಟ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸಿಲುಕಬಹುದು. ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ಮತ್ತು ನಮಗೆ ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ನೇರವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಾಯಕನನ್ನು ನಾವು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ನಾನು ಸೂಚಿಸುತ್ತೇನೆ.

– ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡೋಣ! ಈಗಲೇ ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡೋಣ, – ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೇಳಿಸಿತು.

ಈಗ ಮಾತ್ರ ವಾಗ್ವಾದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು,ನಿಜವಾದ ಅವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಯಾರೂ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಕೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಗೊಣಗುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ನಂತರ ಆ ಗುಂಪುಗಳು ಕೂಡ ಮುರಿದುಬಿದ್ದವು, ತೋಳಿನಿಂದ ಪರಸ್ಪರ ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಏನನ್ನೋ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರು ಹಾಗೂ ತಮ್ಮ ಕೈಗಳಿಂದ ಮೌನವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದರು. ನಂತರ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಮತ್ತೆ ಕೂಡಿ, ಇನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

– ಸಹೋದರರೇ! – ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಬಲವಾದ ಧ್ವನಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು, ಅದು ಇತರ ಎಲ್ಲಾ ಕರ್ಕಶ, ಮಂದ ಧ್ವನಿಗಳನ್ನು ಮುಳುಗಿಸಿತು. “ನಾವು ಈ ರೀತಿ ಯಾವುದೇ ಒಪ್ಪಂದವನ್ನು ತಲುಪಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲರೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಯಾರೂ ಕೇಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾವು ನಾಯಕನನ್ನು ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳೋಣ! ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ನಾವು ಯಾರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬಹುದು? ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣಿಸಿದ್ದಾರೆ? ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಒಬ್ಬರನೊಬ್ಬರು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೂ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಾಯಕತ್ವದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಇರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಇಂದು ಬೆಳಿಗ್ಗೆಯಿಂದ ರಸ್ತೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಆ ಪ್ರಯಾಣಿಕ ಯಾರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ?

– ಮೌನ ಆವರಿಸಿತು. ಎಲ್ಲರೂ ಅಪರಿಚಿತನ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗಿದರು ಮತ್ತು ಅವನ ತಲೆಯಿಂದ ಬುಡದವರೆಗೆ ಆಲಿಸಿದರು.

ಪ್ರಯಾಣಿಕ, ಮಧ್ಯವಯಸ್ಕ, ಗಡ್ಡ ಮತ್ತು ಉದ್ದನೆಯ ಕೂದಲಿನ ಕಾರಣ ವಿರಳವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುವ ಸೋಮಾರಿಯಾದ ಮುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದನು, ಕುಳಿತು ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ ಮೌನವಾಗಿದ್ದನು, ಆಲೋಚನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು ಮತ್ತು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತನ್ನ ದೊಡ್ಡ ಬೆತ್ತವನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು.

– ನಿನ್ನೆ ನಾನು ಅದೇ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಚಿಕ್ಕ ಹುಡುಗನೊಂದಿಗೆ ನೋಡಿದೆ. ಇಬ್ಬರು ಕೈ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.  ಕಳೆದ ರಾತ್ರಿ ಹುಡುಗ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ ಹೊರಟ ಆದರೆ ಅಪರಿಚಿತ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ.

– ಸಹೋದರ, ಈ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡೋಣ ಆಗ ನಾವು ಯಾವುದೇ ಸಮಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ, ಅವನು ದೂರದಿಂದ ಬಂದವನು ಏಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಅವನನ್ನು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸಲು ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ತುಂಬಾ ಬುದ್ಧಿವಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ತೀರ್ಪು ಏಕೆಂದರೆ ಅವನು ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಈಗಾಗಲೇ ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ನಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಿದ್ದರು ಅಥವಾ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಅವನು ಇಡೀ ಸಮಯ ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತು ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಸಹಜವಾಗಿ, ಅವನು ಏನನ್ನೋ ಕುರಿತು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ತುಂಬಾ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಎಂದು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. – ಇತರರು ಇದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪಿ ಮತ್ತೆ ಅಪರಿಚಿತನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಅವನಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ಗುಣಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದರು, ಅವನ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಪುರಾವೆಯಾಗಿ.

ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ಅವರು ಮಾತನಾಡಲಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಯಾಣಿಕನನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಉತ್ತಮ ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಪ್ರಕಾರ ಉತ್ತಮ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣನ್ನು ಹುಡುಕಲು ದೇವರು ಅವನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಅವನು ಅವರ ನಾಯಕನಾಗಿರಬೇಕು, ಮತ್ತು ಅವರು ಅವನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಅವನಿಗೆ ವಿಧೇಯರಾಗುವುದೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದರು.

ಅವರು ತಮ್ಮ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಅಪರಿಚಿತನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾದ ಹತ್ತು ಜನರನ್ನು ತಮ್ಮಲ್ಲಿಯೇ ಆರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ನಿಯೋಗವು ಅವನಿಗೆ ತಮ್ಮ ದಯನೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅವರನ್ನು ತಮ್ಮ ನಾಯಕನಾಗಲು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ.

ಆದ್ದರಿಂದ ಹತ್ತು ಮಂದಿ ಹೋಗಿ ನಮ್ರತೆಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಆ ಪ್ರದೇಶದ ಅನುತ್ಪಾದಕ ಮಣ್ಣಿನ ಬಗ್ಗೆ,  ಮತ್ತು ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅನುಭವಿಸಿದ ದುಃಖದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಅವರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿದರು:

– ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತೊರೆಯಲು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ತಾಯ್ನಾಡನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಿದೆ. ನಾವು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬಂದ ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ದೇವರು ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರಿಸಿದ್ದಾನೆ, ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ (ಸರ್ಬಿಯಾದ ಮೂಲ ಭಾಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಎರಡನೆಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಏಕವಚನ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುವುದು, ಬಹುವಚನವನ್ನಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಇಪ್ಪತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಬಿಯಾದ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುವಚನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅನುವಾದಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಬಹುವಚನದ ಉಪಯೋಗ ಮಾಡಬಹುದು) ನೀನು, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮತ್ತು ಯೋಗ್ಯ ಅಪರಿಚಿತರು – ಮತ್ತು ನೀವು ನಮ್ಮನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತೀರಿ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ದುಃಖದಿಂದ ನಮ್ಮನ್ನು ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ನಂಬಿದ್ದೇವೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಎಲ್ಲಾ ನಿವಾಸಿಗಳ ಪರವಾಗಿ , ನಾವು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಮ್ಮ ನಾಯಕರಾಗಲು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ನೀವು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೂ , ನಾವು ಅನುಸರಿಸುತ್ತೇವೆ. ನೀವು ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೀರಿ ಮತ್ತು ನೀವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಂತೋಷದ ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ತಾಯ್ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ್ದೀರಿ. ನಾವು ನಿಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತೇವೆ. ಬುದ್ಧಿವಂತ ಅಪರಿಚಿತರೇ, ಅನೇಕ ಜೀವಗಳನ್ನು ನಾಶವಾಗಿಸದೆ ರಕ್ಷಿಸಲು ನೀವು ಒಪ್ಪುತ್ತೀರಾ? ನೀವು ನಮ್ಮ ನಾಯಕರಾಗುತ್ತೀರಾ?

ಈ ಮನವಿಯ ಭಾಷಣದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಬುದ್ಧಿವಂತ ಅಪರಿಚಿತರು ಒಮ್ಮೆ ಕೂಡ ತಲೆ ಎತ್ತಲಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಸಮಯ ಅವರು  ಅದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದರು. ಅವನು ತಲೆತಗ್ಗಿಸಿ ಹುಬ್ಬು ಗಂಟಿಕ್ಕುತ್ತಿದ್ದನು ಮತ್ತು ಅವನು ಏನನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಅವನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಬೆತ್ತವನ್ನು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು ಮತ್ತು – ಯೋಚಿಸಿದನು. ಮಾತು ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ನಿಲುವು ಬದಲಿಸದೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಗೊಣಗಿದನು:

– ಆಗುತ್ತೇನೆ!

– ನಾವು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹುಡುಕಬಹುದೇ?

– ನಿನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯ! – ಅವನು ತಲೆ ಎತ್ತದೆ ಮುಂದುವರಿಸಿದನು.

ಈಗ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡವು, ಆದರೆ ಅಪರಿಚಿತರು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಮಾತನ್ನೂ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ.

ಹತ್ತು ಮಂದಿ ತಮ್ಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಸಭೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು, ಈ ಮನುಷ್ಯನು ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ಅವರು ಈಗ ನೋಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

– ಅವನು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಕದಲಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಯಾರು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ನೋಡಲು ಕನಿಷ್ಠ ತಲೆ ಎತ್ತಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಮಾತ್ರ ಶಾಂತವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದರು. ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮಾತಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೆಚ್ಚುಗೆಗೆ ಅವರು ಕೇವಲ ಮೂರು ಪದಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಚ್ಚರಿಸಿದರು.

– ನಿಜವಾದ ಋಷಿ! ಅಪರೂಪದ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ! – ತಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ದೇವರು ಅವನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ದೇವದೂತನಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅವರು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯಿಂದ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೂಗಿದರು.  ಅಂತಹ ನಾಯಕನ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಮರುದಿನ ಬೆಳಗಾಗುವುದರೊಳಗೆ ಹೊರಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಯಿತು.

(ಮುಂದಿನ ಪುಟ)

Py’a mongeta peteĩ buey Séviagua

Heta mba’e porã oiko ko Yvorape ha ñande retãpe avei, he’i haicha heta, oñehẽ chugui mba’e porã, tuichaiterei ja’ehaicha la maravilla ya ndaha’eveima maravillaiterei jevy. Oĩ ko’arupi ava hetava ipira pire ndoje py’a mongetaiva ha upevare, ha ikatu otro mba’e gui avei, peteĩ buey campesino ndojoavyiva mba’evepe umi otro buey Sévio gua gui oñepyrũ ojepy’a mongeta. Ñandejara mante oikuaata mba’epa oiko ko mymba re la peiha ojapo hag̃ua, ko’anga voi oje’eha hina la Séviape ko mba’e tygerakunte voi ojapova mba’e vai. Ha upevare ikatu ja’e ko mba’e aña memby, opa akahatã harupi, ni ndoikuaaiva ko ne’eha’ã otuichaite ojapova ndoikoi ko tetãpe guarã, ha upevare ndarome’ei ichupe mba’eve porã ko ojaovape. Ha avaveva guiti ndoikuaai mba’eichapa ko buey la ojepy’a ñe’ẽ si ha’e ko ni ndo votai, ni oñembo ñe’eva ichupe, ni kara tuja, ni ndojelegiri diputado rã peteĩ ñembyaty vacaguigua ha avei hi’ari (oimeramo peteĩ arype) peteĩ senador. Ha ko mymba mboriahumi ikera rire he’i ikatu ha oikta ha ichugui peteĩ ministro ko tetãpe oĩmiba tetã vacape guarã, ha’e oikuaa mo’ã, upeicha, o ñembo py’a mongeta’y ve va’erã, umi ministro kuera katupyryicha umi tetã oejvy’a hape guaicha, ko ñande retã ko hyge raku la upeva guio lado. Ipahape, ¿mba’ere ñande iteresa va’erã mba’ere peteĩ buey Sévio ojagarra ko jemba’apo ha ohejata ava kuerape? Ha avei, ikatu ha’e ojapo avei ko buey ojapo va’erãgui vointe.

Upevagui, ¿mba’eichagua buey koa? Peteĩ buey opaichagua vointe oĩva, ñande mbo’e haicha zoología, peteĩ akã, hete ha ijextremidades buey haicha, ha’e oitira peteĩ carreta, ho’u kapi’ipe, oherei juky, orumea ha oñe’ẽ. La hera ha’e Sivonja, buey hungy.

Ape ndajaikuaaveimai mba’eichapa oñepyru oñembo py’a ñe’ẽ. Peteĩ arape ijara ojokua jugore ha hapichape avei, Galonja, oitira peteĩ pikete oñemonda va’ekue carretape ha ogueraha tavape o hepy me’ẽ hag̃ua, upei oguahẽ potaite rire pe tavape, ovendema la pikete ha ojora Sinvonja ha isociope, ogancha pe candena oñaytiva ichupe ichupe kuera jugo re, oity peteĩ planta atyra oguerekova henondepe ha oike omokõ hapicha kuera ndive peteĩ taberna pe. Oiko hina peteĩ farra pe tavape, upvare oĩ karia’y, kuña ha mitã ohasa apo ha pegotyo. Galonja, avei ojeikuaa buey apytepe ha’e ijuicio porã’yva ha’e ndo mañai mba’eve ha avavere, ha lomismonte oike la ikarupe tovasype, okaru hyguatã ha peve, osapukai y’agui ha upei oñeno, orumbea oke kueramo michimi. Ava kuera ohasava uperupi ha’e ndopenai. Ha’e oke ha orumbea minte (Jambyasy nda ha’ei aguere ava ikaru kuri ha’e oiko ichugui mburuvicha). Sivonja katu ndaikarui oisu’u ni mba’eveicha ramo. Hesa kuera osoña ha hovasy ohechauka ha’e ha py’a mongeta ha marangatu ha. Umi ava, Sévio, ohasa ijykerupi, aguara hekore kuer re, hera, hetã ha ko py’a kyryi ohechaukava iguatape. Sivonja omaña la oikovare ha sapy’aitepe oñepyru hasy chupe ha hovasy avei oikuaa hague la oikova nda’iporãi ha ndaikatui mba’eve ojapo, pe ñe’ẽ asy ha tasype, tesaype avei. Hasy pa’upe chupe oñepyru ojepy’a ñe’ẽ:

– ¿Mba’ere ovy’aite la che jara ha hetãygua? ¿Mba’ere la oguata hikuai aka rapu’ãpe ha omaña che ava kuerare aguarape? Oguerohory la itetã, oguerohory ñandejara oguero kakuaa hague ko tetãpe. Che sy avei che guereko ko tetãpe ha Sévia ndaha’ei che yvynte avei ha che ru avei ha entero ore rypykue ojapo, hendive kuera, ou ko yvype, yvy eslava kue.

– Ha upeicha ore ni peteĩ buey kuera nda ore aguarai upevar, ore roguerohory roguaña haguere mba’e pohyi ayvate gotyo lado, ko’angaite peve ni peteĩ buey nde’ira guiti he’i buey Alemán pe: mba’epa reipota ce hegui, che ha’e buey Sévio, che retã ha’e ko Sévia porãite, che ypy kuera ape paite okakuaa, ko yvyguy pe oĩ che taita kuera re’ongue. Ñandejara ta ñande rovasa, ore nda’ore py’a kyrỹiva upevare, ndohasaiva ore akã rupi ha ha’ekuera katu upevare ijaguara. ¡Ava oñentende’yva!

Heta iñakãpegua gui, pe buey omogu’e iñakã kangy vai, icampaña hy’apu ijajura re ha ijugo hy’apu avei. Galonja oabri la hesa, omaña hapicha re ha he’i:

– ¡Jaha rei jeyma hese la nde makanada reve! ekaru, itavya, tande kyra’imi jepe, nde costilla sẽ hina, ja pensa iporã rire, la ava kuera nañande rejai va’erã ande buey kuerape. ¡Ni mba’eveicharamo ñande ndañande afortunado o’ai kuri!

Sivonja omaña hapichare ñembyasy pe, ombo jere hova ichugui ha oñepyrũ jevy opensa.

– Ha’e kuera ijaguara hekove kuere. Oguereko ijyvy Kosovo pe, iñorãirõ Kosovo pe, tuicha mba’e, ¿che ypykuera piko ndo guañai carreta bala ryru kue mba’e jepe uperamo guare? Ndaha’ei ramo ore mediante, ava kuera ojapo mo’a kuri ha’ekuera ha’eñoite. Upei oĩ turco ndive ñorãirõ kue. Ñeha’ã mbarete terei, ha ¿mava oĩ uperamo guare? ¿oĩ Kuri ko’ava tova tavy tĩ pe, oñoraĩro hina aguarape, che aime’yre gueteri, ha’ete voi oguerekotava ñemomba’e, ogurekotava umi oñepyru va’ekue ñemopu’ã?

Eju, ejagarra che jara ta’anga ramo. Ha’e ijaguara pe ñorãirore, itaita kuri oñoraĩro avei ha oje hecha chupe tendotaicha upi. ¿Ha che jara piko jaguero hory va’erã? I taita ru la oguereko va’erã py’a porã, ndaha’ei ha’e, i taita ru oamno ikatu hagua che jara, ha ita’yra kuera ikatu hag̃ua oiko py’a guapype. Ha upevare ha’e oiko py’a guapype ha ¿mba’eicha oporu upeva? Omonda korapy aheno, che aguaña vae’erã ichupe ha ipikete kuerape ha’e oke aja hina icarretape ou kueramo. Ko’anga ojehepy me’e ipikete, ho’u guaripola ha oka’u, ha ijaguara ara ha ara la hekove kuere.

¿Ha che taita kuera ojejuka va’ekue ko ñorãirõ guasupe omongaru hag̃ua ichupe kuera? ¿Uperamo guare piko che taita kuera ndoguañai mboka kuera, cañon, tembi’u ha bala kuera? Ha ni upeichavero ore nda rojeguero horyi ore mba’e porãre, ko’angaite peve rojapo ore rembiapo, mbegue katu pe he tapiaite.

– Ipy’a kyrỹi la itaita kuera oñorãiro haguere kuri ha oiko are terei haguere esclavoicha.

Che ichagua oikove guive oiko peicha ha ko’angaite peve peicha ha roje esclaviza ha ni peichaveramo nda rosapukai upeva oiko haguere ore rehe. Ha’e kuera he’i umi turco kuera heta oinũpa ha chupe kuera, o masacra ha oñotỹ ha chupe kuera, ore ypykue kuera heta ojejuka avei ojapo Sévio kuera ha Turco kuera avei, ombichy, ha oñemoĩ tortura oĩ miva guype.

– Ipy’a rory upe ojeroviavare ha ni upeichaveramo ndogueroviai mba’eve re. ¿Ore mba’epe ore culpa ava cristiano kuera nda ore agarrasei gui? Ojeroviaha he’i chupe kuera, “ndere monda mo’ai” ha ndapepe che jara omonda hina ha oka’uma avei ha ohepy me’e upe pira pire ñemona kue gui. Ijerovia kuera ombo’e chupekuera ohayhu hag̃ua ivecino kuerape ha upeicha veramo ojapo veva hikuai mba’e vai ijupe kuera jevynte. Chupe kuera, pe arriero oiko veva hina, ha’e upe ndojapoiva mba’e vai avavere, ha avei, avaveva ndojerure avavepe ojapo porã hag̃ua opa mba’e avei, en vez ojapo ivaiva.

Peichaite la yvyre opyta va’erã mba’e porã ojapo va’ekue yma hikuai ha ndohoi mombyry mba’e vale’y ndojapoiva mba’eve gui.

Upe buey osuspira pykuku porã omopu’ã tatatĩ yygui.

– Upei – upe buey py’a mongeta kangype – kova ko casope, ¿Che ha umi che rehegua ndaha’ei ivale veva chugui kuera ko’ava mba’epe? Che ndajukaiva avavepe, nda ñe’ẽ vairi va avavere, nda mondai mba’eve, ha ndamosẽiva avaveape hembiapogui ko tetãpe, ndapokoi che retã pira pire re, nda’ei ho’ama ha che negocio pira pire’y gui, nda jokuai y nda agarrai peteĩ ava ndojapoiva mba’eve ivaiva, nda ñe’ẽ vairi che angiru kuerare, che ndahaiva che buey haicha che contra pe, nda ñe’e reiri, che ndaha’eiva mburuvicha che retã pe ha ndajapovai ba’eve vai che retãre, ha ndaha’ei la ndajapoiva mba’eve ivaiva, che ajapo iporãva umi ava ojapova cherehe mba’e vai. Che ko che sy che guereko rire minte ya ojejapoma cherehe mba’e vai, che sy kamby entero ojeipe’ama che hegui. Ñandejara jepe ore recha kuaa ha ojapo oreve guarã kapi’ipe ha ndaha’ei ava pe guarã, ha upeicha veramo, ha’ekuera, oipe’a vointe orehegui jey. Ñeipypã rire jey, ro estira icarreta kuera, ro ara ijyvy, ha ro’uka chupe kuera pan. Ha ni upeicha veramo avave ndohecha kuaai rojapova ore retãre…

– O ejagarra pe ayuno ta’angaicha, umi arriero peguarã, ijerovia ha he’i chupe kuera ojapo hag̃ua ayuno ara ñemandu’ape, ha ni upeichave ramo ndaikatui ojapo hikuai, ha ore buey kuera katu rojapo ayuno roikove guive ko’angaite peve, ro po’o guive ore sy kamby gui.

Upe buey omboguejy iñakã ha’ete ojepy’a angatava, ha upei omopu’ã jevy la iñakã oipeju pochype ha’ete vaicha ouva iñakãpe jevy mba’e angata, py’a kyhyje va, ha sapy’ante, upei osapukai vy’ape:

– Oh ko’anga aikuaama, upeva va’erã – ha ojepy’a mongeta jevy – peva ha’e la ha’eva, ipy’a kyrỹi ko ojaposeva ojapogui hikuai ha ikatuta gui oguereko derecho. Che ajepy’a mongeta hatã va’erã upevare.

Ha ha’e ojepy’a mongeta, mongeta, ha ndaikatui aikuaa mba’epa.

– ¿Mba’epa la che derecho? Umi tahachi kuera he’iramo ovota hag̃ua, ha’e kuera ovota va’erã ha upeicha ikautu hag̃uaicha ro sapukai porã: “¡Ore faa-aa-voo-or pe!”, ha ndo mandai ramo ndo votai o ikatuve avei ojeike politikape, oreicha avei. Ha’e kuera oñeinupã avei ka’i rãipe, lomimonte ndojapoiva mba’eve ivaiva. Ore jepe romongu’e ore juru, romongu’e ore ruguai ha ha’e kuera ni upe mba’e sa’iva ndojapoi avaicha.

Upe rire, ijara osẽ tabernagui. Ka’u reve, okacha vaipa, ndohecha porãi mba’eve, he’i ñe’ẽ oñentende’yva memete, oguata vaipa tapere.

– Ehechana, ¿mba’eicha piko peichagua ikatu ijaguara oipuru vaipa ramo ilivertad o gana va’ekue itaita ruguy repy kue rupi? Añete, che jara ika’u ha imonda, ha ¿Mba’eicha umi otro ava kuera oiporu jeiko rei? Oiko rei hag̃ua ha ipy’a rory avei hag̃ua hekove yma guare re ha oguero mba’e porã hag̃ua itaita kuera ojapo va’ekue hese kuera, upevare ojapo che ajapo haicha avei kuri. Ore buey kuera, romba’apo jetu’u ha obrero deprovecho haicha ore rypykueicha avei. Ore bueyes, roĩ va’erã py’a rorype umi ore rypykuera ojapo va’ekue ore rehe, ha ore py’a rory va’erã ore rembiapo ha ore rembiapo kue rehe avei ko araite peve.

Upe buey osuspira pykukumi ha ojeivy, omoĩ ijajura yugo peguarã.

 

Belyrat-pe, 1902.
Tembiaporã “Radoje Domanović” ojetraduci va’ekue Ever Fabian Velazquez Fretes po pe. 2021.

Pere

Aguereko kuri peteĩ kera ivaietereiva. Noporandui cheve ko che kerare, oporandu cheve mba’eichapa la peichaite che kera vai, si che ndatorvai avavepe che tavape, peteĩ ta’yra vale ko ñande retã sy Séviagua, umi otro imembyicha avei. Upeicha avei, reikuaa va’erã, ndaha’e mo’ai ha peicha ikatutaramo, ko’anga nahairi, che angiru, ijapo peichaite avei tavaygua kuera ojapova opa mba’e, avave nda chembohovai mo’ai upevape. Peteĩ arape ahecha peteĩ botõ overava, tahachi ao gui guare oñemombo raka’e tape ari ha amaña la overa porãiteha, haimete ahasa, henyhe che akãpe mandu’a porã asyete, upeirireminte che po oryryi ha opo jepopyhype. Che akã jeivy ko yvy porãitepe, ha che juru ojeitira pukape, ku opa jaiporuva ja ñe’ẽ ramo ñande superiorpe.

– Tuguy vale osyryry che vena rupi – ¡Peva ha’e la ha’eva! – kova ha’e la ajepy’a mongetava uperamoguare ha amaña porã ko ava ñarõ ohasava ha opyrũ upe botõre.

– ¡Ava ñarõ! – ha’e argel vai ha andyvu, ha upei aguata jey kirirĩ hape, ha’e aja che jupe ko’avaichagua ndahetai oimene, ha avy’aiterei ko ñandejara ome’e haguere cheve ko korasõ tranquiloite, ava ymaguare ogurekovaichagua.

Oima, ko’anga pa pehechama mba’eichagua arriero mbap’e porãva che ha’e, ajogua umi arriero oikova ko tavape ndarojoavyi mba’evepe, ha ko’anga ereta nde py’apype mba’eicha ko che kerape oikone mba’e vaiete.

Mba’eve iko’y va’erã ndoikoi cherehe upe arape. Acena porã ha upei aguapy amopotĩ che rãi peteĩ yvyra po’ipe, aipyte che vino ha upei, aiporu rire che derecho tavayguaicha, aha tupape ha aguereaha peteĩ aranduka che pope ake pya’eve hag̃ua.

Upei pya’e voi upe aranduka isỹi che po gui, ajapopa rire la ajapo va’erã apya ake mitã ra’yicha.

Upei rire minte ya ajetopama peteĩ tape tuju kuava ohova yvy kandu gotyo. Peteĩ pyhare hũ ha ho’ysãva. Pe yvytu ro’ysã ohasa ha oikytĩ upe nde pire ha hy’apu pe yvyra rogue piru omongu’epe. Pe ara hũ ha, ha okyseva, ovela morotĩ ho’a nde resa ha nde rovare. Ndaipori ni peteĩ ava ko’arupi. Aryryi ha apu’a jevy jipi hina ha akañyma avei, aguataparei – ñandejara mante oikoaata mamopa – ha ndaha’ei peteĩ pyhare mbykyva ni oikova tapiaite, ipukueterei, ha aguata hetaiterei ni che ndaikuaai mamopa.

Aguata heta ary ha aguahẽ peteĩ tavape, mombyrypa jepeva mombyry che retã gui peteĩ aikuaa’y hape ko avyjape, peteĩ yvy ikuaa’yva, avavea oikuaava ha, che kera pe minte ikatuva oiko.

Ajere rire ko yvyre, aguahẽ peteĩ tavape oiko hape heta ava. Upe ñemuhape aty guasu, oñehendu peteĩ ty’apu vai etereiva, ikatuvaichagua ombokapu nde rapysa. Apyta peteĩ jekehape oĩva ñemuha ykere ha aporandu ijarape mba’ere hetaite ava oñembyaty.

Ore ha’e ava marangatu ha mba’e porã – oñepyru omombe’u – rojapo ko karai tuja he’iva oreve.

– ¿Pe karai piko pende mburuvicha guasu? – aporandu oñe’epa’yre.

– Pe tuja omanda ko’ape ha ha’e ore mburuvicha guasu, ha hapykueri tahachi.

Che apuka.

– ¿Ma’ere epuka?.. ¿Ndereikuaai ra’e?.. ¿Mamogui reju?

Amombe’u chupe mba’eichapa akañy che rapegui ha aju ha tape mpmbyru gui – Sévia.

– ¡Ahenduva upe tava gui heta mba’e! – oñe’ẽ mbeguemi ijupe guarã oga jara, omaña cherehe jepoyhupe ha upei he’i ñe’ẽ hatãpe:

– Peicha ore ha’e – oho hese – pe tuja arandu omanda ape itahachi kuera ndive.

– ¿Ha mba’eicha umi nde tahachi kuera?

– Hetaichagua oĩ tahachi kuera – odepende ipintare. Oĩ oñemonde porãva ha nahaniriva.

Ore, reikuaa haicha ava py’aguapy ha avavepe ndaro’inchai, hatu entero arriero tekorei ou ko yvyre, ombyai ko tava ha orembo’e mba’e vai. Roikuaa hag̃ua mavapa otro yvy gua, ore mburuvicha he’i oreve kuehe roho hag̃ua roñembyaty koty ojejapova atype guarã, oñemoĩ hag̃ua oreve peteĩ pere. Upevare heta ava oñembyaty hina ko’ape, oikuaa hag̃ua mba’epa ojejapota.

Ajepy’a mongeta ha ha’e che jupe akañy va’erã ko yvygui pya’ente voi, che haicha, Sévio haicha, ndajepokuaai ko’a angatupyry ha katypyry jehechaukare ha ¡ndavy’aveima upeare!

Upe jekeha jara opuka cherehe karia’yicha, che nupã nupã che rati’ype ha he’i cheve jeroviape:

– Oh, arriveño, ¿kova piko ya ovalema ekyhyje hag̃ua? ¡Upevare eho va’erã mombyryete etopa hag̃ua py’a guasu oreicha!

– Ha, ¿mba’e rejapose? – aporandu atĩ pa’upe.

– ¡Mba’e piko la reporanduva! Ehechata mba’eichaitepa ore py’a guasu. Ha’eta ndeve, eho va’erã mombyry etopa hag̃ua ore py’a guasuichagua. Mombyetereigui eju ha rehecha heta yvy, ha nderehechamo’ai oreichagua imbarete va. Ejeha taroho oñondivepa. Ajapura va’erã.

Rohota jave rohendu, okẽ renondepe, verreinke ry’apu.

Amaña ñemi oka gotyo: oiko peteĩ mba’e – peteĩ karia’y oguerekova saco rendy mboapy hatĩva iñakãpe, itraje estampado ichucova, oĩ hina peteĩ hapicha lomo’ari oñemondeva ao hepyva akãrague mbyky. Oñembo’y jekeha renondepe ha upe aria’y oguejy hapicha ari gui.

Ijara osẽ, oñakãity ha upe arriero itrajepava oike upe jeke hape peteĩ mesa ojejapova upe va’ẽra voi. Upe oĩva ao comunreheve opyta okape ha oha’arõ. Upe ijara oñakãity avei ichupe.

– ¿Mba’e piko la oikopava? – aporandu ijarape, nontendeiva mba’eve.

– Peicha, oike va’ekue ko jekeha pe ha’e peteĩ tahachi mburuvicha vemava ha ko arriero ha’e ko tavaygua jehaihuva, plata heta ha retayhua katupyry – he’i ñe’ẽ mbeguepe ko ijara.

– ¿Mba’ere piko upeicharamo oheja pe otro ojupi ilomo’ari?

Jekeha jara omongu’e iñakã cheve ha roho otro lado. Opuka cherehe ha he’i:

– ¡Ore rohecha mba’e guasueterei ha sapy’ante oikoha! – antes he’i cheve hetaiterei mba’e, che ndaikuaaiva mba’epa ha avy’a upevare. Ahendu porãiterei jepe upe huguape he’i va’ekue cheve: – ¡Ha’e peteĩ servicio porã ñande retãpe, nda oimerãeiva ohayhuva hina!

– Roho la atyhape ha jeiporavo mburuvicha hape ya ohoma hina hendaguãpe.

Peteĩ aty’i omoĩ peteĩ karia’y herava Kolb, che mandu’a porã ramo hina herare, upeva ha’e la ijeiporavo pyre upe puesto rã, mokõi aty’i ha omoĩ aipo Talb herava ha irundy aty’i katu oguereko voi la ijeiporavo pyre.

Oĩ peteĩ ñentende’y, cada aty’i omoĩ se la ijeiporavo pyre va.

– Ndajaguerekoi otro oikoveva Kolb gui ko atygui he’i peteĩ aty’i – enteroveva jaikuaa la iñarandu eterei ha. Ndaikuaai omene pa ñande apytepe he’i ojejupi hague hi’ari hera vece ava katupyry va.

– Mava pa nde ere hag̃ua upeicha, – he’i chupe peteĩ pe otro aty gua – ¡Avaveva tahachi tahachi manda’yva ndojupiri nde ari!

– Jaikuaa mba’epepa nde guapo, – he’i pe irundy ay’i pegua – ¡ñande ndaikatu mo’ai voi ja agarra ñeinupã ñande rasẽ’yre!

– ¡Angiru kuera ñambuesakã kova! – oñe’pyrũ Kolb. – Añete la ava katupyry oñesaingo che lomo’ari pa ary hama, cheinupã asapukai’yre, pero oimene oĩ peteĩ iguapoveva chehegui ñande hegui imitã veva.

– ¡No, no! – he’i umi ohayhuva ichupe.

– ¡Ndarohendusei ymaguare jejapova! Ohasama pa ary Kolb ari ojejupi hague, – osapukai umi ñe’ẽ mokõi aty’i gui gua.

– Tuguy pyahu omanda hina ko’anga, jaheja la jagua tuja oisu’u kangue tuja, – he’i peteĩ irundy aty pegua.

Upei ndikovei ty’apu, ava kuera aguevi, oho izquierda ha derecha gotyo, tuichave hag̃ua tape ha ahecha peteĩ arriero pyahu 30 ary kuera. Oñemboja aja hina enteroveva oñakãity.

– ¿Mava peva? – oñe’ẽ ñemi ijarape.

– Ha’e tendota jeikuaa pava. Peteĩ karia’y pyahu, jerovaha. Oñepyru kueramo he’i ohupi hague peteĩ tuja ilomo’ari mbohapy vece. Ha’e la ojeikuaaveva enterovevagui.

– ¿Ha’e kuera ikatu oipavo chupe? – aporandu.

– Upeva ikatu, enteroveva jeiporavo apytegui – ha’e kuera itujama, ara mbykyma chupe kuera, tuja ojupi rire ilomo ari kuehe.

– ¿Mba’eicha hera?

– Kleard.

Oñeme’e ichupe henda porã guarã.

– Che ha’e, – Kolb oñe’e, – ndajatopa mo’ai peteĩ oikoveva Kleard gui. Imitĩ, avaveva ore tuja nda’ore mbojojai.

– ¡Pehendu, pehendu!… !Tekove puku Kleardpe!… – enteroveva mba’a ñe’ẽ he’i.

Kolb ha Talb ogueraha chupe mburuvicha rendape. Enteroveva oñakaity ichupe ha oiko peteĩ kirirĩ ñande mondyiva.

– Aguije, angiru kura, ko che poravo haguere ko mba’e guasuete pe me’eva cheve enteroveva voi. Pende py’a guapy, opytu’u cherehe ko’anga, che rayhueterei.

Hasy jamyakã ko mba’e ava kuera ko tetãpe oipotava ivai jave ko ñande rekove kuera, ajapota oĩva che pope pe moĩ haguere che rehe pende py’a guapy, amyakã ñe’ẽ porãpe pende ñe’ẽ ha che rayhu haguere avei.

Aguije, che angiru kuera che poravo haguere.

– ¡Hurra! ¡Hurra! ¡Hurra! – umi oiporavo va’ekue ichupe osapukai vy’ape.

– Ha ko’anga angiru kuera, ha’ese heta mba’e ko mba’e tuichaite oikovare.

Nda ha’ei je’urei ko tasy peñanduva, umi tasy ñande ra’arõva, hasy ñande marca hina hierro akupe ñande renonde. Añete, no – oĩ tasy arriero ndaha’eiva arriero kangy pe guarã. Jaheja umi py’a kangyva toryryi, peheja toryryi py’aju gui, ñande ndañande resarai va’erã jajuha ava katupyrygui, tuguy ale oĩ ñande retepe, ñande taita ruguy katupyry, umi arriero py’a guasu omano va’ekue ñande sã so hag̃ua, jaiko porã hag̃ua ñande, ijypykue kuera. Ñande tasy ndaha’ei mba’eve, jambo hovairamo umi ohasa va’ekue ñande taita kuera – ¿ñande piko jaiko va’era umi arriero onetede’yva mba’eve guaicha ko’anga jaiko porãmi ongua?

Tetaygua añeteteva, enteroveva ndomotĩseiva hetãpe yvy renondepe, oaguanta tasy arrieroicha ha ava katupyryicha.

– ¡Pehendu! ¡Pehendu! ¡Tekove puku Kleardpe!

Kleard rire oĩ heta oñe’ẽ kuaava avei, ombojerovia umi ava okyhyjevape ha he’i jey heta mba’e he’i va’ekue Kleard.

Upei, peteĩ kangy ha kane’o karai, hova cha’ĩva, iñakãrague ha hendyva morotĩ heladaicha, ojerure oñe’ẽ hag̃ua. Hetyma oryryipa tijagui, ipo oryryipa, ilomo ojero’a, hesa katu hesaypororopa.

– Mitãkuera, – oñepyru, tesaype oguejyva hosa moroti ha cha’ĩrehe oguejy avei henduva morotĩre, – Che arruinado ha vokointe amanota, che ha’e ndatekotevei peichaite peve roñemotĩ nderenondepe. ¡Aguereko sa ary ha aiko ko che rekove pukukue peva’yre. ¿Mba’ere che oñemanda va’erã che rehe, che ko che tuja ha che cha’ĩpama va?

– ¡Pejuka pe karai ñembotavy! – osapukai mburuvicha.

– ¡Pejuka! – osapukai enteroveva.

– ¡Karai tuja arrruinado!

– Ombo py’a guasu rangue mitãrusu kuerape, ¡ha’e omondyi opavave oĩva ko’ape!

– ¡Ha’e otĩ va’erã pe hova cha’ĩ re! Ha’e ovalema la oikoveva ha ikatu guiti okyhyje –ñande mitã veva ñande py’a guasuve chugui…

– ¡Pejuka pe py’aju!

– ¡Peguenohe!

– ¡Pejuka!

Mitãrusu atyra odispara upe tuja oĩ hape, ha’ekuera oho oguaña ichupe, oitia ha opygoi hatã ha pochype.

Ipahape, oheja oho hikuai tujagui – haimete ojuka hikuai itape.

Enteroveva ome’ẽ iñe’ẽ ko’ero ipy’a guasuta ha ha ohechauka mba’eguipa ojejapo hikuai ha mba’erepa upe tavaygua.

Avakuera oho atyhagui ojorapykueri. Oho kueramo he’i hikuai:

– ¡Ko’ero jahechata katupyry!

– ¡Jaikuaata mavapa ndoñe’e reiri ko’erõ!

– Oguahẽma ko ara jaikuaa hagua ava katupyry ha ndaha’eiva, ¡Upeicha jaikuaata oñembotavyva ndaha’emo’ai ñande rehegua!

– ¿Rehechapa mba’eguipa rojejapo? – oporandu cheve py’a kyrỹipe jekeha jara.

– Ha’ema, ajapoma, – ha’e pya’e voi, añandu ramo cherejaha mbarete ha che akã ogrekoha mba’e ndaikuaaiva che mba’epa.

Upe arape voi, che alee kuatia ñe’epe peteĩ articulo he’iva peicha:

– Tavaygua kuera, ya horama jaheja hagua jealaba reiete ha ñe’ẽ reigui ñande apytegui, ya arama jaheja hagua ñe’ẽ rei ha nandi, jaiporueteva jahechauka hag̃ua ñande vale ha gua’u ha japu va ¡Oguahẽma la ara, tavaygua, ñamoĩ hag̃ua ñande ñe’ẽ ñorãirõpe, ha jahechauka hag̃ua mavapa añete hape ivaleva añetete ha mavapa ndovalei mba’everã! Jaguerovia hina ndaipoi ha ñande apytepe ñemotĩpy ha py’aju ñande apytepe ikatu va’erãichagua ojegueru forzado hierrope guarã.

Enteroveva oñanduva ipype tuguy ñande ava ymaguare oguerekova’ekue, oñeha’ata oĩ hag̃ua puntape oaguanta tasy ha py’aju, kirirĩ hape, kova ko ha’e tasy sagrado, ha’e peteĩ sacrificio ñande retãpe guarã ha ñande vy’arã avei. ¡Haleke tavaygua kuera ko’ẽro ha’eta ara jehechaika tuicha ha!

Jekeha jara oho tupape, oikopa rire la aty guasu, upei oho hag̃ua voi porã ko’ẽ rire upe aty guasu oikota hape. Oĩ ohova ko ñembyaty ha rãpe opya voi upepe oke upeicharamo voi porã oiko hag̃ua.

Che avei aha ko’e rire upe oikota hape la aty. Enteroveva oho avei – mitã ha tuja, karia’y ha kuña. Oĩ sy ogueruva mitã ijyva’ari ikatu hag̃uaicha oñemarca sellope, honorgui guava, ha upeicha oguereko hag̃ua puntape ñeñatende umi oikotevẽ hape.

Oĩ oñeguañaba ha itie’ỹva (upe mba’epe orejogua Sévio kuerape ha upevagui avy’aiterei), enteroveva oiko se la oñepyruva upeicharamo osellama hag̃ua ichupe. Oĩ uperumi ohupiva hapichape ijahy’o guygui.

La sello kuera omarcaba ha’e peteĩ tavaygua omba’apova, oñemondeva ao morotĩpe ha upeicha ha’e ndojoguai la oĩva upepe:

– Ani embopu mbegue nde juru, alapinta, enteroveva jañe’ẽta- ndaha’ei vaca ñande, che ha’e ikatuha jaiko ape jañoguaña’yre.

Oñepyrũ omarca. Peteĩva hasẽ. Oĩ iñe’e argel, ni peteĩ ndose porãi, oñesẽ tasẽreve ha tovasy aime aja upepe.

Ndaikatuvei apyta ahecha hag̃ua upe ojapova hikuai

Ndaikatuvei ahecha upe ojapoa hikuai mba’e hasyeteva, upevare aha jevu che kehape, aguahẽramo atopama upepe okaruva ha ho’uva guaripola.

– ¡Opama! – he’i peteĩva.

– Oima, ndarosapukai añete, ¡Talb oñe’e ha osapukai ojapohaicha chaburro…! – he’i otro.

– ¿Ehechapa mba’eichapa Talb? Ha reipota kuri ichupe mburuvicha rã kuehe ñembyaty hape hina kuri.

– Oh, ¡ndajaikuaa i ve la voi mba’eve!

Oñe’e hikuai, hasy etereigui chupekuera, oñongatu se hikuai gua’u lamhasyha, ha’ekuera ndoipitai che ha’e hesekuera irranuinado ha hikuai.

Kleard otĩ ijehe, oñe’ẽ vai haguere peteĩ karia’y herava Lear, upe karia’y ajerure va’ekue mokõi ve voi oje sella hag̃ua ha ndahasyi ichupe mba’eveicharamo.

Tavaygua kuera enteroveva voi oñe’ẽ porã hese ivale terei haguere kuri.

Oĩ ava okañy va’ekue, umi’ava ndojehayhu vei upeirire.

Ohasa la ara, upe arriero ogurekova la mokõi sello isyvare oguata iñakã yvate voi py’a guasupe. Ohohape, ñe’ẽ mbeguepe vy’ape ava kuera he’i ikupepe: ¡Lear, Lear!… !Kova ha’e hina!… ¡Kova ha’e py’a guasu ndosapukai va’ekue, ndojapoi va’ekue ni peteĩ ty’apu oje sella aja hina isyvape mokõi sello pe voi! Osẽ kuatia arandupe voi la hera, ñe’ẽ poangue oje’e hese.

Mborayhu oĩmiva chupe guarã memete.

Aime hape voi ahendu ñe’e porã ichupe guarã ha añepyrũ añandu tuguy Séviagua ocorre co che vena rupi, ñande ypykue py’a guasu memete, ha’ekuera oano estacare ñande rekove porã hag̃ua ko’anga, ñande jareko avei ñande rekove kue yma py’a guasu ñe’ẽpe ha ñande Kosovo. Che avy’a che retãre, vy’ape aime ahechakare la ore rehegua mba’eichapa ivale, ha adispara pe ñembyaty hape ha asapukai:

– ¿Mba’ere pe güero mba’e terei la Lear? ¡Peve ndoape hechaiva arriero py’a guasu añeteva! ¡Peju ha pehecha pende voi mba’eichaguapa la Séviagua ruguy! ¡Pe moi cherehe pa sello voi che akãre, ndaha’ei voi la mokõinte!

Pe mba’apoha tavagua ñemonde porãva ogueru la ierro che akã ypype ha oñepyrũ…

Apay la che keragui.

– Haimete amotĩ la i Lear pe – añe’akã mogeta, ha py’a valepe, ajere ha aimehaicha atĩ lento che kera ndoguerekoi hague paha.

 

Belyrat-pe, 1899.
Tembiaporã “Radoje Domanović” ojetraduci va’ekue Ever Fabian Velazquez Fretes po pe, 2021.

Tendota (3/3)

(kuatiarogue mboyvegua)

Upeicha ohasa peteĩ ara, umi ara ohasava upei ojogua upe ohasava’ekuepe. Mba’eve guazui ndohasai, karãi’imi jipi: oñepysanga ovakãro yvykuape, ha upei varrancape, ojeykyty mora rakãre, opyrũ ñoatĩre, oiko tormento’imimi. Karai kuera ojeheja tapere omano haguã. “Omano mo’a vointe opyta rire hogape, ¡jañe’e’yre tapere!” he’i ñe’ẽ gueru, he’i enterovevape ipy’a guazú haguã.

Umi mitã’i michimiva, peteĩ ha mokõi ary oguerekova, omano avei. Ituvakuera py’a rasype omokõ pochy, ñandejara rembiapo. “Ha umi mitã michivea, avaveva nombyasyi. Michiveramo omanova ndoikoi ñembyasy. Ñandejara tome’e tuva kuerape ani ta’yra kuera ha tajyera kuera omano ohupyty haguã upe ary omenda haguã. Umi mitã omano va’erã voire tomano upeicharamo ndaipori ñembyasy. ¡Upeicharamo la ñembyasy ndaipukui!” ñe’e gueruva oñemoñe’e chupekuera. Ava kuera oñeakã pytĩ ha omoĩ pohã hetymare omonguera haguã pya’e. Alguno ijyva omongera pohãpe avei. Enteroveva oguereko hetere mba’e vai. Ijao kuera oñesaingopa, upeicha hikuai oguanta vu’apope tenondegotyo. Opa mba’e ndahasyvemo’ai kuri upe vare’a vaiete ndojeguerekoi rire. Lo mismonte omaña va’erã tenondegotyo.

Peteĩ arape, mba’ẽ iporãitereiva ojehumi.

Tendota oguata hina tenondepe, ojere hese umia arriero ipy’a guazú veva atygui.

(Mokõi okañy ichugui kuera ha avave ndoikuaai mamopa oime hikuai. Peteĩ ñe’ẽpe oĩ hikua oheja ha hembiapo kuera ha oho jevy hogape. Peteĩ momentope upe ñe’e gueruha omombe’u ko ñemotĩ oikova’ekue. Oĩnte la ogueroviava omano hague hikuai tapere, ndoñe’einte hikuai ani oiko vai hikuai.), umi aty rembyre oguata hapykueri kuera. Sapy’a, ojekuaa peteĩ yvy kua tuichapa jepeva – pykuku añetehape. La bajada tuichaiterei ha avaveva ndohosevei tenondegotyo. Umi arriero py’a guazú opytapa ha oha’arõ mba’e pa ojapo tendota. Omaña mbyky, py’a mongetape, ñakãietype, ha’e oho tenondepe vale pa’ume, oinupa kueramo ibaston henonderãpe, ijykepe avei ojapo haicha voi.

Heta la he’iva omo’oanduve ha ichupe kova. Ha’e nomañai avavere ha nde’iri mba’eve. Ndaipori hovare kyhyje ni mba’eveichagua mba’e vai, upeare avave nde’iri ichupe mba’eve iñarandugui tendotaicha. Mokõi paso ha ojapo rire ojejuhuma orillare. Enteroveva ipy’a guazúva oñepỹsanga kyhyjepe ha hesa po omaña tendota re. Umi arriero ikatupyry veva haimetema ojagarra tendotape, toiko la oikova upei, toñembyai jepe la oje’eva’ekue ani ojejapoti, ha’e peteĩ paso ojapo rire, mokõihape ho’ama katu pe yvykuape. Ha ko’ape oikoma la sarambi, jejahe’o, jesapukai, kyhyje oñemoĩ tenonderãpe.

– ¡Peha’arõ angiru kuera! ¿Mba’e la apuro? ¿Koicha piko la ñande ñe’ẽ arriero guaicha jajuka va’erã?, jaha va’erã ko arriero arandu rapyueri, ha’eko oikuaa la ojapova. Itavy va’erã la ijehe hevy ojaporamo mba’e vai. Hale, ¡ikupepe! Kova la tuichave ha ikatu la ipaha avei ñeha’ã jajapova hina, kova ja ipahama. ¿Ava pa oikuaa? Ikatu amogotyove, ko yvyku rire, jatopa yvy ndeporãpa jepeva Ñandejara ojapo va’ekue ñandeve guarã. He’ipa rire ñe’ẽ gueruva upeva ojepoi avei yvy kuape. Umi ipy’a guazú veva oho hapykueri ha upei enteroveva ojeoi.

Oiko tasẽ, ja’o, plageo, sapukai upe yvykua mbyte rupi. Ikatu ja’e añete hape noñesẽ mo’ai ha tekovere upe gui, la michiveva ñepẽreve o opa ba’e rasy, la ava ko hosã hina. Tendota gui la ivaleveva ha osẽ porãva ichupe mba’e ndaipori vointe. Oñesaingo ñanare ha upevare ndojehui ichupe mba’eveichagua mba’e vai. Oñeñandu porã ha ojupi jevy yvate. La tasẽ, sapukai ha jeja’o ikatu gueteri oñehendu upe yvykua ruguape, tendota oguapy kirirĩpe, ha ndoku’ei, ojepy’a mongeta. Oĩ hete rasy va, umi’ava oñepyrũ oja’o tendotape, ha ha’e nde’iri mba’evete, okirirĩ ha ndopenai hesekuera. Umi vale pa’ũpe oñembo’y va’ekue ojejoko yvyra rakãre ha oñepyrũ ojupi jey hikuai mbeguekatu osẽ jevy haguã. Ndaipori oĩ porãva nda’eiramo upe tendota. Enterovevante ipochy ha hasẽ rete rasypa gui, ha tendota okirirĩ ha ni ndoñakã rapu’ãi. ¡Tovasype oĩ ha opyta peteĩ arrieri arandu opytahaicha!

Ohasa la ara. Ha la ava ohova haspykueri sa’iverei ohoramo. Cada ara omano ha omano lomitã. Oĩ avei ojevy jeyva.

Hetaite rire kuri oñepyru ramo guare ko’anga ja sa’ivema ohoramo. Hova kuera sa’yju ha kane’o kue ohechauka ñembyasy, ku’a rasy ha vare’a. Upeichaveramo avaveva noñe’ẽi. Tendota jepe ojepy’apyma pe iñarandu pa’ũme. Tape avei hasyetereima jeguata.

Sa’ive hikuai ohoramo ha opyta pa avantema. Hova vaipaitema hikuai, ojeplagea oikoramo ha ndoñe’ẽ veíma voi hikuai.

La ipinta kuera ndaha’eveimai arrieroicha. Oĩ imuletava. Oĩ ijyva ñapyytĩva. Ipore oguereko heta ñapytĩha ikuai. Ha ni ojaposeramo mba’e porã ndaikatuveitama voi, hetaitereima ojembyesarai hikuai hetere. Umi ava ijapytepe kuera imbareteva ha py’a guasuva, ndoguerekoveima upe jerovia, oñorãirõ lo mismonte, upeichaite, oguata yke vai hikuai ha oho mbaretepe, plageope, turyrype ha tasype. ¿Mba’e ojapoveta si ndaikatui ojevy? ¿Heta ñeha’ãpe ha ko’anga piko ohejata hikuai ko jeho mombyryete?

K’aruetema. Muleta jeguatareve, ohecha sapy’a hikuai la tendota ndaiporiveima henondepe kuera. Peteĩ pasope ha ho’a mo’a jeyma yvy kua pe.

– ¡Oh che retyma! ¡Oh che po! – ou jeyma la tasẽ ha sapukai. Peteĩ ñe’ẽ kangy oja’o vaieterei la tendota pe ha upei okirirĩ jevy.

Kuarahy resẽ rire, upepe oĩtendota oguapy hina, upe ojeiporavo hague araicha. Ndaipori mba’evete hese oje’e va’erã.

Upe ñe’ẽ gueruha ojupi upe yvykuara ari, ha hapykueri mokoĩ avei. Tova ñembyasype y tuguy memete, ojevolea ohecha haguã mbovypa opyta, ha opilla hikuai ha’e kuera mintema opytaha. Upe ikorasõ henyhẽ kyhyjepe ha mba’e vaipe. Upe yvy oĩha hikuai avaeva ndoikuaai, yvykandu, ytakua – ndaiporivei tape ojeho haguã. Kuehembue otopa hikuai kuri la tape, ha ohejante kueri ikupepe. Tendota ogueru chupekuera ko yvyre.

Imadu’a hikuai umi iñangiru kuerare, igente omano va’ekue ko jeho mombyry hape.

Peteĩ ñembyasy tuichaitereiva ha hasyveva ko rete rasypagui oñua chupekuera.

Ha’e kuera ohecha hesarupi ko ñembyai pa guasu.

Upe ñe’ẽ gueruva oñemboja tendota rendape, ha oñepyrũ oñe’ẽ peteĩ ñe’ẽ kangy, kane’o ha ryryipe.

– ¿Mamo jahata?

Tendota okirirĩ.

– ¿Mamo jahata, ha mamo oregueru? Ore ha ore gente kuera roñemoĩ nde pope ha roho nderapykueri, roheja ore roga ha ore taita yvy roimo’agui ikatuha ojetopa yvy porãve ikatu haguãicha roikove. Ha nde ore hundi vaieterei. Oĩ kuri mokõisa ava nde raykueri ha ko’anga ¡emañami mbovypa oĩ!

– ¿Ndaipori piko hikuai ape? – he’i ñemi tendota oñakãrapu’a’yre.

– ¿Mba’eicha piko reporanduta ava mba’e? ¡Emopu’a la nde akã ha emaña! ¡Eipapa movypa opyta orehegui ko jeguata puku aja! ¡Emañana ore rehe!, I cuenta ve romano kuri ropyta rangue peicha.

– ¡Ndaikatui amaña!

– ¿Mba’ere?

– Che ndahechai.

Peteĩ ñekirirĩ vaieterei.

– ¿Embyai piko nde resa ko jeguata puku jave?

– ¡Che aikove’ypy guive peicha!

Mbohapy ava voi iñaka guapy ñembyasype.

Yvytu ro’y oipejuvai ko yvy kandu pa’ũpe ha oity yvyra rogue piru. Serrason pohyi ojere upe vallere ro’y ha omongu’e guyra pepo. Peteĩ guyra vai oñe’ẽ. Kuarahy okañyma hina arai kupepe, ojere ha oho pya’e pya’e voi mombyry. Omaña ojohe kyhyje vaietereipe.

– ¿Mamo piko ikatu jaha ko’anga? – he’i peteĩva.

– ¡Ndajaikuaai!

 

Belyrat-pe, 1901.
Tembiaporã “Radoje Domanović” ojetraduci va’ekue Ever Fabian Velazquez Fretes po pe.

Tendota (2/3)

(kuatiarogue mboyvegua)

Enteroveva oguerovia ojapo porãtaha upe hembiapo tendotaicha, ha mba’eve ndoipy’apy mo’aiha ichupe. Ha upeicha, ko’ejuramo osẽtama hikuai upe yvy porã reka.

Ko’e rire, umi ava oguereko ipy’ape ohota ha hikuai mombyry oñembyaty hikuai. Mokoĩsa ava oho upe ojotopata hape hikuai. Sa’i optyava upe hogape oñangareko hagũa imba’e repyre.

Añete, py’a kangy ojapo ñanderehe jahecharamo ava mboriahu ojapo vaiva hesekuera yvy vai, ohejaka forzado chupekuera oikoha ha oĩha i taita re’ongue kuera. Hova kuera oñembyaipama, kane’o ha kuarahy ohapypava. Upe ñembyasy ary puku opoko hesekuera ha ohechaukava tova kane’o ha py’apy.

Ha ko’anga vy’a pope ikatu iporã – añete ojehe’ava jepy’apy ndive. Peteĩ tesay ho’a pe tova cha’ĩ ari heta karaigui, umi oñembuasyva tarovape ha omongu’eva iñakã jehechauka vaipe. Ha’ekuera oleji opyta omano hagũa umi ita guazú aputepe oheka rangue tekove porã. Heta kuñaombyasy ha ohecha ipahague umi taita kuera oñeñoty hague omano rire ohejata upepe ha oho hikuai mombyry.

Kuimba’e kuera oñembo vale hikuai ha osapukai – Oima, ¿Pende pe mano se vare’agui ko yvy vai ari, ha peiko oga vai guype?

Añete, ha’ekuera ikatu rire oguerahapa mo’a voi hikuai opa mba’e oguerekova upepe ilomore ikatu rire.

Oñehenu ty’apu ha sapukai upe aty apytepe. Taha’e kuimba’e ha kuña ndopytai peteĩ hendape. Mitãnguera hasẽpa, omongu’e aja isy ichupe ilomore.

Mymba kuera avei ndopytaveimai peteĩ hendape. Ndahetai la mymba, peteĩ vaca ra’y ape ha pegotyo, ha upei peteĩ piru ha tague guazú jamelgo akã guazú ha tetyma kyra, hi’ari ojehupi ao kuera tuya ha sabana, bosa, ha mokõi saco silla ari, upe mymba anga oguata kangy vai piru. Oñembo’y valegui ha hasẽ sapy, ante.

Oĩ ohupiva opa mba’e burro ari, mitãkuera oitira jagua isãgui. Oñe’e, osapukai, oñe’e tie’y, hasẽ, aguahu, ha orelinchaba. Hembypa opa mba’e. Burro ma katu hasẽ avei sapy’ante. Ha upe tendota katu ndoñe’ẽi ha nde’iri mba’evete, ha’etevaicha ndaha’eiva imba’e la oikova. ¡Peteĩ ava aranduva!

Ha’e oguapy ojepy’a mongeta mombyry kirirĩ hape, oñakãityhare oiko. Sapy’ante ondyvu, ha upeante. Umi ava mba’e ha’e ojapova ombo jeroviave umi ava kuerare ha’ekurea ijapotaha opa mba’e ha’e he’iva oahasata tata ha y ari upeicha ha’e oipotaramo. Oñehendu ñe’e he’iva:

– Javy’a va’erã enteroveva jatopa hague koichagua karia’y arandu. Jaiko rire hese’ỹ !ñandejara ani oipota! Jamano mo’ama. Ha’e oguereko upe arandu añeteguava, ¡ha’e ndeve! Okirirĩ hina. ¡Mba’eve ndahe’iri! – he’i peteĩ omaña aja hese tesa’ỹipe ha jeroviape.

– ¿Mba’e la he’i va’erã ha’e? Umi ava oñe’etereiva ndomongu’ei upe aranduryru. Peteĩ ava arandu, ¡añeteguape! Ha’e oñembo py’a mongeta ha nde’iri mba’eve, – omoĩ avei otro ava omaña aja hese py’a rorype.

– ¡Hasy ko aty ñemongu’e!, oikuaa va’era oipy’apyva ichupe kuera, ndoguerekoi mba’eve ipope, – he’i jey upe oñe’e va’ekue puntape.

Oguahema la hora. Oha’arõ hikuai michimi upeichahagui umi opytaseva ikatu ojere ha oho hendive kuera, upeva ndikoigui, ndopytavei hikuai.

– ¿Ndajahaima va’era? – oporandu hikuai tendotape.

Ha’e opu’a he’i’yre mba’evete.

Umi ariero ipy’a guazúveva oñembyaty ijerere sapy’ante oikoramo algo ivaiva hese.

Tendota, oñakãity hape, oguatamimi, omongu’ejaro ibaston henonderã arandupe. Ava aty oku’e ikupepe ha osapukai hikuai ¡Tekove puku ñande tendotape!, oguata jey ha ombeti peteĩ korapy ahenore. Upepe, opytaite, ha umi ava atyra ohova ikupepe opyta avei. Tendota oguevi’imi ha oinupã ibastonpe upe korapy.

– ¿Mba’epa reipota rojapo? – oporandu hikuai.

Ha’e nde’iri mba’eve.

– ¿Mba’e rojapo va’erã? ¡Roity korapy aheno! ¡Upeva rojapota!, ¿ndapehechai piko ohechaukaha ñandeve ibastonpe mba’epa jajapo va’erã – ¿osapukai umi oĩ va’ekue tendota jerere?

– ¡Oĩ peteĩ okẽ! ¡Oĩ peteĩ okẽ! – Osapukai umi mitã ha ohechauka okẽ oĩva henonde kuerape.

– Shh, mitãkuera, ¡pekirirĩ!

– Ñandejara tañande pytyvõ. ¿Mba’e la oikova? – kuñakarai kuera ojovasa.

– ¡Nde’iri mba’eve! Ha’e oikuaa mba’epa ojapo va’erã. ¡Pembyai la korapy!

Sapy’aitepe ombyaipa hikuai la korapy, ha’ete voi ndaipori va’ekue upepe.

Ohasa hikuai la korapy ahenope mba’eve’yramo ronguaicha.

Ohasa korapy ari.

Ndohoi mombyry rire pe tendota oñepysãnga tuicha ñana iñoatĩvare ha opyta.

Hasype osẽ jey ha oñepyrũ oinupã upe ibaston apo ha pegotyo. Avaveva ndoku’ei.

– ¿Mba’e la oikova ko’anga? – osapukai umi huguapegua.

– ¡Peikytĩ upe ñana! – osapukai peteĩ oĩva’ekue tendota ypype.

– ¡Upepe oĩ la tape, upe ñana kupetepe! ¡Upepe oĩ! – osapukai mitãkuera, ha enteroveva oĩva hugupe.

– ¡Upepe oĩ la tape! ¡Upepe oĩ la tape! – oñembohory umi oĩva tendota jerere, oha’angava pochype. – ¿Ha mba’eichapa ava hecha’ỹ jaikuaata mamopa ñande gueraha hina?, ndaikatui enteroveva omanda. Ko tendota oikuaa mamopa tape ipoãveva ha mbykyva. ¡Peikytĩ pe ñana iñoatĩpava!

Pya’e omopotĩ hikuai tape.

– Auch – hasẽ oikutu va’ekue ichupe ñoatĩ akua ha petẽiva katu oĩnupa chupe yvyra mora rakã.

– Angiru kuera, ndaikatui jaipota algo mba’evegui. Jañeha’ã va’erã michimi ikatu haguaicha oiko mba’e porã, – he’i ipy’a guazúveva pe atype.

Ha’ekuera ohasa upe ñana kua rupi heta oñeha’ãrire ha oho hikuai.

Oguata mieverire, otopa ñana guazú oikytĩ ha oho hikuai.

Sa’ieterei gueteri ojeguata upe peteĩ ara, hetaiterei mba’e ojoko chupekuera. Ha upeva ari, sa’i tembi’u, oĩ orahava galleta atã ha michimi quesu ha otro pan ojepy’a joko haguãite. Ha oĩ ndoguerekoiva mba’evete. Ku iporãva a ara haku, upevare ojetopa yva apeo ha pegotyo.

Peicha, upe peteĩ ara ndoguata pukui hikuai, lo mismote ikane’õ oñeñandu hikuai.

Ndoikoi mba’eve vai ni mba’eve. Ko’a mba’e tuichaite oikoramo ojehecha va’erã ko’a mba’e makanadaicha:

Peteĩ ñoatĩ opa’ã peteĩ kuña resape, ha oñua ichupe peteĩ ao kue he’õvape, peteĩ mitã oñepysanga yyrare ha opyta iparĩ, peteĩ karai tuja oñepysanga ha itobillo ombyai, oñemona rire hese seboi ku’i, py’a guazupe oho tendota rapykueri, oipytyvo ichupe ibaston guapoite. (Ja asegura haguã, oĩ he’iva upe karai ijapuha itobillo rasy ha, ikatu haguãicha oho jey haguã hogape.) Pya,e, oĩnte la ndoguerkoiva ñoatĩ ijyvare, ha hovare. Umi karia’y ojoko tasy py’a guazupe, ha umi kuña kuera ñe’e tie’ỹpe oja’o pe oikova hesekuera ha osẽ hague hikuai hogagui, mitã kuera hasẽ, ndopillai la ñeha’a oikova ko’anga upei ojehepy me’eta chupe heta mba’e porã pe.

Enteroveva vy’arã, mba’evete ndojehui tendotape. Oñeñatende porã voi hese mba’eve ojehu haguãicha. Upe pyharepe, ombo aguije ñandejarape hikuai avavetepe ndojehui haguere mba’eve, ni maavea ndomanoi haguere, ha mba’eve ndojehui haguere tendotape. Upeare, peteĩ ava ipy’a guazúveva oñepyrũ oñe’ẽ. Hova okarãi chugui mora rakã, ha’e opena’ynte upevare.

– Angiru kuera, – oñepyrũ – peteĩ jeguata porã jajapo ko ara jahejava oho.

Aguije ñandejarape. Ko tape hasy, ha jaha va’erã hese opa peve, enteroveva jaikuaa ko tape hasyva hina ko’anga, jaguaherire vy’ape jaguahẽta ha. Ko ñandejara tañande rovasa ha ñande tendota pe ha ani oiko hese mba’eve vai ikatu haguãicha oho ñande renonderã jahupyty haguã vy’a.

– ¡Ko’ẽro ko cheresa mokõiveva ojeita chehegui peichante jaharamo hese! – he’i peteĩ kuña, pochype.

– ¡Auch, che retyma! – he’i pe karai, upe kuña he’i rire mba’e pochy.

Mitãkuera hasẽgueteri, ha ndopenai isy kuera ñe’ere, hasype okirirĩ hikuai, ikatu haguaicha oñe’e ko ñe’e gueruha.

– Sí, eperdeta nde resa mokõi, – okapu pochygui, – ¡ha eperdepaitema! Nda’ivairi la oikovata nderehe, ko mba’e porã jajapova rapykueri! ¡Ñemotĩ!

¿Nde piko ndereñepy’a mongetai nde memby reiko porãre? ¡Jaheja alamitã ñandehegui tomano ko jajapova rapykueri! ¿Mba’e diferencia ojapo? ¿Mba’e la peteĩ tesa? O ¿mba’epe reiporuta nde resa oĩ hape peteĩ ñande guerahava hapykueri arandu poguype upe vy’e rendape? ¿Jaheja va’erã piko ñande rembiapo nde resa rehehape o ko karai retyma rasy rehehape?

– ¡Ijapu! ¡Ko karai tuja ijapu! Ha’e he’inte peva ojevy jey haguã – oñe’endu oje’e opaguio lado.

– Aipo ndohose veimava angiru apytepe – he’i ñe’e gueruva – jaheja toho jevy, ani ojeplaguea ha oñotĩ ñe’e rei ñande apytepe. Che, ¡ahata ñande tendota arandu rapykueri opyta peve chehegui pehengue!

Tendota okirirĩ.

Enteroveva omaña hese ha oñe’e ñemi:

– ¡Iñakãpe heta mba’e oguereko!

– ¡Karia’y arandu!

– ¡Pemaña henondere!

– ¡Kirirĩhape oiko!

– ¡Hovasy!

– ¡Ha’e ipy’a guazú! Upeva ojehecha hese oimehape.

– ¡Ikatu ere jey! Cercas, troncos, zarzos – ojei henonderãgui. Tovasype oinupã ibaston, nde’iri mba’eve y rejaserta va’erã mba’epa oguereko iñakãpe.

(kuatiarogue upeigua)

Tendota (1/3)

Reindy ha angiru kuera, ahendupama la peje va’ekue, ko’anga ajerure pendeve cherendumi haguã. Enteroveva mba’e ja’eva ndoikomo’ai jaime aja ko yvy ndovaleiva ari. Mba’eve ndokakuaaiva ko yvyku’ipe ha ita kuape, ni oky jave avei, ha ni ndaja’esei ko ára haku puku apytepe ojehuva hina koanga ha avave yma ndojehuiva’ekue ko’anga guaicha. ¿Mboy vece pa ñañembyatyta ko’anga guaicha ja ñe’e pa rei haguã?, ñande rymba kuera ivare’apama ha ko’eroite ñande ha ñande ra’y kuera omanopata averi vare’agui. Jatopa va’era myatyrõ iporãveva ñandeve guarã. Che ha’e ku jaha va’erã umi yvy iporãve hape, ñasã ko yvora ári jatopa haguã ku yvy ovaleva, upeicharamo ndajaikoveimai ku jaikohaicha ko’anga.

Upeicha, peteĩ ava oikova ku yvy ndokakuaaiva mba’eve ári oñe’ẽ ñe’ẽ kane’õpe peteĩ ñembyatyhape. Moo ha mba’e ary pa ñandeve nañande interesai va’erã ndeve ha cheve avei. Tuicha mba’e cheve guarã che guerovia ramo oiko hague mombyry hayma avei, ha pea ya ovalema. Ape oñondivemi, che voi apensa añe’epa rei hague hina ko amombe’uvare, ha upei mbeguekatu añesãso ko amombe’uvare ha ndaha’ei japu ra’e. Ko’anga, aguerovia mbarete la amombe’uta ku oikova’ekue añete hape ha mba’epa la oiko va’era kui uperamo guare upepe, ha ni mba’eveicharamo la añe’eparei hague.

Umi ohenduva, tova kangype ha vaikuepe ha omaña nandiva, ha’etevaicha noñentendeiva voi ku ipo kuera iku’a kuape, ha’ete vaicha oikove jeyva umi ñe’e porã ohendurire. Oĩvante upepe opensa mombyry ha’eteva ku oĩ va hina upe yvy iporã hape ha ku ihepy me’e kuera ha’eva hina ñembyaty iporã pa jepeva.

– ¡Upeichaite! ¡Upeichaite! – oñe’e umi ñe’e mbeguekatumiva oparupi voi.

– ¿Upe tenda oĩ aĩguĩ?, peteĩ ñe’e kangy pukuva oñehendu pe huguagui.

– ¡Angiru kuera! – oñepyru he’i peteĩ ñe’e pyrusu hatã. Jajapo va’era ku ñe’e arandu he’iva ko’angaite guive, ndaikatuveiumai jaiko peicha ñande, ipukuetereima hina. Jañeha’ãrei etereima ha ñande kane’o paitema, ha ndovalei mba’everã. Ja ñotỹ temitỹ ikatu va’erãichagua oiko ñandeve tembi’urã, ha ou la oky guasu ha ogueraha temitỹ kuera ha ñande yvy porãngue mombyry ñandehegui, ha opyta ita atã nandi. ¿Ja pyta va’erã piko tapiaite ha jamba’apo pyharevete guive pyhare peve ñande vare’ave ha uheive haguã avei, opivo ha pynandi? Jasẽ va’erã jaheka yvy iporã veva ikatu hagũaicha jañemitỹ, ha ikatu hagũaicha jahecha ñande rembiapo kue ñemitỹre.

– ¡Jahake! ¡Jahake, ko’angaite voi, ko yvy ndoikoveimai jaikove haguã!

Pe ñe’ẽguymi va’ekue hatãvema ha enteroveva oñepyrũ oho, oikuaa’yre moopa ohota.

– ¡Pe ha’arõ, angiru kuera! ¿Mamó peho? ¡Oñepyru va’ekue pe ñe’ẽ he’i jey!

Jahata hina pero ndaha’e mo’ai peicha. Jaikuaa va’era mamópa jahata. Ani japa jey ku jaiko haicha hina ko’anga o ivaive. Che ha’e jareko va’erã ha peteĩ tendota, ha ha’e he’iva jajapo va’erã ohechauka haguã ñandeve tape iporãva.

– ¡Jaiporavo!, jaiporavo ko’angaite voi, – oñehendu enterove hendape.

Ñe’e hatã hatãpe, oikoma katu la sarambi. Enteroveva oñe’e ha avaveva nohendui mba’eve oje’e. Oñepyruma oñembyai la aty’i, oĩveva ava oheka ijupe guarãnter voi ha upecare aty’i kuera oñembyaipa.Oñondive mokoiha, oñepyru ojagarra ojojyvagui, oñe’engueramo, oneha’ã otantea opa mba’e, oipyso hikuai y camisa jyva, ha omogu’e ipokuera okirirĩ haguã hikua. Ha upei, enteroveva oñembyatypa jey, oñe’e kueramo.

– ¡Angiru kuera! – peteĩ ñe’ẽ pyrusu ha hatã oñehendu ha okirirĩpa umi oñe’eva pe orillare, umi ñe’e mbeguemi ha kangy. – Ndaikatui jaguahẽ peteĩ ñe’epe peicha. Enteroveva ko’ape oñe’e ha ndañahendui mba’eve.

– ¡Jaiporavo peteĩ tendota! ­¿Mavapa ñande apytepe ikatu jaiporavo­­­­? ¿Mavapa ñande apytepe ohoma mombyry ha oikuaapama tape kuera?, enteroveva jajoikuaa porã, ha ni upeichaveramo, che namoiri chene che jupe ni che ra’y kuera ku tendota rembiapo avaveare ko’ape. Hendaguepe, peje cheve ¿mava pa oikuaa upe arriero arriveño oĩva siempre ku tape rembe’yre ko pyhareve guive?

Ojekirirĩ joa paite. Enteroveva ojevolea ku arriveño lado ha omaña kikuai hese iñakã guive ipy peve.

Ha pe arriveño, karia’y paitemava, tova pochy hasype jahechava hendyva ha akãrague pukugui, oguapy hina ha okirirĩnte voi tapiaite, avaeva ndoikuaai mba’epa oguereko hina pe iñakape ha oinupa nupa ku ibaston yvyre.

– Kuehe ahecha ko arriveñope peteĩ mitãrusu ndive. Ojopore oikonei hikuai hina tapere. Ha ange pyhare, pe mitãrusu oho ko’agui ha ko arriveño opyta ape.

– Angiru kuera, ñande resarai va’era ko’a mba’egui ñamombyky haguã. Ndajaikuaai ichupe pero ou mombyrygui, ha avaveva ape ndoikuaai ichupe, la jaikuaava oikuaaha ha’e umi tapekuera mbykyveva ha iporãva ñande gueraha haguã. Che ha’e ko arriero ivaleterei ha oguapygui kirirĩpe ha omañante voi. Ava ñanderegua rire oñe’e ranguema kirirĩpe heta vece voi, ha oñe’ema rangue peteĩ ñande rehegua ndive, ha ha’e oĩ ape ndoñe’ẽi ha ha’eñoite.

– Ha upeicha, pe arriero oguapy kirirĩhape oñeakangeta peteĩ mba’ere. Ndaikatui otro mba’e gui, ha’e ivaleterei – oñontende umi otro ha oñeakangeta hikuai upe arrierore. Enteroveva añonte otopa hese mba’e vale, ha ojapokase ichupe mba’e oikuaa haguã hikuai orekopa mba’e porã.

Ndohasai are ñe’epe hikuai, ipahape eneroveva oñontende hikuai iporãveta oñeporandu ramo upe arriveñope – mavapa oimo’ane ha’e ku ñanejara remimbou oñembo tendota haguã ha enterovevante ohenduta ichupe ha ojapota la ha’e he’iva plageo’ype.

Oiporavo pa kuimba’e ojohe gua, ohova’era upe arriveño omombe’u haguãicha mba’epe ojoguenohe hikuai. Ko’aa arriero kuera oh ohechauka haguã upe arriveñope mba’eichaitepa ivai ha omombe’u haguaicha ichupe ha’e la tendotarã.

Ha peicha umi pa arriero oho ha oñesũ py’a mboriahupe. Peteĩva ijapytegui kuera oñepyrũ oñe’ẽ upe yvy vai oguerekova hikuai upepe, pe ara haku aretema ogureko ha hikuaiha mboriahu apytepe oimeha hikuai. Oremata koicha:

– Ko ara haku ore forza roheja haguã ore rogami ha ore yvy, rova yvora rapere rotopa haguã tetã iporãveva.Upei riremi, hasyperire roñontende, ha’ete vaicha ñandejara ohechaukava hembiapo porã oreve ha ndembou ore rendape – nde, peteĩ arandu ha arriveño vale – ha nde oremotenondeta rosẽ haguã ko mboriahu apyte gui. Enteroveva ava ko’ape gua rerape, rojerure ndeve nde haguã ore tendota. Nde reho hape, rohota nde rapykueri. Reikuaava la tape, ha ekakuaava yvy porã ari. Enteroveva nde renduta ha rojapota ku ereva rojapo haguã.

Arriveño arandu ¿ikatuta nde mediante ava kuera oikove porã jevy? ¿Eikose nde la tendota ramo?

Ojerure aja hina, pe arriveño arandu ndomopu’ai iñakã ni peteĩ ve. Ndoku’ei ha opyta pe otopa hagueichaite hikuai.

Ojeivy hare oĩ, ha nde’iri mba’eve. La ojapova, oinupa pe ibaston yvyre ha sapy’ante oñepy’angata. Opa rire pe ñe’e aty, oñe’e mbegue mbegue katumi oguerova’yre mba’eve:

– ¡Ajapota!

– Upeicharamo, ¿Ikatuta ojeho nendive ha jaheka yvy porãveva­?

– ¡Si ikatu! – he’i omopu’ayre guiti iñakã.

Ombuetia’e de otro ha ndopai la aguije umi arrierogui pe arriveñope ha ha’e nde’iri mba’eve.

Umi oho va’ekue oñe’e hagua upe arriveño ndive, omombe’u umiava kuerape la oikova vy’ape, omombe’u avei hapykueri mba’eichaitepa iñarandu upe ava ture’y.

– Ha’e ndoku’ei upe oime hagui ha ni ndoñe’aka rapu’ai omaa hagua jepe mavapa oñe’eva ichupe. Ha’e la oapomiva, oguapy a osapymi mombyry.

– ¡Peteĩ arandu añeteva! ¡Arandu ijehupyty’yva! – oiko jesapukai ha vy’a apo ha pegotyo, he’i hikuai ñandejara ombouha chupekuera peteĩ angel ikatu haguaicha opysyvõ enterovevape.

(kuatiarogue upeigua)

Mä amuytawi serbia markata turuta

Aka pachana walja musparaña utjiwa, jiwasana markana, ukhama waljanaka arusipxiwa, akana wali musparañanakata phallantaskiwa jan tukusita janiw musparañataki ukham uñt’ayaskiti. Akana utjiwa jaqinaka jacha patanapiniwa uskutawa jan amuyuni, ukhamaru uka askichañataki, aliqakicha, mä ina awatiri, niya serbio wakanakampi irpthapitawa, amuyañasiña qalltawixa. Yusaki yatiwa kunjama aka ch’ikhi uywaxa yant’asiwixa, chiqana k’aturu uñxatawa Serbia markana uka awatirita tixi ayt’asiñaki purintaspawa. Akham sasna aka tukusita supaya, jan juchani, janipini yatita uka yant’a uraqipana chhijnuqaspana, ukhamata janiw kuna yupaychaña uskuyapkiti. Ukampisa jan uñjt’ataskiwa kunata aka turu amuyaski jan chhijllatasina concejaltakisina, jan alcaldetakisina, ukhamaraki janiw khitisa diputadotaki sutipa apskiti ina wakanakana tantasiñana, ukampinsa (phuqhata mararu puritaspa) senadurataki. Ukhamaxa uka tukusita jaqi samkapana markata ministro chhijllata purintaspan ina turumarkana, aka yatiñapan, jan ukhamata, jani puniwa amuyañapanti, uka suma ministronakajampi yaquipa kusisita markanakana, jiwasan marksay janiw ukhama kusakiti. Tukuñataki, ¿jiwasa kunata llakisisna akham mä turu Serbiamarkana jan amtata jaqinakata irnaqawi sartayaski? Ukampisa, inkiñaspan jaqinkata ukham uñstatasix amuyasiña qallaña.

Ukhamaxa, ¿kuna turu kastarakisti?, mä ina turuki, uywa yatjatawina ukham yatichaistu, p’iqi, janchi chhuchhullanakampi, taqpacha turunaka ukhamawa; k’añasku jiyariri, pampana manq’asi, jayu jallq’asi, muuu arusi. Uqisito satawa.

Ukhamawa qallantawix amuyaña. Mä urunxa uywiripa juparu masipampi tantsusiwix, Ch’iarito, awturu lunthatata lawanaka khumuntawi aljañataki mä iska markaru apjasiwixa. Niyapuni uka markana mantasina lawanaka aljantawixa ukharu Oqisituru masipampiru chiwnuqawix, chillaqampi tirintawix yapintañataki, qhach’unakampi willtawix jupanakata nayraparu ukhamru mä isk’a umañanaka utaru mantasina. Uka markana phista lurawiskatan, warminaka, chachanaka ukharu wawanaka maysat maysat sarawiskan. Ch’iaritu, taqi turunakata yatita ipiku, janiw kunsa uñantkanti, ukampinsa, manq’apa sumata manqt’asiwix, phuqhata purakapuni, K’anuskan kusisit’ata ukata ikikipawix, k’uchuki. Uka jaqinaka saraskan janiw jupana amuyañapan. Maynixta Ikiki amuyaskan k’anuskan (juk’ata jaqispan, taqpacha yatxatataniwa uka uypayu irnnaqawitaki). Ukampinsa Uqisito janiwa ni mä manq’a purakapa katunkiti. Ikita nayrampi llakita ajanumpi machaqa uñachawimpi mä amuyuri ukham uñstasiwix mä misk’i qhantati ajayumpi. Jaqinaka, serbionaka, janiw amuykiti, apusita nayra pachatapa, sutipata, markapata, aka apusita jichuntañanakapana uñstasiwixa. Ukham Uqisito taqpacha unch’uk’uwix, ukxaru chuymapa llakitampi taqhisimpi q’alt’ayasiwa jach’a k’arinakata utjasina, jan kuna kamachasina sinti chuyma ch’allxtayañata jaytjasiwixa, mayaki purintawix jan yatita; llakisisina qanchiskan, t’aqhisisina, nayrapata jachampi mistusisina. Jach’a llakitampi, Uqisito amuyaña akham qalltawixa:

– ¿Kunata suti apusita yatichirixa markachirinakampi, serbionaka? ¿Kunata p’iqi aptata thurt’asipxi jach’a apusitampi jisk’achasimpi markaru uñakipawisa? Markapata wali k’urk’unaqatawa, apusita aka Serbia markana wawachatawa. Mamitaxa Serbia markanaraki wawachituwa, Serbia markaxa janiw uraqixakikiti, tataxankarakiwa, nayrat achachilanakatarakiwa, jupamkiri ukhamaraki, taqpacha, aka uraqiru purintawipxi aski nayrata europa markata; ukampisa, janiw kitisa jiwasata, turunakata, jach’anchasiptwa, jiwasa jathinaka yapintasita pataru apsusisina apusisipxiritwa. Jichurukama, janiw khiti turu Serbia markata mä turu Alemania markata sawixa: “Kunsa munta nayata” nayaxa Serbia markata turutwa, jach’a Serbia markaxawa, taqpacha aksi nayrata achachilanaka akana wawachjatawa, akana, aka uraqina, achachilanakana janchipa akamkiwa. Tatitu janiw munkaniti, janiw akama akanakata apusipjañani, janipuni akhama amuykäsnati, akata jach’antasiskasnati. ¡Mayja jaqinaka!

Aka amuyunakata apata, turu p’iqipa llakita alinaqawixa,kunka talankipa ist’asiwixa yukumpi k’arakiwixa. Ch’iaritu nayra chipjtawixa, masiparu uñkatawixa akham qhulthusisina:

– ¡Mayampi uka ipiptayampisktawa! Manq’tasima, ipi, mä juk’a lik’intamay, jaraphimaxa uñkatamay janchimata niya mistuski; amuyaña walispa, jaqinaka janiw turusisina jaytawistuspan. ¡Janipuniwa samini puriskanana!

Uqisitu masiparu awiriyampi uñkatawixa, piq’i alinoqawixa amuyunakapampi p’ulthintasina.

– Jupanaka jach’a khuri sarnakatapa apusipxiwa. Jupanaka Kosovopampananiwa, Nuwasiwi Kosovona. Jach’a khust’aya, ¿laq’a achachilanaka janiw manq’ampi ch’axwaña lawanakampi khumxatañanaka jiyarapkiti uka aski maranakan? jan nänaklayku, jaq’inaka jupanakata lurañapana. Ukata ukhamarusa nuwasiwi turkonakampi. Jach’a uypayu ch’amampixa, ukampinsa ¿Khitinakasa uka pachana ukankana? ¿Uka ipinaka aytat nasanakani, k’urk’unaqasisina jach’antasita nayan nayräxa walichawi jupanakankirispa aytasipxiwa, kithinakasa sartawi sartawipxatan? Katjamaya, yatichirixaru katjamaya uñacht’awijama. Jupaxa wali jach’antatarakiwa sartawi sawkasina, arusisina jach’a tatapa jiwankatanawa qhispiñataki nuwasiñana mä suma p’iqinchirispana. ¿Yatichirixa iñawipa akhamati? jach’a tatapa jach’antasiwijaspan, janiw jupax; jach’a tatapa tukusiwixa uywirixataki, wilamasinakapatlayku, qhispiña waxt’añataki. Ukhamaxa jupana qhispiña katjatatawa, ukampinsa ¿kunjama qhispiñapa apnaqaski? jaqinakana uyupa lunthatasina, nayaru k’añasku jiyaraskitu ukampi lunthatasina nayaruki khumuñaskitu imana jupax ikiskakiwa. Jichha uka uyunaka lunthawita aljatatawixiwa, machantaski, jan kuna luriri apusita jach’antata aski nayra pachata. ¿Qawqha nayankiri laq’a achachilanakaxana kharinuqpacha uka sartasiñapachana nuwasirinakaru manq’ayañataki? ¿Nankiri laq’a achachilanakaxa uka pacha lawanaka, iskupitanaka, maq’anaka, nuwañanaka, janiw apsunipkiti? Ukampinsa, jiwasax janiw jach’antasiptwa jupanakana walt’awinakapaxa jiwasa janiw mayjtanti; jichhakama irnaqawayasktan, aski laq’a achachilanakaxama, llamp’u chuymampi chuymanimpi.

Jupanaka laq’a achachilanakapata llakiñanakampi jach’antasipjatawa phisqapataka maranaka t’aqhisirita jan mistuta. Aka jakawina wilamasixa t’aqhisiskiwa, jichhakama t’aqhisisktan, ukampinsa nänaka janiw qhantata aytata arumpi q’asaptwa. Turkonaka chuxrimtapjatanawa, t’aqhisiyawipjatanawa lawampi k’ulluru nach’antapjatanawa sapxiwa; ukhamaxa, laq’a achichilanakaxa turkonakampi serbionakampi t’aqhiyasipjatawa, kankata ukhampacha ist’asita walja t’aqhisiñanaka katuñataki.

Jupanaka religionapampi jach’antasipjatawa, ukampinsa, janiw kuna iyaw sapkiti. ¿Kawkïri nanakan juchapachasa janiw critianonakaru iyawsapxitusa? religionapa siwa “janiw lunthatasitati” ukhamïpanxa lunthata uywirixa ukankaskiwa umatasiskiwa lunthatata qullqimpi. Religionapa jaqimasinakaparu munasiña yatichatawa, ukhamïpanxa jupanakapura nuwasisipxiwa. Jupanakataki, taqpachata jaqinakata, suma chuymani jaqix uñacht’awi, jan nuwasiri ukawa, ukhamapï, janiw khitisa wayt’anjxiti suma lurawi lurañataki, jan nuwasiwiña yaqhankata. Ukawa jupanaka akhama wali manqharupuniw purinjatanawa, suma uñacht’awinakapa ina kuna janiw nuwasirikiwa.

Ukjama turu chuyma manqhata qurpañawixa samanapampi thakhina laq’a t’alsusina.

– Ukhamaxa, turuxa llakisita lup’isiskan – Akhama, ¿wilamasinakaxampi nayampi janiw jupanakata sipana sumaktanti taqpacha arsuta lurawinakapana? Janipuni nayax khitirusa jiwaykti, janipuni kitirus qhiphata k’arisiritwa, janipuni kunas lunthatkti, janiw khiti jay juchaniru alispayantwa servicio publikota, janiw juchachasiritwa markana tesoreriana qullqipampi pist’awisisina, janiw k’arisiritwa marka t’aqhitawa sasina, janiw jan juchaninakaru karsilt’ayiritwa, janipuni masinakajaru k’arit tumpasiritwa, janipuni turunaka thaxsipana juchantiritwa, janiw k’arisiritwa jaqi arxatañataki, janipuni nayax marka ministrokayäthti ukampisa janiw aka markaru usuchkthi antisa nayax walichayasktwa usuchirixa ukanakaru. Mamitaxa nayaru wawachasina ukhana, ratuki, ukhampacha saxra chachanaka jalsuwayxiwa mamitaxana millk’ipa aparituwa. Tatitux wakanakataki ch’iji uñstayawixa janiw jaqinakataki, ukampinsa, jupanaka ukhata jark’apsipjarakiwa. Ukhampacha, ukhama jawq’anukata, jaqinakana k’añaskupa jiyanukastan, yapintata uraqipa yapuchasktan ukampi jupanakaru manq’ayastan. Ukhamata janiw khitisa jiwasana walt’awinaka aka markataki katuqapxiti…

– Jan manq’aña urunaka uñacht’awita; jisa, jaqinakataki, Iyaw sañapa siwa sapa jach’a urunakana jan manq’añamati, ukampisa, janiw mä isk’a t’aqhisiña katuña munapkiti, ukañkama nanaka jakawinakaxana sapuru jan manq’atasktan, uka nayriri uruta jupanaka mamitanakata t’aqayapkistuwa.

Turuxa p’iqipa alt’anuwixa llakisita ukhama, ukxaru p’iqipa aptanukjarakiwa, thithisina pataru phusantawixa, mä kuna wakisiri juparu kutintaskana ukhama wasitat uñstasisina, juparu t’aqhiyasisina, mä ukxata, kusisitaki qhulthuñawix:

– ¡Ukhamapï!, jichhaki muytw, ukhamapachawa – ukhama amuyusiskan – ukax kuna akhamawa; jupanaka wali jach’antasipjatawa jupan jaqinaka chiqapanakampi quispiñampi, nayax chiqpachapuni amuyañatwa.

Ukhama lup’iskan, lup’iskan, ukampinsa janiw amuyaskanti.

– ¿Kawkïrisa jupanakan aka chiqapanakapa? Pallayu chhijllantam siwa jupanaka chhijllantapxiwa, ukhamaxa, jiwasa qhulthuñasknawa: “¡Waaa-li-kiii!” Janiw chhijllantam sasita, janirakiwa yanasa utjaniti chhijllañataki, janiraki jach’a utt’awi apnaqañaspawa nanakama kikipa. Nuwata t’aqhisipjarakiwa watañ utana, jan juchaniskaspa. Nanakax ukhampacha qhulthuñasktan wich’inkha thalantasina, jupanaka janiw ni mä juk’a qamasanirapkiti.

Uka pachana, uywiripa umaña utata mistuniwixa, machata, chankasisina, juri nayrampi, jan qhana arunaka arsusiwina ina chhillaqiskan, kañasku ukxaru payiñaskan.

– Akaki uñanaqamay, ¿kunjamasa aka jach’antata jaqix laq’a achachilanakapata qhispiñapa wilampi awqasita thanthaski? Jisa, uywirixa machiri jaqiwa lunthata jaqirakiwa, ukampinsa ¿kunjamasa yaqhipanaka aka qhispiña thanthapki? Jayrasiñampi, jach’antasipxi laq’a achachilanakapana sutipa unrapa aytasina, yanapasisina naya ukhama kikipa. Jiwasa, turunaka, nayra ukhamakisktan walipuni irnaqirinaka kikipa laq’a achachilanakaxama. Nanakax turunakatwa, ukampinsa jichhurukama nanakax jach’antaskasnawa suma irnaqawi lurt’ataxa ukhamaraki nanakana khust’awinakaxa.

Suma turuxa manqhata ñatañawix kunkapa wakichasina yapintasiñataki.

 

Belgrado, 1902.
“Radoje Domanović” Proyectotaki Jeannine Alcon aymara aruru jaqukipiri jaqukipatawa, 2021.

P’iqínchiri (3/3)

(Nayra jana)

Ukjama uka uru tukusiwixa qhipürunaka khust’ayampi taqpacha sarantarakiwa. Janiw kunasa kamachankiti, jisk’a utt’awinaka uñstasiwirakiwa: p’iqita t’anqtaña q’awjañaru, qutunakaru liwisiña, ch’aphinakaru jalaqtaña, ch’aphinanakru takxataña; walja jaqinaka ampara chara p’akisiwix; yaqhipa p’iqi thuqthapisiwix. Ukampinsa taqpacha uka utt’awinaka amuki t’aqhisiskan. Yaqhipa achachinakaxa thiya qhiparu tukutasiwix. “¡Utanasa thakhinsa tukusipunikaspan!” arusirinaka siwa, ch’amanchasina taqiru sarantaskakiñataki. Jisk’a wawanaka mä marata pä maratkama, ukhamaraki jiwantarakiwa. Tatanaka mamanaka imantasina llakipaxa t’aqhisiskan tatituna yanasapawa sasina. “Wawakata juk’aki llakisiyaña. Huaynakipan tawaqükipan, llaki juk’akiwa. Tatitu munañapawa tatanakaru mamanakaru jaqichasiña wawanakaparu jan tukusiñapaxa. Apayaña jisk’a wawanakaxa munasi, khithañaki walispa. ¡Ukjama llaki janiw chuymaru usuchankaniti!” arusirinaka kuttintarakiwa chuymachañataki. Yaqhipanaka karunampi p’iqi k’iruntasiwipxan thaya pañumpi ch’uxñsutapataru uskusiwiskan. Yaqhipa amparanakapa awayumpi aythapitaskan. Taqpacha t’aqxata isimpi sarantaskan. Thanta isinakampi janchita wayllunkusitaskan, ukampinsa, kusisitaki saraskan. Taqpacha taqhisiñapaxa jasakispan manqh’a sapuru utjasispan. Ukampinsa nayraqataru taqi saraskapxan.

Mayüru wasitat uñstasiwix.

P’iqinchiri sarantaskan jaqinaka nayräxata, muyupayata qamasani chachanakata. (Pä chachanaka chhaqayataskan, janiw khitisa yatin kawkinkaspan. Taqpacha k’ithasiwix arusiskan. Mayüruna, mä arusiri p’inqha uka chachanaka sallqjawitapa aru apawixa. Yaqhipanaka thakhina jiwpacha sasaskan, chhipchhiñaki jan tamaru p’arxtañataki.) Tama saraskan qhiparu. Akxajamata jach’a p’iya qalarara wali manqha uñstasiwix, manqhapuniwa. Jaqhi wali saytatapuni janiw kithisa makataña munkanti, chiqa manqhapachapuniwa. Ukhamarusa qamasani chachanaka janiw makataña munkanti p’iqinchiriru uñakipasita. Sip’uskasina pichupa, musparaskan kumuta p’iqimpi, qamasampi nayraqaru sartawix, warampi ch’allaru sumataki junuskan, kupita qalltasina ch’iqa tuqiru. Walja jaqi yupaychañjama uñtaniwa sasaskan. P’iqinchiri amuki janiw kithiru uñkatawix. Ajanupana janiw axsarayata utkanti nayräru sarasina niya niya uraq p’iyaru jak’achayasina. Jan axsariri chachanaka jiwañaru tunti ajanumpi purintawixa, janiw kithisa yatiyawixa ch’ikhi p’iqinchiriru. Pä chillqimpi thiyaru purintaskan. Axsarampi, taqi jist’arata nayrampi, khathatiskan. Jan axsariri chachanaka niya p’iqinchiri suyt’am sasaña munan,ukjama jan ist’asiña p’iqinchiri arupawa, mä chillqi thiyaru takt’asina, jaqhiru manqhst’awixa. Qhuypinaka, llakinaka, wararinaka qallantapxiwa; axsaraya atipasisina. Yaqhipa qhispiyasipxiwa.

– ¡Suytam, jilatanaka! ¿Kawkiru k’ithasisktasa? ¿Akhama aru katxasiñati? Jiwasa p’iqinchiri qhiparuta sarañani, jupa yatiwa kuna lurañawa. Ipiti kunarakisti jupapacha amuljasiñataki. ¡Nayrt’añani, jupa qhiparu! Akaxa taqpachata jark’añanaka jach’awa ukjama niya akampi jark’añanaka tukusiniwa. ¿Kithisa yatispa? Inasa uka manqhana suma jachuxa uraqi katuntasnawa tatituna imatapa jiwasataki. ¡Sarañani! ¡Jan t’aqhisiña, janiw kawkir purintañani! – Ukjam arusiri sasina jupa manqharu mantarakiwa sarawayxasina. Qamasani jaqinaka jupa qhiparu mantarakipxaraki ukharu taqpacha mantawirakiwa.

Llakinaka, jachañanaka, nuwjañanaka, wararinaka uka qalarara manqhata ist’asiskan. Kithisa jiwatawa, janiw kithi qhispita mistuta chiqtaspan, janchi thuruwa. P’iqinchiri juk’ata tukusiña purintawix. T’ula t’ula katthapisitanawa. Ukhamaru askichasiwix mistuñataki. Ukañkama llakita, jachañanaka ayquñanakaraki ist’asiwix uka manqhana, p’iqinchiri jan unuqita amukita lu’piskasina qununtasirakiwa. Yaqhipa usuchata phiñasita jaqinaka p’iqinchiriru qallantapxi jachjaniña, jupaxa janiw ist’asirikiti. Ukanaka, t’ulata katthapisitanirakitan jalaqtasina, ch’amampi pataru mistuña munan. Yaqhipa p’iqipa q’asartata wila ajanuta phallantaskan. Taqi usunpi ayquñaskan, p’iqinchiriki waliptatakiskan. Akatjamata taqpacha uñch’ukiyapxi phichu sip’thapisita llakita arumpi p’iqinchiriru, ukampinsa janipiniwa jaqiru uñaqanxiti. ¡Amuki saykasiwix lup’iskasina ajanumpi, mä jach’a yatiri ukjama!

Jayata. Tama jaqinakaxa pist’askan. Sapüru mayni ch’usäntawix. Yaqhipa jalsuwix kutthasina nayra uraqirupata.

Taqpachata, tunka päyaniki purintawix. Llakita, axsarata, awtjatata uñstasiskan k’asuta qarita jaqina ajanunakana, taqpacha amuki saraskan jan arusita. Pachpana p’iqinchiri ukjama amukiwa saraskan. Ukhamaraki wasitat arsuri janiw saña p’iqinpi sasaskan. Thiya sarawi wali ch’amapuninwa.

Taqpachata sapüru mayni jalqawix tuka jaqiru purintañakama. Aynacht’ata ajanumpi, janiw parlasipkanti ayquñampiki saraskan.

Usuta uñstatakisarakiskan jan jaqi ajanuni. Yaqhipa wali usutapuninwa. Yaqhipa amparanaka p’akita awayumpi kunkaru yapita sarapxaskan. Amparanakapan walja saqanakampi yapitaskan.

T’aqhisina munasina, janiw ch’iqtaspanti, janchi ukch’pachaki usuntakispan.

Ukhamaraki wali qamasani jaqinaka suyawipa tinkunawix, ukhamaru jan atipayasita sarakarakiwa; ukjama, t’aqhisita ch’amampi qilunaqasina saraskan, arnaqasisina, usuta llakisiyata. ¿Kuna lurjataspan janiw kawkir kutthintaya utxanti? ¿Walja t’aqhita jiccha sarxatañata atipayasisnawa?

Jayp’u purintawix, wixchuskasina lawata katusita, akatjamata p’iqinchiri janiw jupa khurkati saraskanti. Mä chillqimpi taqpacha mayampi p’uyuru manthapxi.

– ¡Atataw, charaxa! ¡Achakay, amparaxa! warariwix t’aqhisisina. Llakita arumpi mayni jachjawix p’iqinchiriru, jayata amukisiwix.

Qhantatiru, uka uru mayita p’iqinchiritaki ukhamaki qunutakiskan. Kikipaki.

Arusiri p’uyuta mistunkawix, pä jaqinakampi. Wilarata ajanuni, qhiparu uñtasiniwipxi kithinaka jakaskan, ukampinsa jupanakakin. Chuymanakapa axsarayañampi llakimpi purintawix. Uka machaqa jan uñjata qalarata jan thakhini uraqinxa. Qhipapäyuruna, awtu thakhita katuntapxatanawa, jicchaqhipankiriskan. P’iqinchiri uka thakhiru jupanakaru q’ipirapinxatanawa.

Jupanaka amuyasipxan kawka masinakapa jilatanaka kullakanaka jiwantawipxatan aka sarawisina. Jach’allakipuniwa jachitasipan. Jupanaka nayrapampi amtasiwix kunjama tukintasiru purinwix.

Arusiri p’iqinchiriru jak’achantawixa, parlasiña qalltawixa, llakita, qarita arumpi, suyawi chaqayatampi, jiskiwixa.

– ¿Kawkir jichhaxa sarañani?

P’iqinchiri amukiskan.

– ¿Kawkiru irpista kawkiru sarañani? Juma jak’aru sarnaktan jaqinakaru amparamaru irnuqawixtan, qhiparu jiwasan utanaka achachilanaka awichanaka uruqinakapa anarpayasina kuna suyawina suma jakaña khayat qhumi uraqita. Ukampinsa jiwasaru t’unjawistawa juk’ampi. ¡Pä pataka ayllunaka juma qhiparu sarantaskan jicchaxa uñchukima qhawqakitan!

– ¿Jumaxa janiw kithixa akankiti sasaña muntati? – p’iqinchiri jak’ata arusiwix jan p’iqi aytasina.

– ¿Kunjama uka jiskitasma? ¡Uñchukima ukaru yatita! Jakhuñamawa qhawkasa jiwasata akanktan sarawixa juma qhipata! ¡Uñchukiñamawa kunjama jichhasktan! – Jiwaña purintaña walispan akham jakañataki.

– ¡Janiw uñchukirismati!

– ¿Kunata?

– Juykhutwa.

Mä jiwata amukt’a.

– ¿Thakhina aka sarawina juykuthati?

– ¡Wawachatapachata juykhutwa!

Kimspacha p’iqi alintawix.

Jawq’a pacha samanapa purintawix qullu patana jiwata sanqanaka pichasisina. Urpu susuñaskan qullu patana chiara jamach’i chhiqha jawq’arasiskan thayampi. Jamach’i warariwix, lupi imantasiwix qinaya qhipata, qhinaya ratu unuqasiwix kaysat kayat.

Kimspacha uñarapisipxiwa asxarata.

– ¿Jichha kawkiru sarawiñani? – wali llakita mayni arusiwix.

– ¡Janiw yatktanti!

 

Belgrado, 1901.
“Radoje Domanović” Proyectotaki Jeannine Alcon aymara aruru jaqukipiri jaqukipatawa, 2021.

P’iqínchiri (2/3)

(Nayra jana)

Chiqapuniw, llakisita uñjasman ukataqi qhisa jaqinaka sarxasina llaki wayt’ata uka iñawi uraqita nayrat laq’a achachilanaka awichanaka sayt’aniwix.

Ajanunakapaxa q’axrata, lupita nakhata. Walja maranakata llakita uñstasiwix janchipan jan ch’amani t’aqhintata llaki apasina. Uka qalltawina mä suma suyaña qhantasiwix illapa ukhama, amtañampi chhaxruta. Jacha purintawi mä qawqha siphu awkinakaru ñatasiskan jan suyasita jan ist’asita p’iqi unuqasina janiw sasina wali llakisita. Janiw unukaña munapkan jupanakataki uka qalarara thaki jiwaña uñstaskan ina janiw suma urqiru purintaskan sasina. Walja warminaka q’asaskan khitharpayasina laq’a achachilanakaru awichanakaru.

Chachanaka yanañapxan qamasampi wararina: Suma, ¿Tukusiña muntati aka jan wali uraqina jan manq’ata t’unjata utanakana? – Ukhamaru jupanaka ukham uñstasiña aka llakiru t’unjata utanakana irpasisjaspan taqpacharu jupanpacha sasapxan chuyma manqhata.

Ukhama taqpachana warariripa ist’asiskan, walja jaqi sarasina. Chachanaka ukhamaraki warminaka janiw aliqaskanti. Wawanaka walipuni jachaskan jikhani mamanakapana. Ukhamaru uywa janiw t’akutaskanti. Janiw walja wakanaka utjanti, mä iwija jakat khayjat ukhamaru mä tixi tawrarara jacha p’qini lik’i kayuni kawallu thantha chusinaka, ch’uspanaka, pä suxunaka khumuskan, ukhata t’aqhi kawallu aytinkiskan. Ukampinsa, kawallun qanchiskiwa qhantatita ajanumpi. Yaqha jaqinaka asnumpi saraskaraqiwa, wawanaka anunakaru jiyantaskan. Arusiña, warariña, jachjaña, ayquña, jachaña, wajaña, qanchiña, taqin arupax walltataskan. Qalakayu wararakiwa mä pita. Ukampinsa p’iqinchiri janiw kunasa arusiwix, jan ist’ata. ¡Chiqa suma yatirix!

P’iqinchiri amuki lup’iskan, p’iqi k’umtataki. Sarasina challaru thusarpayi; ukakiwa. Ukampinsa jan uñt’ata yatisiñapa, taqitaki jupaxa munata p’iqinchiri jupataki khitisa ampara ninaru uchaspan. Sarasina, akham aruskiptasinkan:

– Jiwasa wali kusisiñatan akham suma jaqiru jikisintan. Jan jupampi kawkiru purintawisnan, ¡Tatitu janiw munqaspan! jiwasnan. ¡P’iqiñapa chiqapuniwa, sismawa! Amukiskiwa. ¡Janiw kunsa arkiti! mä jaqi arusiwix musparata uñjasiñampi p’iqinchiriru.

– ¿Kuna jupa saspa? Kithix ancha arusiw, janiw suma amuykiti. ¡Mä ch’ikhi chachapuniwa!

Amuki lup’iskakiwa – yaqha sasawixa, ukhamaru p’iqinchiriru uñjtasita musparaskan.

– ¡Chamawa p’iqinchaña walja jaqinakaru! Palljañapawa amuyunaqapa jach’a lurañaniwa – nayriri jaqi sasawix.

Sarxaña purintawix. Ukampinsa, taqi mä pita suyapjarakiwa kithis jak’achayaspan jupanakampi sarxañataki, ukhamaru janiw kithis jak’achanwix, janiw kithis pachpachan suyawix.

– ¿Sarxañani? – p’iqinchiru jiskht’awipxan

P’iqinchiri amuki saytasiwixa.

Qamasa chachanakax p’iqinchiri ratu alkatawix yant’añataki.

P’iqinchiri, sinsisita p’iqi kumusita, sarantawix, yamparu warampi wayllunkisina. Waljani jupa qhipäxa sarantawix ¡jallalla p’iqinchiri! sasina. P’iqinchiri mä qawqha sarnaqawixa thuqthapiwixa mä jach’a punkuru. Ukana saytasiwix ukhamaraki taqpacha jupa qhipäta suytarakiwa. P’iqinchiri kutt’awixa mä qawqha ukhamaru thujrumpi punkuru liqtawix.

– ¿Kunasa jiwasaru lurawiña munasma? – jupanaka jiskhintawix.

P’iqinchiri sartasiwixa jan arsusina.

– ¿Kunasa lurasnawa? ¡Punku jichhakañani! ¡Uka lurawiñani! ¿Janiw amuytati warampi uñachayawistuwa kuna lurañasa? – taqi p’iqinchiri jak’ata jach’a arumpi sasiwix.

– ¡Ukankiw! ¡Ukankiw! – Jisk’a wawanaka q’asantawix punku taqiru uñacht’ayasina

– ¡Amukim, amukim, wawanaka!

– Tatitu yanaptita, ¿kunas kamachi? – mä qawqha warminaka siqisiwix.

– ¡Jan parlampi! Jupa yatiwa kuna lurañasa. ¡Jaquqam uka uyu!

Uyu ratu jaqusiwix, t’alpjataki jan uyu utjawina ukhama.

Taqi uyupataru makatantawix.

Ñaka sarantasina pataqa chillqinaka p’iqinchiri mä jach’a k’ulluru thuqthasiwix. Chamampi mistuyawix ukhamaru warampi taqichaqaru warampi jununtawix.

Janiw kithisa unuqawixa.

– ¿Jichhaxa kunas kamachasi? – qhipata arsusiwix.

– ¡Kharintam uka ch’aphinaka! – jak’ata p’iqinchiriru jaqinaka sasawix.

– ¡Thakhi ukankiwa, qhipa ch’aphinakata! ¡ukankiwa! jisk’a llukallanaka q’asantawixa ukhamarusa walja qhipankirinaka.

– ¡Thakhi ukankiwa! ¡Thakhi ukankiwa! – larch’ukisipxan p’iqinchiri jak’ata, yatxapayasina q’inayata. – ¿kamisata juykhunaka kawkir saraña yatispa? Janiw taqpacha khitaspati jaqinakaru. P’iqinchiriki yatiwa kawki thakhi walispa sarawiñataki. ¡Kharxam uka ch’aphirara k’ullu!

Taqpacha sartasiwix yanapañataki thakhi anthapiñataki.

– Atataw, – mä jaqi warariwa ch’apimpi katxasita ukhamaraki yaqha jaqi ajanuru qinchampi nuwxasita.

– Jilatanaka, kullakanaka, janiw kunasa inaki atipjasmati. Ch’amachasiñawa kuna khust’aya katuñataki – mä jach’a qamasani jaqi arsusiwix.

Wali ch’amampi ch’apinaka kharisisina sarantawix.

Ukata sarnaqasina mä qawqhampi, mä thuru uyu wichhuta lurata jikthaptaniwix. Ukaxa lluxinukurakiwa. Ukhama taqpacha sarantarakiwa.

Ukuru qalltasina juk’aki jittaniwixa niya ukhamaraki sipitanaka utjarakina. Juk’a manq’ampi walja jaqinaka waña t’ant’aki kisumpi apasinitan imana yaqha jaqinaka t’an’taki aptasinirikitan jan awtjañataki. Yaqhipanaka janiw kunsa apjatasinkatanati. Inkiniñataki jallu pachaskan ukhamaru walja janch’uñataki utxan.

Ukhamaxa, uküru qalltasisina janiw jaya thakita purintawipxan, wali qaritaki taqpacha sarantawiskan. Janiw kuna chiji uñjasiwix yant’añataki. Aka utt’awimpi, jach’a irnaq uta, taqhisiña utjapuniriwa: mä ch’aphi lluq’i warmi nayraru mantata, mä ch’aranaña isita nayra pataru uchjata; jisk’a llukalla kayu thuqthapisiwixa k’ullumpi wararisina qiluwaña saraski; mä awki ukhamaraki jalaqtarakiwa qincharu kayumuqu usuchasisina. K’iyata siwullampi kayumuquru awki thujrumpi jan axsarata sarantarakiwa p’iqinchiri qhipata. (Qhana parlasita, walja jaqinaka uka awkixaru kayumuqu usutasina k’arisiwix uraqi kutintañataki sasasipxan). Jichhaxa, niya taqpacha ampara luqana ch’apimpi junutaskan ukhamarusa walja jaqinaka ch’apimpi ajanu siqitarakiwa. Chachanaka qamasampi amuki t’aqhisiskan ukañkama warminaka jachjasiwiskan kunataki uraqi jaytawixtan sasina, wawanaka jacharakirakiwa, jan amuytata kunata akhama ch’ama t’ukuña purintan suma jakaña munasina.

Taqina sumankañataki kusisiyañataki p’iqinchiriru, janiw kuna kamachatakanti. Chiqa aruskipasisina, chiqapuni arsuñani, p’iqinchiri suma jark’ataskan, ukampinsa, sariri mä inkiniki sartiwa. Uka arumana ,tama risasiwx tatituru yuspajarasina uka uruna sarawi khust’awixa jan kuna, jan niya jisk’a chiji, p’iqinchiriru purinkatanti. Ukhamaxa mayni qamasani chachanakata arstasiwix. Ajanupa wikharañataskan, ukampinsa janiw ukaru uñjkayawikiti.

– Jilatanaka – qalltawix. – Mä uruta sarawi khust’awixtan, yuspajara tatituru. Thaki ch’amawa, ukampinsa jiwasaxa q’iwtasiñani taqi yattanwa aka thakhi wali ch’amapuniwa suma kusisita jakaña puriñataki. Tatituxa jark’apunispa jiwasan p’iqinchiriru akham khust’ayata jiwasaru apnaqañataki.

– ¡Arumirja akham sarasina nayraxa tukusiniwa! – mä warmi kulirata irkatasiwix.

– ¡Achakay, charaxa! awki wararina, warmita arsusina ch’amachasita.

Wawanaka ukhamaruxa pututiñaskan, mamanaka ch’amampi wawanakaru amukiyaskan arusiri ist’añataki.

– Jisa, nayrama tukintasiniwa, – kulirata phallantawix, – ¡Uka pä nayramaxa tukintasiniwa! janiw kuna chijikaniti mä warmitaki nayra tukintasita mä wakisiri jakañaru purintañataki. ¡P’inqasiñamawa jumankirikthxa! ¿janiw wawanakamata amuytati? ¡Chikata jiwasata tukusitaspawa aka ch’amt’añana! ¿Jan khuskhakiskañani? ¿Mä nayra qawqhapinirakisti? ¿Nayrama kunataki walispa akhamana suma kusisiña uraqi thaqhaniñataki? ¿Jupan nayrata awki kayuta jiwasan kusisiña allqasiñapati?

– ¡Jupaxa k’arisiskiwa! ¡Uka achachi k’arisiskiwa! Tukuñaskiwa kuttintañataki, – jaqinaka qhututiri ukana qalltawixa.

– Jilatanaka, kithisa jan jayaru saraña munkiti – arusiri mayampi arstasiwixa, – kuttintaspawa jan k’añasipani jan k’añayasina masinakaru. Nayaxa, ¡ch’ikhi p’iqinchiriruta jak’ata wiñaypacha saraskawa janchi utjayäthakama!

– ¡Taqpacha sarantaskakiñani! ¡Taqpacha sarantaskakiñani jakaña utjayäthakama!

P’iqinchiri amuki isch’ukiskan.

Taqi jaqixa juparu uñjataña aru apaña qalltarakxiwa:

– ¡Musparata lup’iski!

– ¡Mä chacha achanqar chuymani!

– ¡Parapa unch’ukimaya!

– ¡Phichu sip’uta!

– ¡Chiqapuniwa!

– ¡Qamasaniwa! Lijuta ukhamawa.

– ¡Mayampi wasitat arsusxasmawa! Uyunaka, k’ullunaka, ch’aphinaka, kunäpasa jupaxa makatakiwa. Warampi amuki tixiski, arjañamawa kunasa utji jupana p’iqi manqhana.

(Qhipha jana)